Speeltoren wéér door het oog van de naald

‘Het IJsselmeerstadje Edam beleefde gister de schrik van het jaar, toen snel het alarm rondging dat de uit 1562 daterende zo pittoreske Speeltoren in elkaar dreigde te zakken.’ Dit is een fragment uit de krant van 3 mei 1972. Op dat moment stond de Speeltoren op omvallen en werd er een grootse reddingsactie in touw gezet. Letterlijk in de touwen, want met een enorme grote strop om de toren heen gebonden werd de toren overeind gehouden. Het is een heel ander verhaal, maar heeft veel overeenkomsten met wat er vorige week in Edam gebeurde. Wéér een spannend verhaal en gelukkig weer met een goede afloop. Foto: Marianne Jonkman.

Afgelopen dinsdagochtend ging het rookalarm in de Speeltoren af en dit werd opgemerkt door de dames die hun werkplek in de toren hebben. Er was geen rook te zien in het gebouw dus werd er een medewerker van de gemeente ingeschakeld om een kijkje te nemen boven in de toren. Er bleek rook uit de bovenkant te komen en de brandweer werd gealarmeerd.

Hoogwerker

De hoogwerker uit Purmerend werd opgesteld en een aantal brandweermannen zijn binnendoor via de krappe monumentale draaitrap naar boven gegaan. De trap gaat over in laddertjes en krappe kruipdoor luikjes. Normaal is het al een hele opgave om boven te komen, voor de brandweermannen met volledige bepakking en een waterslang is dit een bijna onmogelijke klim geweest.

Vloerdelen

Helemaal bovenin bij het orgel, waar het zo krap is dat je maar met één persoon kunt staan, was brand uitgebroken tussen de vloerdelen. Door de beperkte ruimte was het lastig om het vuur te blussen, maar het gevaar was des te groter omdat er veel hout verwerkt is in de spits van de toren. De brandweer heeft er alles aan gedaan om de brand zo klein mogelijk te houden en heeft een deel van de houten vloer eruit moeten slopen.

Angst

Terwijl er boven in de toren het vuur werd bestreden, zat beneden de angst er goed in bij de bewoners rond de toren. Vele wonen hier al tientallen jaren en moesten gelijk terug denken aan het drama van 1972. Toen stond er ook een hoogwerker van de brandweer voor hun deur en stonden de brandweerwagens klaar om in te grijpen als het fout zou gaan. Een buurman was al aan het informeren welke kant de toren op zou gaan vallen, mocht het fout gaan. “Volgens mij woon ik dan precies op de verkeerde plek” was zijn conclusie.

Nachtelijk alarm

Een aantal omwonenden was om 2 uur in de nacht al wakker geworden door het rookalarm uit de toren, maar dachten toen dat het om een autoalarm ging. Zij vragen zich dan ook terecht af of het niet beter zou zijn om het brandalarm van een monumentaal pand waar niet altijd iemand aanwezig is, door te schakelen naar een meldkamer van de hulpdiensten. De brandveiligheid van de Speeltoren zou door de gemeente nog eens onder de loep genomen moeten worden, want dit had heel anders kunnen eindigen.

Boek over toren

Uiteindelijk is het allemaal met een sisser afgelopen, de schade is beperkt gebleven en de dames konden de volgende ochtend gewoon weer aan het werk in de toren. Het zal wel stil zijn de komende tijd, de toren zal zijn vrolijke noten niet meer over de straten van Edam strooien. Door het vuur is de bedrading van het klokkenspel gesmolten. Ook de klok staat stil op tien over twee. Ook weer twee overeenkomsten met de bijna-ramp uit 1972, toen stond de klok stil op Tien voor Elf. Dit is tevens de titel van het boek van Marianne Jonkman en Barton van Flymen, dat volgend jaar mei uitkomt. Mochten ze overwegen een tweede deel te gaan schrijven, dan is Tien over Twee misschien een mooie titel.