Deel VII dossier SKOV Bestuur in tijden van Corona [1]

‘Goed bestuur is gebaat bij bestuurders die het afleggen van verantwoording zien als een middel om verantwoordelijkheid te nemen.’ Uit: Een Lastig Gesprek van Advies Commissie Behoorlijk Bestuur (Tweede rapport commissie Halsema), september 2013

A. De vraag Wie was of waren feitelijk verantwoordelijk voor het feit dat de Eerste Heilige Communie door veel leerlingen van de Stichting Katholiek Onderwijs Volendam (SKOV) in november 2020 in sterk afgeslankte vorm werd gevierd? B. Het belang plus een korte samenvatting Uit het hiernavolgende zal blijken dat er in onderhavige, gevoelige kwestie door de SKOV geen verantwoordelijkheid werd én nog steeds niet wordt genomen. In strijd met het openingscitaat dus. De stuurgroep (waaronder veel ouders) kreeg van de SKOV de zwartepiet toegespeeld (zie onderdeel E en F). De ervaring wijst uit dat zoiets niet agenderen de kans op herhaling vergroot. Ik heb echter al zes keer eerder dingen aan de orde gesteld. Er lijkt bij deze organisatie geen leereffect op te treden omdat er sprake is van een diep ingesleten patroon. Maar het is een organisatie die een centrale plaats inneemt binnen onze culturele infrastructuur. Onderdelen E en F geven een inkijkje in de wijze waarop bestuurlijk Volendam hier samenwerkt. Inzicht daarin en controle daarop lijkt mij van groot maatschappelijk belang. In dit geval dienen persoonlijke belangen daarvoor te wijken. Mijn j’accuse is gericht op het huidige functioneren van de SKOV als bestuursorganisatie (alles boven de directeuren van de basisscholen) en dan met name wat betreft haar gebrekkige externe communicatie. C. Verantwoording Omdat binnen Volendams ‘publieke’ sector de stichting de favoriete rechtsvorm lijkt, bestaat er binnen veel organisaties nauwelijks tegenmacht. Dat lijkt ook de bedoeling. Sommige voorzitters blijven daarbij ook nog eens langer zitten dan gezond is voor de organisatie. De rooms-katholieke kerk blijft (on)bewust het grote voorbeeld: de sterke, doorgaans autoritaire leider. Het staat allemaal haaks op wat in een democratische samenleving de norm is. Het werkt remmend op innovatie. En ook dat lijkt de bedoeling. De SKOV vormt er het schoolvoorbeeld van. Daar zitten de uitvoerende bestuurder en de toezichthoudende bestuurders ook nog eens in één orgaan. Dat groepsdenken dan een reëel risico wordt, merkte ik al eens eerder op. Het aan de orde stellen van slecht bestuur vormt bij afwezigheid van tegenmacht een taak voor de (kritische) pers. De NIVO bevindt zich natuurlijk in een benarde positie met de SKOV als belangrijke adverteerder. Een analyse van deze gevoelige kwestie ontbrak daarin dan ook. Runderkamp kreeg vorig jaar wel ruim baan om haar evangelie te openbaren. Vrijwel zonder weerwoord. Daarom neem ik hier de honneurs weer waar. En ik heb niet veel geduld meer met de SKOV. Ten behoeve van dit artikel heb ik meerdere keren gesproken met de voorzitter en secretaris van de Stuurgroep Communie en pastoor Stomph. Mijn eerste contact was ook met een vrijwilliger/ouder. SKOV/Tjalsma reageerde niet op mijn email d.d. 22 december 2020 waarin ik met haar contact zocht en haar tevens een eerste concept-versie opstuurde. Vice-voorzitter van het kerkbestuur én toezichthoudend SKOV-bestuurder Erik Tuijp beloofde mij 5 januari om ‘s avonds terug te bellen, maar deed dat niet. De volgende dag ook niet. Daar heb ik geen geduld meer voor. Ik publiceerde al vaak over de SKOV (met name over de bestuurscultuur). Ik leg het voor publicatie vrijwel altijd aan ze voor (hoor en wederhoor) maar ze reageren vrijwel nooit. Dat doet de paus ook niet zomaar natuurlijk. Om de feiten te checken (met name onderdeel D) heb ik een eerste versie van het artikel voor publicatie aan voornoemden (m.u.v. Runderkamp, zie hierna) ter inzage opgestuurd met de vraag of de feiten (met name onderdeel D) juist weergegeven zijn. Genoemde personen hadden geen inhoudelijke op- of aanmerkingen. Tuijp reageerde niet en Tjalsma merkte per email d.d. 11 januari op dat het artikel feitelijke onjuistheden bevatte: ‘Wanneer u daadwerkelijk overgaat tot publiceren zal ik onderzoek laten doen naar mogelijke smaad en laster.’ Op mijn vraag op welke feitelijke onjuistheden zij doelde, reageerde zij niet meer. Ik op mijn beurt zwicht niet voor dreigementen. Mijn relatie met Tjalsma is bijzonder ongelukkig (zie Deel IV, V en VI Dossier SKOV). Tenslotte heb ik deze laatste, uitgebreidere versie (onderdeel D dat de feiten bevat, bleef vrijwel ongewijzigd) op 14 januari jl. nog voorgelegd aan SKOV-bestuursvoorzitter Runderkamp en ook weer aan de vice-voorzitter kerkbestuur Tuijp. Ze kregen één dag om te reageren. Er volgde een gezamenlijke reactie per email waarin geen poging werd gedaan de door mij tot uitgangspunt genomen feiten (vooral in onderdeel D) te weerleggen. Publicatie van deze laatste versie volgde op 16 januari 2021 om 15.00 op www.en-clave.nl en vervolgens gedeeltelijk op www.grootwaterland.nl. De analyse, conclusie en tekst komen volledig voor mijn verantwoording. Als burger en mede-erfgenaam van een bijzondere[2], maar soms wat (te) eenzijdige cultuur ‒ in een volgend artikel (niet over de SKOV) zal ik proberen het dilemma dat daar mogelijk aan ten grondslag ligt te analyseren ‒, vind ik dat het openbaar belang deze publicatie noodzakelijk maakte. Bovendien was dit (sub 8) voor mij de spreekwoordelijke druppel. Omdat ik aan een ander lid van de Stuurgroep (mijn eerste contact) had beloofd dit onderwerp pas na de Communievieringen (waar ook mijn zoon aan deelnam) aan te snijden, en het veel tijd kostte om erachter te komen wat er nu werkelijk was gebeurd, en ook de feestdagen er nog eens tussen zaten, verschijnt dit artikel pas twee maanden later. Zie het als een aanvulling/correctie op de anonieme brief van de ouders (sub 5). Ik denk dat het nodig is (zie ook 2REWIND 2018 en 2019). In het vrij stringente plaatsingsbeleid van de SKOV lijkt door een Commissie van Wijzen in ene trouwens wel wat beweging te zitten. Stuurgroep, Commissie van Wijzen? Waar komt die archaïsche terminologie toch vandaan? D. De relevante gebeurtenissen in chronologische volgorde

1. Op dinsdag 22 september 2020 worden de data voor de Eerste Heilige Communievieringen 2020 vastgesteld door de Stuurgroep Communie (hierna: de Stuurgroep), en wel in november 2020;
2. Op dinsdag 6 oktober 2020 belt Bovenschools Manager Primair Onderwijs (BMPO) Tjalsma de voorzitter van de Stuurgroep en geeft aan het niet verantwoord te vinden dat er in november 2020 communievieringen met tweehonderd mensen zullen plaatsvinden. Zij wil een maximum van dertig mensen in de kerk, en dreigt de stekker er helemaal uit te trekken wanneer niet aan haar eis wordt voldaan. Vóór vrijdag 9 oktober wil zij een reactie van de Stuurgroep. Vanwege de korte termijn lukt het de Stuurgroep niet om alle leden binnen drie dagen te consulteren;
3. Tijdens persconferentie van dinsdag 13 oktober jl. (in de herfstvakantie) worden door premier Rutte en minister De Jonge strengere coronaregels afgekondigd. Er mogen nog maar dertig mensen in de kerk. De Stuurgroep wordt hiermee dus door de tijd ingehaald;
4. Op zaterdag 17 oktober jl. kondigt het kerkbestuur aan dat de vieringen sterk uitgekleed doorgaan vanaf 1 november 2020. Dit bericht (mogelijk gelekt) is niet meer te vinden op grootwaterland.nl. Het volledige bericht verschijnt uiteindelijk pas op 21 oktober jl. (zie verder sub 7);
5. Op maandag 19 oktober jl. volgt de anonieme brief van een aantal ouders (deels in de NIVO van woensdag 21 oktober jl., p. 38);
6. Op maandag 19 oktober jl. vindt, feitelijk op verzoek van de ouders (sub 5), overleg plaats tussen burgemeester Sievers (als bemiddelaar), pastoor Stomph, bovenschools manager primair onderwijs (BMPO) SKOV Tjalsma en uitvoerend SKOV-bestuurder Runderkamp. Tijdens dat overleg geeft Tjalsma toe dat zij wel degelijk invloed heeft proberen uit te oefenen om de Eerste Heilige Communievieringen in afgeslankte vorm in november 2020 voor zoveel mogelijk leerlingen door te laten gaan;
7. Op woensdag 21 oktober jl. verschijnt de (ongedateerde) brief van het Kerkbestuur in eerste instantie opgesteld door Erik Tuijp, vice-voorzitter van het kerkbestuur én toezichthoudend bestuurder bij de SKOV, op www.grootwaterland.nl (zie eerder sub 4).
