Nieuwe melodieën speeltoren Edam: ‘Dagboek van een herdershond’ tot hart onder de riem voor Oekraïne
Het is een traditie die elk half jaar herhaald wordt; het versteken van de speeltrommel in de Speeltoren van Edam. Dit middeleeuwse werk wordt gedaan door Frans Kuiper (stadsklokkenstelder) en Frits Reynaert (beiaardier). Frans reageerde 22 jaar geleden op een oproep van Frits die hulp zocht bij het versteken van de speeltrommel. Sindsdien beklimmen ze samen elk half jaar de trappen om de Speeltoren van nieuwe melodieën te voorzien. Foto Marianne Jonkman-Klok: Frits Reynaert (l) en Frans Kuiper tijdens het versteken van de trommel.
De speeltrommel dateert uit 1561 en hiermee heeft de Speeltoren van Edam de op één na oudste werkende trommel van Nederland en zelfs van de wereld. “Dat is niet zo verwonderlijk,” legt Frans uit “want carillons komen alleen maar in Nederland, België en Noord-Frankrijk voor. Vroeger waren mensen afhankelijk van torenklok om te weten hoe laat het was. Het belangrijkste tijdstip was 12 uur in de middag en 6 uur in de avond, dan was het tijd om te gaan eten. Om de eerste slag niet te missen werd er voorafgaand een klein signaaltje gegeven van vier klokjes, zo wist men wanneer ze moesten beginnen met het tellen van het aantal slagen.”
Te kort noten
Beiaardier Frits past bestaande melodieën aan om geschikt te maken voor de speeltrommel en beperkt zich tot de twee onderste octaven zoals in de historie ook gebeurde. Voor hem staat een bak met notenstiften die hij op de juiste plek in de trommel steekt. Frans draait ze aan de binnenkant van de trommel vast met een moer. “Tijdens het steken komen we vaak notenstiften te kort waardoor we moeten improviseren,” vertelt Frits. “22 jaar geleden hebben we een aantal nieuwe stiften bij laten maken, dat was een kostbare aanschaf. Een nieuwe stift komt al gauw op €100,- en we hebben zeker 20 extra stiften nodig.”
Oekraïens volksliedje
Elk kwartier is er een melodie te horen dat naarmate het uur vordert steeds langer is. Om kwart over is nu te horen ‘Dagboek van een herdershond’, op het half uur hoor je ‘Laet sang en spel’ van Valerius uit Nederlandtsche gedenck-clank 1626. Om kwart voor speelt ‘Willem van Nassau’ uit Thema met variaties van W.A. Mozart. Speciaal voor de Oekraïense bewoners speelt op het hele uur het Oekraïense volksliedje ‘Marigolds’.