Overpeinzingen vanuit de Volendammer Zaal – Schilderij 8: Portret van een oude visser

Een zelf bedacht en samengesteld museum waar je in je hoofd kunt ronddwalen; dat sprak tot de verbeelding. En dat doet het nog steeds.

In zijn artikel dat nu in 10 afleveringen op enClave verschijnt neemt Marcel Tuyp zijn lezers bij de hand door zijn denkbeeldige museum waar het kunstenaarsverleden van Volendam centraal staat.

Willy Sluiter, Portret van een oude visser, ca. 1917, olieverf op doek, 50,5 x 41cm (Collectie Vereniging Vrienden van het Zuiderzeemuseum, Enkhuizen)

De hier getoonde kleurenpracht is overduidelijk een Franse invloed. Zuiderzeemuseum-conservator André Groeneveld merkte op dat Willy Sluiter, toen hij Katwijk als werkplek verruilde voor Volendam, qua kleurgebruik volledig los ofwel loos ging; en dus moderner ging schilderen. Of kwam het doordat hij Volendam vooral ten tijde van de kermis bezocht en een graag geziene gast was van Hille Butter? Tijdens het maken van dit schilderij woonde hij al in Den Haag en daar zou hij blijven. Door zijn sterke kleurcontrasten krijgt dit schilderij zelfs iets fauvistisch – Fauves betekent ‘de wilde dieren’; term uit 1905 –, al gebruikt Sluiter in het gezicht geen ‘onnatuurlijke’ kleuren zoals de Franse Henri Matisse (1869-1954) dat in zijn baanbrekende Vrouw met hoed (1905) wel deed. Het fauvisme zou je kunnen beschouwen als het Franse expressionisme. In zijn sterke affichewerk onderging Willy Sluiter, zoals iedereen, de invloed van Jules Chéret (1836-1932) en postimpressionist Henri de Toulouse Lautrec (1864-1901) die vanwege zijn affiches wereldvermaard was.

Ook het kleurrijke werk van landgenoot Vincent van Gogh (1853-1890) werd langzaam maar zeker bekender. Misschien om het effect van het glimmende vernis te neutraliseren, lijkt op de fotoreproductie van Portret van een oude visser de kleurenpracht wat weg te vallen. Anders dan Hille Kwakman (zie schilderij 2) kijkt deze mijmerende, in gedachten verzonken oude visser je niet aan. Dat maakt het minder persoonlijk en intiem. Ik heb die rode polkabaai altijd mooier gevonden dan dat twintigste eeuwse geheel zwarte pak. Mensen gingen er vanwege het eenzijdige eten door gebrek aan anti-oxydanten, vitamines en mineralen sneller oud uitzien. Ik zie in deze ogen een tekening door het leven; pijnlijke herinneringen, dromen die niet zijn uitgekomen en misschien wel de angst voor de, vanwege de Watersnoodramp van 1916 acuut geworden inpolderingsplannen, hoogst onzekere toekomst voor zijn (klein)kinderen. De immer ook praktisch ingestelde schilderdocent Jan Stroek opperde dat het lange poseren hem ook wat zwaar kan zijn gevallen. Zoals in de inleiding al aan de orde gesteld, vraag ik me bij deze visser ook af of hij – indien hij die keuze had gehad – zijn vissersbestaan en dat van zijn (klein)kinderen zou hebben ingeruild voor Volendam anno 2015. Ik heb iets met dit schilderij omdat deze visser mij altijd doet denken aan mijn bap, Bruin Tuyp (de Broeder) (1900-1978), zoals hij in zijn stoel voor het raam zat.

Hier het hele artikel van Marcel Tuyp op de site van En-Clave.