8. Op woensdag 21 oktober jl. verschijnt ook de brief van SKOV/Tjalsma.[3]
9. Op woensdag 21 oktober jl. volgt in de NIVO (p. 38 onderaan in de derde kolom) de reactie van Pastoor Stomph op voornoemde brief (sub 5) van de anonieme ‘ouders van de communicantjes’.

E. Analyse Hierna volgt voor zover überhaupt mogelijk een objectieve analyse. Allereerst een definitiekwestie. Volgens SKOV/Tjalsma (sub 8, derde alinea) en het Kerkbestuur (sub 7, derde alinea) bestaat de Stuurgroep uit vertegenwoordigers van de scholen en het Kerkbestuur. Dit verdient enige toelichting. Hoewel iedere basisschool twee Stuurgroep leden (ouders) ‘levert’, maakt de stuurgroep als zodanig volledig deel uit van de kerkelijke organisatie, en opereert zij daarbinnen vrijwel zelfstandig. Zo bestaan binnen de kerkelijke organisatie meerdere Stuurgroepen (Communie, Vormsel enz.) die ook allemaal een eigen voorzitter en secretaris hebben. Er bestaat nogal wat verschil van mening ‒ een Gordiaanse knoop[4] ‒ over de kwestie wie feitelijk de uiteindelijke beslissing nam(en) om de organisatie van Eerste Communievieringen voor de leerlingen van de Stichting Katholiek Onderwijs Volendam (SKOV) in sterk afgeslankte vorm in november 2020 voor zoveel mogelijk kinderen proberen door te laten gaan. Ik doe hierna een poging een en ander te verduidelijken. Uit de brief van SKOV/Tjalsma (sub 8, derde alinea): “Afgelopen weekend heeft de stuurgroep Communie (bestaande uit vertegenwoordigers van alle scholen en het kerkbestuur) besloten om de communieviering in aangepaste vorm door te laten gaan op de geplande data vanaf 1 november. De stuurgroep heeft er niet voor gekozen de communieviering door te schuiven naar volgend jaar. De SKOV staat als schoolbestuur buiten deze beslissing. (…) Het bestuur van de SKOV speelt geen rol in de besluitvorming en kan niet anders dan de keuze van de stuurgroep respecteren, met name daar waar zij de richtlijnen van de RIVM volgt.” Wat SKOV/Tjalsma in deze brief (sub 8) beweert ‒ dat de SKOV geen rol heeft gespeeld in de besluitvorming ‒ staat haaks op sub 2, sub 5, sub 6 én sub 9. SKOV/Tjalsma spreekt hier ook namens het bestuur. Daarom lijkt het logisch dat Runderkamp die ook bij het overleg (sub 6) was de inhoud van de brief (sub 8) heeft goedgekeurd. Runderkamp sprak dat ook niet tegen. Uit de brief van het Kerkbestuur (sub 7, derde alinea): “De Stuurgroep Communie (vertegenwoordigers van alle scholen en het kerkbestuur) heeft afgelopen week besloten de communieviering in aangepaste vorm door te laten gaan. Dit op de geplande data vanaf 1 november. De richtlijnen van het RIVM zijn bepalend bij de invulling van de aangepaste vorm.” De SKOV en het Kerkbestuur (in casu in één persoon verenigd) lijken de rijen te hebben gesloten. Uit sub 7, zesde alinea: “Gisteren en vandaag is er contact geweest tussen stuurgroep, het kerkbestuur en de SKOV over de invulling van de vieringen.” De brief van het kerkbestuur (sub 7) lijkt tegenstrijdigheden te bevatten. De derde alinea lijkt op gespannen voet te staan met de zesde. Wie anders dan de SKOV kan verantwoordelijk zijn voor de derde eis bij optie 2 (sub 7, zesde alinea)? En wordt optie 2 daarmee niet feitelijk een wassen neus? “De voorbereiding van de uitgestelde communieviering is niet onder schooltijd en dient op eigen initiatief buiten de schooluren plaats te vinden”? De SKOV heeft hier voordeel bij, het kerkbestuur niet. Deze brief is opgesteld door iemand met twee petten op. Dat brengt in casu het risico op een tegenstrijdig belang met zich mee. Had de vice-voorzitter van het kerkbestuur de eigen ouders/vrijwilligers niet in bescherming moeten nemen tegen de SKOV? Veel Volendamse ouders zullen trouwens wel gek zijn om dit allemaal zelf te gaan organiseren. Optie 1 dus. Overigens was pastoor Stomph (ook voorzitter van het Kerkbestuur) van mening