Edams juweeltje toe aan restauratie
In de Swaen bevindt zich een klein juweeltje: een tweeklaviers orgel uit 1809. Hoewel het instrument redelijk ongeschonden de afgelopen twee eeuwen is doorgekomen, is het toch tijd voor een grondige restauratie. Foto: Bätzorgel in de Swaen (Voorhaven, Edam). Foto: Arie van Ginkel.
Het orgel in de Swaen is gemaakt door Gideon Thomas Bätz. Hij was de oudste zoon van Johann Hein¬rich Hart¬mann Bätz (1709-1770), afkomstig uit Frankenroda, Mid¬den-Duitsland. Johann vormde met zijn nakomelingen een orgelmakersge¬slacht dat vele beroemde orgels heeft voortgebracht, zoals de instrumenten in de Evangelisch-Lutherse Kerk in Den Haag en de Domkerk in Utrecht.
In 1809 plaatste Gideon een klein tweeklaviers orgel in de Lutherse Kerk van Edam voor f 1800. De opbouw be¬gon in september 1809 en op 16 no¬vember van hetzelfde jaar werd het instrument ingewijd. De laatste grote restaura¬tie vond plaats in 1943 door de Zaanse orgelbouwer Flentrop, 77 jaar geleden.
Terug naar 1809?
Het orgel in Edam klinkt al lang niet meer zoals in 1809. Het instru¬ment behoeft niet alleen een grondige restauratie vanwege de matige staat, maar ook om de latere veranderingen vooral in het pijpwerk en de windvoorziening teniet te doen en de klank van toen terug te krijgen. Sinds begin dit jaar buigt een aantal kerkleden zich met orgeladviseur Henk Verhoef over de vraag hoe het orgel te behouden voor de toekomst.
Na een analyse van Henk Verhoef van de huidige toestand van het orgel, is in maart een drietal orgelbouwers uitgenodigd het instrument nader te bekijken en daarna een plan van restauratie op tafel te leggen. Na rijp beraad is gekozen voor het plan van Van Rossum Orgelbouw uit Wijk en Aalburg. Dit bedrijf heeft de laatste jaren een ruime ervaring opgedaan met orgels van de familie Bätz uit deze periode.
Adopteer een orgelpijp!
De kosten worden geraamd op ca. € 110.000. Dat was wel even slikken. Maar het gaat ook om een grondige restaura¬tie: de kas wordt aangepakt, de windvoorziening gerecon¬strueerd naar 1809, de klaviatuur en mechaniek opnieuw afgeregeld, en natuurlijk het pijpwerk geheel gerestaureerd. Het orgel zal gedemonteerd worden en naar Wijk en Aalburg vervoerd worden.
De kerkgemeente heeft al een orgelfonds van zo’n € 13 000 als startpunt, en daarnaast wordt gehoopt op een gulle bui van de vele fondsen die inmiddels zijn aangeschreven. Maar iedereen in Waterland die het cultureel erfgoed een warm hart toedraagt, kan ook een duit in het zakje doen. Daarom adopteer een orgel¬pijp!
Het orgel telt 552 orgelpijpen: grote pijpen in het front van zo’n 2,5 meter lengte tot kleine potloodjes van enkele centimeters. De grootste kunt u adopteren voor € 100, en dan aflopend voor € 50, € 20 en € 10. Bij een donatie van € 100 of meer, zal uw naam vereeuwigd worden op een lijst van ‘Vrienden van het Bätzorgel in de Swaen Edam’.
Maak uw bedrag over op: NL95 RABO 0373 7114 09 t.b.v. Orgelfonds.