In Exp. 23 Edam: Tentoonstelling 115 jaar VN 4, 35 jaar Stichting VN 4

Dit jaar is het 115 jaar geleden dat de Edamse botter VN 4 op de werf van Nieuwboer in Spakenburg is gebouwd. De VN 4 is gebouwd als zuidwalbotter met als visserijnummer BU 161. De opdrachtgever was Teunis Hopman, de zoon van visserman Tijmen Hopman, en die heeft er tot in 1913 mee gevist. Huidig eigenaar, Edammer Piet Knook, eert de geschiedenis van deze botter met een tentoonstelling in zijn eigen expositieruimte ‘aan huis’, ofwel het mooie voormalige kerkje aan de Nieuwehaven 23 in Edam.

De eerste eigenaar verkocht de botter aan Klaas Kroon uit Urk en kreeg als visserijnummer UK 177. Na vijf jaar hij de botter aan zijn neef Klaas Brands. Brands was een typische Zuiderzee-visser en liet in 1930 een 8 pk dieselmotor inbouwen. Hij viste met de UK 177 meer dan dertig jaar o.a. op haring en ansjovis.

In 1948 werd de botter verkocht naar Vollenhove. Brandt Visscher gaf de botter het huidige visserijnummer VN 4. In 1956 stopte hij met vissen en verkocht de botter aan Tiemen Mondria. Samen met zijn knecht Anton Vis vingen zij paling en snoekbaars en brachten dat aan de afslag in Urk, maar ook in Hoorn en Volendam.

In 1963 stond de botter voor onderhoud op een werf in Edam of Monnickendam. De visserij was in die tijd aflopend. Hij kreeg van G. Haas uit Monnickendam een goed bod en dat betekende voor de VN 4 het einde van de visserij.

Tussenperiode: 1964 tot en met 1976

Haas verkocht de botter aan Erik Spliethoff. Die gebruikte de botter als woonschip en maakte vaartochten op het IJsselmeer, het IJ en het Noordzeekanaal. In 1966 werd de VN 4 verkocht aan Jaap van Beelen. De motor werd verwijderd en het achterschip werd overtimmerd met een grote roef. Hij woonde erop met zijn vrouw en kind tot en met 1969.

Na enige omzwervingen, o.a. in Alkmaar, lag de botter in 1976 in de Where in Purmerend en werd gekocht door Piet Knook uit de Beemster.
De eerste werkzaamheden bestonden uit het verwijderen van de opbouw en de conservering van het casco. Tijdens de sloopwerkzaamheden kwam op de boeg het laatste visserijnummer te voor schijn; VN 4.

Restauratieperiode: 1980 tot en met heden

Na een eerste grote restauratie bij de werf van Cees Droste in Hoorn begon de VN 4 weer een zeilschip te worden. Vanaf 1980 konden tochten met betalende passagiers worden gevaren. Op het IJsselmeer maar ook op de Purmeringvaart tussen Purmerend en Edam.

Daarna volgden er nog vijf grote restauraties o.a bij Scheepstimmerwerf Nieuwboer in Spakenburg en de laatste twee bij Jachtwerf Van der Meulen in Sneek. In Sneek werd in 2012 en 2014 het vlak, zes huidgangen en acht inhouden vernieuwd.

Stichting VN 4

In 1969 is de stichting tot behoud van de botter VN 4 opgericht. Deze stichting stelt zich ten doel om de VN 4 te behouden doormiddel van restauratie en exploitatie. Ook ontstond een informele vereniging van vrienden van de VN 4. Een belangrijk bindmiddel voor de vrienden waren de Westwal-botterwedstrijden die vanaf 1971 dertig jaar lang vanuit steeds een andere plaats aan de Westwal werden gehouden. De eerste Westwal voor de VN 4 was die in 1981 vanuit Edam. In 2004 kreeg de VN 4 de status van ‘Varend Monument’. In 2012 kreeg de Stichting VN 4 de culturele ANBI status.

Nieuwe functies

De meeste botters stopten met de visserij in de jaren zestig. Voor weinig geld kwamen een aantal schepen in bezit van liefhebbers van het eerste uur, vaak studenten of kunstenaars. Om het onderhoud te kunnen betalen werd gevaren met betalende passagiers. Feitelijk is dat het begin geweest van de chartervaart waarin momenteel honderden tjalken en klippers actief zijn. En het is nog steeds de kurk op basis waarvan de voortdurende restauraties betaald kunnen worden.

Opbouw tentoonstelling

De tentoonstelling is opgebouwd uit 10 expositiepanelen, verdeeld over vier hoofdstukken waarin de historie van de VN 4 met tekst en beeld wordt verteld. Dit verhaal wordt gecombineerd met maritiem werk van beeldend kunstenaars en tekenaars. Zo is er o.a. grafisch werk van Peter Dorleijn, eigenaar van de MK 63, die als geen ander in staat is om botters af te beelden. Ook zijn er schilderijen, abstracties van water, te zien van Eric Beets, gemengde technieken, eilanden, van Ronald Ruseler, keramiek, bootjes, van Irene Grijzenhout.

Gedurende de tentoonstelling ligt de VN 4 op zijn vaste ligplaats t/o Nieuwehaven 23 en kan ook bekeken worden. In de ochtend en de avond zijn er mogelijkheden voor rondvaarten op het IJsselmeer.

De VN 4 is te huur voor dagtochten en ook kan worden meegevaren met de aanbrengtocht voor Sail 2015 vanuit Edam op 20 en 21 augustus.

Tentoonstelling van 25 juli t/m 15 augustus en van 26 augustus t/m 5 september 2015.
Openingstijden: Wo t/m za van 13.00 – 18,oo uur en op afspraak. Toegang gratis.
EXP.23.EDAM, Nieuwehaven 23. vn4@xs4all.nl T. 06-22 108.690.