dat het wel degelijk het kerkbestuur (en dus niet de SKOV) was die deze eis stelde. De hiervoor weergegeven passage uit de brief SKOV/Tjalsma (sub 8) en de eerste passage uit die van het Kerkbestuur (sub 7, derde alinea) staan op gespannen voet met de gebeurtenissen volgens de voorzitter en secretaris van de Stuurgroep (sub 2) én met de reactie van de pastoor (sub 9) op de brief van de ouders (sub 5). Ook met de brief van de ouders zelf trouwens. Uit laatstgenoemde brief: “het SKOV heeft hier ook een hele grote hand in, die heeft de kerk voorgelogen dat scholen, directeuren en ouders het ermee eens waren dat het op deze manier wordt gevierd in november en dat terwijl er directeuren, juffen/meesters helemaal niks gevraagd is. Bij velen kwam het koud op hun dak vallen. Het is dus niet een besluit van iedereen maar voornamelijk van de SKOV.”Uit de reactie van de pastoor (sub 9):‘‘Vanuit de hogere schoolleiding is aangegeven dat het voor de basisscholen er nu om gaat dat alle aandacht kan gaan naar het onderwijs om in te halen wat achterop gekomen is door de periode van thuisonderwijs; dan is het goed wanneer de communie achter de rug is. Vanuit het directeurenoverleg is naar de kerk toe het advies gekomen om de communie door te laten gaan en liefst in kleine groepen. Dat is precies wat wij doen.” Dit is in overeenstemming met sub 2 en sub 6. Volgens de voorzitter en de secretaris van de Stuurgroep is de onderhavige beslissing (zie onderdeel A) in de herfstvakantie (12 oktober t/m 16 oktober) uiteindelijk in samenspraak met alle betrokken partijen (Kerkbestuur, Stuurgroep, directeuren primair onderwijs en Bovenschools manager) genomen. Na de heftige reactie van de ouders (sub 5) richting de SKOV wees deze uiteindelijk elke verantwoordelijkheid af (sub 8). Waarom geen gezamenlijk statement? Vanwaar dit beschamende amateurisme? F. Conclusie Uit het bovenstaande blijkt in ieder geval dat SKOV/ Tjalsma geen verantwoordelijkheid neemt voor de belangrijke rol die zij volgens de Stuurgroep (sub 2), de ouders (sub 5) en Pastoor Stomph (‘vanuit de hogere schoolleiding’(zie sub 9)), en volgens mij ook bij onderhavige besluitvorming heeft gespeeld. Een dergelijke handelswijze staat haaks op het openingscitaat hierboven. Een goed bestuurder / bovenschools manager staat voor zijn of haar beslissing. In gewone mensentaal wordt een dergelijke handelswijze ook wel achterbaks genoemd. Wat zegt dit over de bestuurscultuur binnen zo’n organisatie? Uiteindelijk had de brief van de SKOV/Tjalsma (sub 8) tot gevolg dat de gierspuit ‒ die oorspronkelijk op de SKOV (zie citaat uit sub 5 onder D) was gericht ‒ nu de richting van de leden (lees: de vrijwilligers/ouders) van betreffende stuurgroep op kwam. Deze vrijwilligers dienden de soms zeer emotionele reacties van ouders in ontvangst te nemen. Want de collectivistisch ingestelde Volendammer laat zich zijn groepsbeleving niet eenvoudig afnemen. Een kleinood (tegen een lid van de Stuurgroep) wil ik u niet onthouden: “wanneer je over een zebrapad loopt, rijd ik je omver.” De leden van de Stuurgroep die ik sprak, ervoeren de brief van Tjalsma in ieder geval als een dolksteek in de rug. Wat de SKOV/Tjalsma in haar brief (sub 8) beweert, is bezijden de waarheid. Er dienen zich ook voor onze gemeenschap grote uitdagingen aan, en ik vind het zeer onwenselijk dat het hoger management/bestuur van de SKOV ‒ vooral niet in dit soort, veel emotie oproepende kwesties ‒, aan de gemeenschap valse getuigenissen aflegt (het negende gebod). Daarvoor is de invloed van de SKOV hier naar mijn smaak net even te groot. Het heeft soms zelfs wat ‘deep-state’ achtige trekjes.[5] Want de SKOV legt zelden werkelijk verantwoording af. Het staat haaks op het openingscitaat. Marcel Tuyp Deel I, Deel II, Deel III, Deel IV, Deel V en Deel VI stonden in de NIVO en zijnhier te vinden.