Jaarverslag van het Volendams Museum 2018

Steeds meer plaatselijke en landelijke interesse voor exposities en activiteiten in het Volendams Museum

Het museumjaar 2018 is voor het Volendams Museum bijzonder goed verlopen. Het was ook dit jaar opnieuw het resultaat van de inzet van bestuur, beheerder, vrijwilligers en sponsors in goede samenwerking met gemeentelijke instanties, de plaatselijke en regionale media en busondernemingen w.o. Tour & Tickets. Het aantal bezoekers steeg tot een record hoogte en uit de schriftelijke- en mondelinge reacties in het gastenboek en aan de balie werden grote waardering geuit na een bezoek. Ook financieel heeft het museumbestuur een uitstekend boekjaar gedraaid. Vooral het grote aantal bezoekers die per touringcar nam toe. Vooral voor oudere en invalide museumbezoekers was het Volendams Museum en het Sigarenbandjesmuseum met bijbehorende films een uitstekende, gastvrije en culturele bezienswaardigheid. De afgelopen expositie ‘Visserij en Klederdracht door de eeuwen heen’ werd op zaterdag 10 maart geopend door Gerrit Schilder (Top), één van de laatste visser die het gehele jaar door werkzaam is op het IJsselmeer.

Burgemeester Lieke Sievers eregast bij opening

Alvorens de openingsceremonie plaats vond heette museumvoorzitter Wim Keizer burgemeester Lieke Sievers en allen die een bijdrage hadden verricht bij de totstandkoming van deze schitterende expositie hartelijk welkom. De voorzitter prees de inzet van de vele vrijwilligers die met veel liefde onderdelen uit Volendams verleden tot uiting hadden gebracht over de visserij en klederdracht door de eeuwen heen. In het bijzonder de vrijwilligers die er voor zorgdragen voor het schoonhouden van het museum het hele jaar door en in vele werkgroepen werkzaamheden verrichten.

Deze museumvrijwilligers geven Volendams erfgoed en verleden glans. Tevens werden de sponsors bedankt die het mogelijk maakten om bijzonder mooie historische schilderijen van de kunstschilders Henry Ferdinand Bellan en Carl Jacobi aan te schaffen.

Na het welkomstwoord van de voorzitter sprak visser Gerrit Schilder visserijwederwaardigheden uit heden en verleden. In de zomertijd vist hij op paling en in het winterseizoen op snoekbaars en krabben in zoverre dat is toegestaan door de overheid. De voorvaderen van Gerrit waren allen visser. Eerst op een open Zuiderzee en na 1932 op het afgesloten IJsselmeer. Mede door de verhalen van zijn vader en oude vissers werd hij een visser in hart en nieren op de VD 104.

Gevist werd op paling met de kuil, fuiken, staand- en hoekwant. Na het kuilverbod in 1979 werd hoofdzakelijk gevist met fuiken, staand- en hoekwant. De snoekbaars werd gevangen in staande netten. Vanaf 1985 werd de staande nettenvisserij met 96% beperkt en werd de maaswijdte steeds groter zodat alle baarzen er doorheen zwommen. De afgelopen 20 jaar kon slechts drie keer op spiering gevist worden want de overheid heeft deze visserij verboden en heeft bepaald dat de spiering voedsel is voor de vogels w.o. de aalscholvers die iedere dag ongeveer 800 gram vis verorberen.

Voorlichting over wonen, werken, visserij, klederdracht, ontstaansgeschiedenis, afkomst, cultuur en kunstenaars belangrijke onderdelen van museumactiviteiten. Vanaf de opening in 1977 in het oude zusterklooster zijn bestuur en vrijwilligers van het Volendams Museum tot op de dag van vandaag actief om de kennis over het erfgoed en Volendams verleden over te brengen betreffende de voorlichting over het wonen, werken, visserij, klederdracht, ontstaansgeschiedenis, afkomst, cultuur en kunstenaars via museumjaarboeken met Premiefoto, exposities, lezingen, rondleidingen, stamboomuitgiften en museumactiviteiten.

