Expositie over vroeger leesonderwijs in schooltje Dik Trom

Vanaf heden is er in het Kinderboekenmuseum het Schooltje van Dik Trom de tentoonstelling ‘leentje leert lezen – het leeslankje’ te zien over het leesonderwijs in vroegere jaren. Natuurlijk met daarbij diverse leesplankjes en leesboekjes die op openbare en katholieke scholen werden gebruikt. De bekendste zijn de leesplankjes van Hoogeveen uit 1910: aap – noot – mies. Katholieke kinderen leerden vanaf 1905: aap – roos – zeef.

Lang geleden leerden kinderen lezen door eerst alle letters te leren en vervolgens pas woorden. Ze gebruikten kleine abc-bordjes waar alle letters op stonden. Een voorbeeld van een dergelijk bordje is in de tentoonstelling te zien. Daarna wordt meer met klanken gewerkt. Kinderen leren eerst de klinkers en dan worden met medeklinkers nieuwe woorden gevormd. De letters worden nog wel uitgesproken zoals we het abc opzeggen, dus bal is bee-aa-el.

De Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen geeft vanaf 1800 schoolprenten uit met plaatjes en teksten eronder. Deze prenten zijn de voorlopers van de latere schoolplaten. En het ’A is een aapje’ komt rond 1850 in zwang. Dan worden woorden inmiddels meestal gespeld zoals de letters worden uitgesproken, bal wordt b-à-ll
Pas aan het eind van de 19e eeuw komen de eerste leesplankjes uit. Hoogeveen en Colenbrander zijn de eerste onderwijzers die hiermee aan de slag gaan. Ze krijgen vele navolgers. Hoogeveen vernieuwt zijn plankje in 1910. Dat is het voor velen bekende aap – noot – mies – wim – zus – jet.
C. Joh. Kieviet, het hoofd van de school in Etersheim, schrijft in 1883 een leerplan voor alle kinderen van de school. Daarin staat ook een hoofdstuk over het leren lezen. Een deel van de boekjes die hij hierbij noemt zijn in de tentoonstelling te zien.

Natuurlijk zijn er diverse leesplankjes, zowel klassikale borden als kleine plankjes te zien, naast letterdozen, leesboekjes die bij de diverse leesplankjes horen, schrijfmateriaal en schoolplaten. Het schooltje bezit enkele schoolprenten uit de 19e eeuw en ook een oud ABC. Deze ontbreken natuurlijk niet in de tentoonstelling.

Het Schooltje van Dik Trom, Etersheim 8a, 1474 MT Oosthuizen. Open zie: www.hetschooltjevandiktrom.nl