23 struikelsteentjes eren vermoorde Joodse inwoners Edam
Klaas de Boer (Boed) zag als achtjarig jongetje hoe de Joodse familie Brandon (vader en moeder met vijf kinderen) in het voorjaar van 1943 vanuit hun woning in de Grote Kerkstraat 6 door Duitse soldaten werd afgevoerd. “Ze hielden elkaars hand vast en hadden hun laatste bezittingen in een rieten koffer.” Foto Cor Kes www.luxphotography.nl.
Op de Kaasmarkt stonden drie vrachtwagens te wachten. Die brachten hen naar Amsterdam. Om later gedeporteerd te worden naar kamp Westerbork, waar vanuit de afzonderlijke familieleden naar twee kampen werden getransporteerd: Auschwitz en Sobibor. In deze werk/vernietigingskampen worden alle familieleden uiteindelijk vermoord of sterven onder afschuwelijke omstandigheden. Afgelopen vrijdag werd voor deze familie en acht andere Joodse families een struikelsteentje geplaatst bij de voordeur van hun laatste woning.
De ‘Stolpersteine’ is een initiatief van de Berlijnse kunstenaar Günther Demnig, zoon van een SS’er, die uit schaamte en schuldgevoel voor de wandaden van het naziregime, vermoorde Joden eert met deze kleine gedenkstenen in het plaveisel van inmiddels honderden Europese steden en dorpen.
De kunstenaar slaat in stilte de koperkleurige steentjes in de grond. De in Volendam woonachtige Israëlische Raz Tahan wil deze ochtend een klein gebaar maken richting de gedeporteerde Joodse Edammers. Tussen de steentjes door strooit ze wat zand, meegenomen uit haar moederland.
Frans van der Drift, voorzitter van het Herdenkingscomité 4 mei en de man die de kunstenaar naar Edam haalde, heette voorafgaand aan de steenlegging de vertegenwoordigers van de Joodse gemeenschap, de gemeente, bewoners en scholen en uiteraard kunstenaar Demnig welkom. Hij noemde de Berlijner “de vader van de struikelsteentjes. Een indrukwekkende herdenking aan alle Joden die zijn weggevoerd.”
Wethouder Wim Runderkamp stond stil bij het enorme oorlogsleed. Hij roemde het initiatief. “Goed dat nu ook fysiek zichtbaar wordt welke Joodse inwoners hier hebben gewoond en geleefd. Het houdt de herinnering in leven.”
Mick Nolte verving Marco de Groot, die afgelopen week is opgenomen in het ziekenhuis, bij het uitspreken van het Kaddisj , een Joods gebed voor de doden.
Na de korte en indrukwekkende ceremonie vervolgde de kunstenaar zijn weg richting de zeven overige adressen waar in totaal 23 steentjes een eerbetoon vormen aan de overleden Joodse Edammers.