Uitgebreid ontvangen de museumbezoekers ieder jaar uitgebeelde kennis van een deel van Volendams verleden waarbij in 2018 vooral uitgebreid aandacht is besteed aan de visserij en klederdracht door de eeuwen heen. In deze zeer geslaagde schitterende expositie zijn de in 2018 aangekochte schilderijen getoond en kunstwerken van bekende kunstschilders die de afgelopen 200 jaar in Volendam hebben gewerkt. Vooral de twee zilveren botters die de Volendammer vissers in 1890 uit dankbaarheid schonken aan de Tweede Kamerleden waren (in bruikleen) twee jaar lang in het Volendams Museum te bewonderen. De Kamerleden hadden gezorgd dat er na 1890 weer legaal met de kuil weer gevist kon worden. In juni 1881 werd door de regering een kuilverbod afgekondigd. Het vissen met de kuil werd verboden vanwege het wegvissen van jonge vis en het aanbrengen van milieu schade op de Zuiderzee. Dat was een regelrechte ramp voor de Volendammer vissers. Het vissen met de kwak-, dwars- en wonderkuil waren vooral speciale visserijtechnieken die door de Volendammers werden uitgeoefend. Met open vizier en alleen gesteund door de Zaankanter- en Terschellinger vissers bestreden de Volendammers het onrecht dat hen het zwaarste trof. Ondanks het verbod en de ontelbare bekeuringen bleven de Volendammers doorvissen.

Een leger o.l.v. burgemeester Calkoen van Edam arresteerde 50 Volendammers

Om de vissers te straffen trok een leger soldaten o.l.v. burgemeester Calkoen via het Edammerpad naar Volendam. Om het vluchten te voorkomen werden alle invalswegen afgesloten door een opgetrommelde politiemacht. Omdat de Volendammer vissers de ontelbare bekeuringen weigerden te betalen werden 50 mannen gearresteerd en in naam des konings in 2 gevangenissen 8 dagen lang opgesloten. Door een gedegen en deskundig uitgevoerde strijd tot in de 2de Kamer o.l.v. Hein Tuyp (de Keuning) zegevierden de vissers. Nadat de kwakkuil in 1884 weer werd toegestaan streden de Volendammers vervolgens nog 6 lange jaren voor de opheffing van het verbod op de wonderkuil (sleepnet getrokken tussen 2 botters). In 1890 bleek dat het vissen met een kuilnet voor het milieu en de visstand helemaal niet nadelig was voor de visstand. Het vissen met de kuil werd in 1969 voorgoed verboden. Vanaf dat moment is de visserij op het IJsselmeer hard achteruit gegaan. De geschiedenis heeft zich herhaald. Zonder enige compensatie zijn de vissers uit hun eeuwenoude ambacht gezet door bestuurders die niet willen horen dat de oorzaak van de verminderde vangsten op het IJsselmeer niet bij de vissers ligt. In het verleden hebben de Volendammer vissers een aantal keren felle strijd geleverd tegen oneerlijke overheidsmaatregelen. Acties van de Volendammer vissers in het verleden tegen het kuilverbod en inpoldering van het Markermeer in 1977, 1979 en 1983 verliepen succesvol.

Groepen 8 van alle Volendammer basisscholen bezochten Volendams Museum en maakten kennis met Volendams erfgoed en verleden

Al tientallen jaren brengen de kinderen van de groepen 8 van alle Volendammer basisscholen op de dinsdagmorgen een bezoek aan het Volendams Museum. Vanaf 9.00 tot 12.00 uur worden de kinderen in 3 groepen telkens een uur rondgeleid en bekijken een educatieve film over de expositie. Na de film volgt een speurtocht in het museum en worden de gestelde vragen op een vragenlijst ingevuld. Van iedere groep ontvangen twee kinderen met de hoogste score een door het museum beschikbaar gesteld boek dat in de klas wordt uitgereikt door een museumvrijwilliger. Dit jaar kregen de winnaars ‘Het Pad, een boek van Kees Bootsman.

Uitgifte van stambomen in 2018 groot succes

De uitgifte van stambomen in 2018 is, als activiteit voor het Volendams Museum, een groot succes geworden. De museumvrijwilligers Evert Sier en Dick Bond hebben na jarenlang intensief onderzoek in archieven en doopboeken 23.000 Volendammer namen en meer dan 5.000 gezinnen in kaart gebracht. Het enthousiasme en het resultaat was buiten alle verwachting. Voor slechts € 25,-- hebben nu al meer dan 100 stamboomliefhebbers de gewenste stamboom ontvangen. Een kassucces voor de in stand houding van het museum. U kunt iedere dag een stamboom bestellen aan de museumbalie tijdens de openingsuren van 10.00 tot 17.00 uur.
Na het bekend worden van de uitgifte van de stambomen plaatste de plaatselijke, regionale en landelijke media artikelen over dit onderwerp.

