Zeevang is de hotspot voor ganzen in Noord-Holland

De polder kreunt onder hoge aantallen brandganzen, nijlganzen, Canadese ganzen, kolganzen en vooral grauwe ganzen. Tienduizenden bevolken de weilanden waar geen natuurlijke vijanden zijn, maar wel veel gras en fris water in overvloed. Zeevang is in 2006 deels aangewezen als foerageergebied in Natura 2000-gebied. Inmiddels bivakkeren zo’n 20.000 vogels hier een jaarrond met alle gevolgen van dien. Frank Wenekers: “het gras in Zeevang wordt totaal weggevreten”

Aan de keukentafel bij Frank Wennekers in Hobrede, boer en voorzitter van de Wildbeheereenheid Beemster-Zeevang, 62 jagers totaal. “Iedere jager moet in het bezit zijn van een geldige jachtakte die jaarlijks opnieuw moet worden aangevraagd. Een belangrijk uitgangspunt bij de jacht is het ‘weidelijk jagen’, dat wil zeggen dat alleen op vliegende ganzen wordt geschoten en niet op zittende. Het dier moet een kans hebben!

De achterliggende gedachte is dat boeren en jagers samen de ganzenpopulatie proberen op een acceptabel niveau te houden zoals afgesproken in 1995. De jager gaat voor benutting maar met de huidige ganzenstand gaat dit niet lukken. De afzet van ganzenvlees loopt erg stroef door de hoge kosten van verwerking om tot een goed product te komen. Met benutting wordt bedoeld verwerking in kroketten, bitterballen en hamburgers. Gemiddeld levert een gans tussen 1 en 1,5 kilo geslacht gewicht op”, zo legt Frank uit.

Aantallen

Wennekers: “Tellingen in juli 2022 gaven 20.000 ganzen aan. Maar als het gras op is in de Oostvaardersplassen, dan komen ze na de rui in grote getalen deze kant op. Ze worden daar niet bejaagd. Het aantal 20.000 gaat zeker zeven over de kop, het gras in Zeevang en Beemster wordt weggevreten. De ganzen produceren poep, dus extra stikstof op de grasmat. Boeren moeten dit accepteren, bemonsteren zoals in de veehouderij is nog niet mogelijk.

Door de dichte populatie is er ook aanzienlijk gevaar van besmetting door vogelgriep. Dode vogels worden na een melding, veelal door een agrariër en een van onze jagers, in samenwerking met het HHNK verwijderd. Dit is een behoorlijke uitruk en bovendien een erg kostbare werkwijze.” Bij de ganzenproblematiek geldt de wet van de grote getallen: 20.000 geteld, maar in feite gaat het om een factor 7; Zeevangtellers van de KNVV kwamen in 2019-2020 tot 153.000 ganzen.

Rol van de provincie

Frank vervolgt: “De provincie stelt wet- en regelgeving op en maakt beleid. Vervolgens is er in elke provincie een Faunabeheereenheid. Bij ons is dat dus de FBE Noord-Holland die vermindering van ganzenschade beoogt en daarom onderzoekt of beheer noodzakelijk is.

Deze FBE verplicht boeren en jagers om gegevens bij te houden over geschoten en verjaagde ganzen. Vanaf dit jaar doen we dit in Faunaspot, een registratiesysteem voor de jager en agrariërs. Vervolgens vragen de agrariërs ons, de wildbeheereenheid, om door bejaging zoveel mogelijk schade te voorkomen.” Het Faunabeheerplan 2021-2024 geeft aan dat in de laatste zes jaar in Noord-Holland zo’n 73.500, vooral grauwe ganzen zijn gedood.

Nestbehandeling: methode olie

“Naast verjagen en bejagen door afschot is er nog een methode om het aantal ganzen te doen verminderen. Dat gaat via onderdompelen in olie. Onze wildbeheereenheid gaat met een emmer olie het land in en zoekt de nesten op van broedende ganzen. Dat gebeurt van begin februari tot en met april. De eieren worden gedoopt in olie en daardoor komt er geen kuiken uit. Eén ei laten we liggen omdat het dier broeddrift heeft. Het nest verwijderen is niet effectief, omdat de gans gewoon weer opnieuw een nest aanlegt. Ook gaatjes prikken in de eieren kan werken. Hier geldt opnieuw dat er één ei wordt gespaard. Eieren zijn bovendien zeer geschikt voor consumptie.

Financiële afwikkeling

Frank: “Je denkt zeker dat we nu alles al hebben genoemd. Niets is minder waar, want naast de provincie, de FBE en de WBE is er ook nog Bij12. Deze organisatie controleert de registratie van boeren en jagers. Als alles klopt, kan de boer in aanmerking komen voor een tegemoetkoming in de schade ná taxatie van een beëdigd taxateur. Deze meet de lengte van het gras en stelt de hoeveelheid vraat vast. Het gaat hier vooral om de ‘eerste snee’, dit is het eiwitrijkste gras waar de boer het van moet hebben om zijn dieren goed te kunnen voederen.” In 2021 keerde de provincie ongeveer 10 miljoen euro uit aan agrariërs als tegemoetkoming in de schade.

Er is wel effect van bestrijding waarneembaar: de populatie ganzen neemt licht af. Bij de oprichting van Natura 2000 in 2006 waren er 5000 ganzen, toen acceptabel als populatie. Het vaste aantal is nu dus zo’n 20.000.

We komen tot een afronding over de ganzenproblematiek. “Onze wildbeheereenheid mag sinds 2022 weer schieten in Natura 2000-gebied mits de jager dat doet op de aangegeven percelen en met vermelding van de datum. Daarna mag het niet meer, maar wél op een ander perceel en op een andere datum”, verzucht Wennekers. En dan legt hij het volgende probleem op tafel: waar moet je heen met bijvoorbeeld 100 geschoten vogels? “Ganzen zijn niemands eigendom! Res nullius! De Faunabeheereenheid zegt dat ze van de boer zijn. De boer zegt dat ie alleen maar koeien heeft en de provincie meldt vervolgens dat wij als jagers een oplossing moeten zoeken voor een berg dode ganzen.

Dit is geen verzonnen voorbeeld, het is gebeurd in de hete zomer van 2022. Er ontstond een zeer onhygiënische situatie. Uiteindelijk zijn de vogels in speciale boxen door de Rendac, kadaverophaaldienst, meegenomen. Het is een bijzondere situatie dat wij als boeren helpen bij schadebestrijding. Maar onze wildbeheereenheid moest hier wél opdraaien voor de kosten van afvoer.” Frank werpt een blik over het weiland en in de lucht en zegt: ”Het moet gans anders. Er zijn er nog tienduizenden.”