Nuts-huis wordt verkocht: zoektocht naar koper met respect voor geschiedenis

Het pand van de Maatschappij tot Nut van het Algemeen (opgericht in 1784), ook wel ’t NUT, in Edam aan het Jan Nieuwenhuizenplein 9 wordt verkocht. Het is niet meer nodig voor één van de oudste verenigingen van het land en zal – ook –gebruikt kunnen worden als woning na verkoop. Nu zijn er nog twee gebruikers gevestigd die zich bezig houden met onderwijs en cultuur. Foto Cor Kes www.luxphotography.nl.

De verkoop start begin juni en in die maand zullen er ook kijkdagen zijn. Belangstellenden krijgen een uitgebreid pakket aan informatie om hun bieding te onderbouwen. De Maatschappij tot NUT van het Algemeen is op zoek naar kopers die met respect het rijksmonument willen gaan gebruiken.

Het pand, uit 1622, heeft geen rol meer voor de vereniging omdat de landelijke bijeenkomsten elders in het land belegd worden, aldus penningmeester van het landelijk bestuur Arno Boon. ,,We zijn op zoek naar een nieuwe eigenaar die met respect het gebouw in gebruik neemt en dat kan zijn als woning maar ook voor andere activiteiten. Om de nieuwe eigenaar te helpen hebben wij een uitgebreid pakket samengesteld met informatie over het gebouw, zowel cultuurhistorisch als bouwkundig en financieel. De opbrengst is voor ons van belang maar de hoogst biedende is niet per se de beste eigenaar’’.

Hoogtijdagen

‘t NUT heeft zijn hoogtijdagen gekend in de periode 1850-1970 en stond aan de wieg van Nutsspaarbanken (later de VSB), bibliotheken, onderwijs – ruim een eeuw voordat onderwijs door de overheid verzorgd zou gaan worden - en daarnaast, afhankelijk van lokale noden, andere initiatieven zoals volkstuinen maar ook woningbouw.
Ook zijn de Volksuniversiteiten ontstaan uit de Maatschappij. Er zijn nog her en der in het land Nutsscholen actief. Andere initiatieven zijn vanaf de jaren zestig steeds meer overgenomen door de (lokale) overheid over andere instellingen. De Maatschappij telt nu nog zo’n 70 onderverenigingen met in totaal zo’n 7000 leden.

Grondlegger

De Maatschappij is overigens opgericht door de naamgever van het plein waaraan het pand ligt: Jan Nieuwenhijzen en zijn zoon Martinus. Zij kwamen eind 18e eeuw in actie toen zij zagen dat de grote arme onderklasse geen toegang had tot onderwijs en ,,verheffing’’ nodig had. De onderverenigingen van ’t NUT houden zich bezig met activiteiten voor hun leden (veelal lezingen of andere culturele activiteiten). Ook zijn er onderverenigingen – binnen de Maatschappij heten die departementen – die zich profileren als fonds. Zij ondersteunen goede doelen in hun regio. Een voorbeeld daarvan is het departement in Wageningen.

Sinds 1883 In eigendom

Het pand in Edam is overigens pas in 1883 in eigendom gekomen van ’t NUT. Later is ook een gedenkplaquette geplaatst die zich bevindt in de hal achter de entree. De afgelopen jaren zijn de landelijke activiteiten van het Hoofdbestuur (tegenwoordig Maatschappijbestuur) afgebouwd. Een eigen secretariaat was dus niet meer nodig en ook de departementen – de autonome basis van de vereniging - hebben geen ondersteuning meer nodig. Waar tot eind vorige eeuw die nog wel gewenst was onder meer bij het leveren van briefpapier, het verzorgen van een schriftelijke nieuwsbrief of het uitwerken van notulen.

Doelstelling springlevend

Het Maatschappij bestuur is zich de afgelopen jaren gaan toeleggen op het effectief beheer van het vermogen dat in het NUT fonds is ondergebracht en waarvoor samengewerkt wordt met het VSB Fonds. Dit fonds is dus ,,een loot van de Maatschappij-boom’’: het is ontstaan bij de opheffing van de Spaarbanken en het ontstaan van Fortis. ,,In samenwerking met het VSB Fonds ondersteunen wij nu activiteiten die er voor zorgen dat mensen mee kunnen doen in de samenleving. Boon vervolgt: ,,De oude doelstelling is nog steeds springlevend en hard nodig. Denk daarvoor aan zaken zoals laaggeletterdheid. Maar liefst 10% van de mensen in Nederland kan niet meekomen in lezen en schrijven. De digitalisering maakt dat nog nijpender’’.

Belangstellenden kunnen zich melden als gegadigde via het email adres info@dbvb.nl of secretariaat@nutalgemeen.nl