Stichting Joods Verleden Edam opgericht
Wellicht heeft u in vorige edities van de Stadskrant de stukjes van Mick Nolte gelezen. Hierin vertelt hij over het initiatief om de Joodse begraafplaats aan het Oorgat een respectvoller aanzien te geven. Voor dit doel is onlangs Stichting Joods Verleden Edam opgericht. Naast voorzitter Mick Nolte zijn Dik Rinkel als penningmeester en Wil Spanjer als secretaris hierin actief.
Mick: “We zijn in de historie van de Joodse begraafplaats gedoken. Voorbijgangers zien 14 zerken staan. We weten dat er op het schamele stukje grond 213 mensen begraven liggen. Zij woonden met name tussen 1779 en 1888 in Edam. Hun gemeenschap stichtte onder andere een synagoge, een schooltje en een ritueel bad. Daarnaast hadden ze een eigen begraafplaats bij de oude Oosterpoort, net buiten het centrum van Edam, waar eens een stadsmuur deze omsloot. Hun bestaan willen we eren met informatie over hun leven op een verzorgde, respectvolle, begraafplaats die meer als joodse begraafplaats herkenbaar is dan nu het geval is. Zodat de joodse gemeenschap die hier heeft geleefd weer zichtbaar wordt als onderdeel van de Edamse geschiedenis.”
Logo: schildje synagoge
In het logo van de nieuwe stichting is het koperen schildje verwerkt dat behoorde aan de Edamse synagoge die aan de Achterhaven stond. Mick: “Ontwerpster Anita Kroon heeft het vakkundig nagetekend en tot logo verwerkt. In het Hebreeuws staat er: “Kehilla Kedosja Edam, Sjenat Tarag Leperek katan”. Dit betekent: “De Heilige Gemeente van Edam, het jaar (5)603 volgens de kleine telling (=1843)”. Het is een van de zeer weinige religieuze voorwerpen die bewaard zijn gebleven.”
“Ons eerste doel is herwaardering van de Joodse begraafplaats. Jan Visser en Hans Boonstra van architectenbureau de Edamse School helpen ons belangeloos bij het maken van een passend ontwerp. Hierbij gaan we ook na hoe we het beeld ‘Rachel beweent haar kinderen’, tegenover de begraafplaats, dat op 4 mei als herdenkingsmonument dient, betrokken kan worden. De weggevoerde Edamse Joden willen we ook blijvend zichtbaar maken. Niet alleen op 4 mei . Dat is ons tweede doel.”
De Joodse gemeenschap in Edam in de 18e en 19e eeuw en zij die in WOII afgevoerd werden, zijn twee verschillende verhalen. Beide zijn het waard om in het Edamse straatbeeld een duidelijker plek te krijgen. “Binnenkort gaat onze site de lucht in. Daarop staan onze plannen, de voortgang en alle informatie die we al hebben en nog verzamelen over de Edamse gemeenschap en hun bijdrage aan de ontwikkeling van de stad.”
Brede ondersteuning
“Het is fijn dat Vereniging Oud Edam ons al steunt met een startbedrag voor de eerste noodzakelijke kosten. Nu kunnen we zelf op zoek naar de nodige fondsen. Dat gaat zeker lukken. Van alle kanten worden we ondersteund. Het belang van dit project wordt breed gedragen. Zo wordt deze zomer de grond professioneel onderzocht, zonder de grond te beroeren.
We willen weten waar precies de 223 graven liggen. Waar hebben de paden gelopen? Waar was destijds de ingangspoort? In het ontwerp willen we historisch zorgvuldig te werk gaan. Natuurlijk betrekken we de eigenaar de Nederlands Israëlitische Kerkgemeente, de Gemeente Edam-Volendam, de Vereniging Oud-Edam en omwonenden bij onze besluitvorming. We zijn allemaal betrokkenen bij de plek. Die is van ons allemaal, zou je kunnen zeggen.”