Salomons werden Snoek en Tavis Tuyp

Joodse familienamen als Salomons en Travis bijvoorbeeld veranderden in Snoek en Tuyp. Familienamen als Sier veranderden wel vijf keer. Zo werd Tavis ook omgedoopt tot Keizer, Mol en Butter. Dat werd gedaan om zo hun Joodse afkomst te verhullen en vervolging te voorkomen. Namen veranderen was voor 1811, toen de burgerlijke stand nog niet officieel was ingevoerd. Tijdens de genealogische speurtochten naar de bron van de Volendammer families ontdekten Evert Sier en Dick Bond vele naamsveranderingen. Zo werd Sier ook veranderd in Schokker, Stroek, Vlak, Schilder en Kil. Gebleken is dat Job Heijnszoon, geboren rond 1560 volgens naspeuringen de oudste stamvader van alle Volendamse Veermannen. Zijn kleinzoon veranderde zijn naam in Cornelis Janszoon Veerman. In 1722 kregen de Sefardische Joden in Edam een verblijfsvergunning en kwam er een synagoge en Joodskerkhof in Edam.

Het Volendam Museum en het Sigarenbandjesmuseum grote attracties

Uit verschillende klantvriendelijke onderzoeken, rapporten en meningen in het gastenboek in de afgelopen jaren is gebleken dat het cultureel historisch verleden van Volendam en de zichtbaarheid daarvan in het Volendams Museum terug te vinden is. Zonder één uitzondering hebben de bezoekers en toeristenonderzoeksbureaus hoge cijfers gegeven over hetgeen in het Volendams Museum te zien is. Het Volendams Museum werd gehonoreerd met het cijfer 8,2. Door de verleende certificatie neemt het Volendams Museum sinds 1 juli 2016 deel aan het verwerken van museumjaarkaarten van museumbezoekers. Deze museumkaarten zijn aan de museumbalie verkrijgbaar.

Lezingen, demonstratie onderhoud Volendammer klederdracht, filmvoorstellingen en deskundige rondleidingen in en buiten het Volendams Museum zeer gewaardeerd
De werkgroep Volendammer klederdracht heeft in het zomerseizoen net als in vorige jaren iedere dinsdag middag het onderhoud en het maken van Volendammer kleding gedemonstreerd voor bezoekers uit vrijwel de hele wereld. De belangstelling was groot bij het aanschouwen van deze specifieke huisvlijt die in ieder Volendammer gezin door de eeuwen heen plaatsvond.

De lezingen, demonstraties, filmvoorstellingen en deskundige rondleidingen in en buiten het Volendams Museum zijn door de toehoorders zeer gewaardeerd. Bewoners van het Sint Nicolaas hof en Verpleeghuis Gouwzee zijn in 2018 evenals de leden van de Zonnebloem gastvrij als eregasten verwelkomd in het Volendams Museum alwaar zij na de koffie met koek een rondleiding kregen van de museumvrijwilligers in kostuum en konden genieten van de films uit Volendams verleden.

Culturele activiteiten en rondleidingen voor bassisscholen, voortgezet onderwijs en zorginstellingen van de gemeente Edam-Volendam en regio hoogtepunten in 2018
Vele bezoekers uit onze gemeenschap w.o. kinderen van alle Volendammer basisscholen, Don Bosco College, Katholieke Vrouwenbond, dagopvang van Sint Nicolaas hof, verpleeghuis Gouwzee, groepen van de Zonnebloem uit Volendam en de regio, Tour & Tickets, Marken Express, Simonehoeve en vooral vele groepen Volendammers hebben in 2018 genoten ven de expositie ‘Visserij en Klederdracht door de eeuwen heen’, het Sigarenbandjesmuseum, de vele nieuwe schilderijen, films en uitgebreide toelichtingen en rondleidingen. Steeds was het voor deze bezoekers een onvergetelijke dag.

Steeds meer museumbezoekers tijdens ‘Open monumenten dag en ‘Kunstkijken’

Tijdens de ‘Open Monumenten dag’ en ‘Kunstkijken’ hebben vele bezoekers een kijkje kunnen nemen in het Volendams Museum waarbij de bezoekers kennis konden maken met de vele kunstuitingen en schilderijen uit eigen collectie. Het ‘Kunstkijken’ is na de opening van het Volendams Museum in 1977 begonnen in het Oude Klooster als ‘schilderijen tentoonstelling’ en later in het museum aan de Zeestraat. Amateurs konden 30 jaar lang hun gemaakte kunstuitingen tonen na de sluiting van de expositie in november. De kunstkijken expositie in het Volendams Museum duurde tot 2000 en werd altijd druk bezocht. Deze kunstexpositie duurde 2 weken waarin 3 weekenden. Van 1977 tot mei 1986 vonden de exposities plaats op de locatie van de oude Zusterschool. Toen het Volendams Museum in 1986 moest wijken voor het verpleeghuis ‘Gouwzee’ kreeg het oude Witgele Kruisgebouw uit 1953 aan de Zeestraat in 1989 een museumbestemming op initiatief van de toenmalige wethouder Siem Veerman (VD/80). Het bestuur van het Volendams Museum ging vanaf 1989 aan de slag met het lege gebouw om te toveren in een Volendams Museum met steun van de gemeente Edam-Volendam en de onvergetelijke belangeloze inzet en medewerking van honderden vrijwilligers en de onmisbare materiële en financiële steun van vele spontane sponsors.

Het resultaat kan het bestuur en haar medewerkers vol trots en tot volle tevredenheid iedere dag tonen. Op zaterdag 12 maart 1993 werd het nieuwe museumonderkomen geopend door de onvergetelijke burgemeester Westendorp. Op 5 mei 1995 vond de opening plaats van de aangebouwde zaal waarin het Sigarenbandjesmuseum is gehuisvest door mevrouw Jannig Sombroek-Karregat en oud-verzetsstrijder Gerrit Zwarthoed de Beer. Ook deze klus werd door een leger vrijwilligers met steun gemeente en sponsors gerealiseerd. De ontelbare activiteiten en exposities vonden plaats in deze uitgebreide ruimte. Ook in 2019 doet het Volendams Museum weer mee aan de ‘Open Monumenten dag’ en ‘Kunstkijken’.

Museumvrijwilligers bezorgden honderden kinderen uit Edam-Volendam en de regio een sfeervolle en educatieve jeugdweek en na afloop een ijsje van Do Tol
De museumjeugdweek voor alle schoolgaande kinderen uit Edam-Volendam en de regio zijn in de herfstvakantie volgens de traditie naar tevredenheid actief bezig geweest in het Volendams Museum. Iedere middag van 13.30 tot 16.00 uur mochten de kinderen van alle basisscholen uit Edam-Volendam en de regio 0.l.v. bestuur, beheerder en zo’n 30 vrijwilligers kunstzinnig bezig zijn met diverse activiteiten. Na afloop mochten de kinderen alle gemaakte artikelen mee nemen na huis en ontvingen alle deelnemende kinderen, bestuur, vrijwilligers en begeleidende ouders een gratis ijsje van ijsspecialist Do Tol. De gemaakte filmbeelden van de jeugdweek voor de LOVE werd gerealiseerd door museummedewerker Jan Bont.

Veel schenkingen Volendammer kleding, sieraden en uitbreiding kunstbezit

Het bestuur is dankbaar voor de vele schenkingen vanuit onze bevolking. Ook in 2018 hebben schenkingen plaats gevonden betreffende Volendammer kleding, sieraden, meubilair, huisraad en hebben vele sponsors en het bestuur van de Vrienden van het Volendams Museum zorg gedragen voor de uitbreiding van het museumkunstbezit.

In 2018 onthulde eregast Gerrit Schilder Top 2 nieuwe schilderijen van de Franse kunstschilder Henri Ferdinant Bellan (1879 – 1922) van 2.30 bij 2.00 m. Eén van de laatste aankopen is het schilderij uit 1902 van Carl Jacobi over een huwelijks tafereel. Het nieuwe kunstwerk zal in de expositie ‘Geboorte, Trouw en Rouw in Volendam’ een centrale plaats innemen. Als u ook als vriend van het Volendams Museum (vanaf € 50,--) een bijdrage willen leveren kunt u dat doen door een bedrag over te maken op rekeningnummer: NLABNA0981128548 t.n.v. Vrienden van het Volendams Museum. Uw naam wordt tevens bekend op een scherm in het Volendams Museum.

Bijdragen van sponsors onmisbaar voor aankoop nieuwe kunstwerken en sieraden

De sponsors die in 2018 een bijdrage hebben geleverd voor de aankoop van een aantal schitterende kunstwerken zijn voor het Volendammer verleden en erfgoed van groot belang. Het gesponsorde bedrag is volgens de ANBI aftrekbaar. Het bestuur en de onmisbare vrijwilligers danken de gulle gevers.

De sponsors in 2018 waren:

• Erik de Visser van Tour en Tickets


• Lau Kok


• Marco Sombroek van Ets Sombroek


• Vishandel Sondag


• Administratiekantoor Hein Koning


• J. Kwakman van Kwabo Techniek b.v.


• Heinrich Reibel van de ENKEV


• Smit en Smit advocaten


• Fietsservice Koning


• Notariskantoor Feitsma/Verhagen


• Marken Express


• Kees de Wit


• H.T.C. de Boer vishandel


• Guido de Boer stucadoor


• IJssalon Roma


• Sportwinkel Pier


• IJsmeester Do Tol


• Drukkerij Zwarthoed


• NIVO