Katwoude kreeg net als Heerle een azc: ‘Maar er lopen helemaal geen grote zwarte massa’s door de straten’
Een centrum voor enkele honderden vluchtelingen in een klein dorp. In Heerle maken bewoners zich er zorgen over. Maar is dat echt nodig? En hoe ging dat in het Noord-Hollandse Katwoude, waar inwoners een jaar geleden een azc in hun ‘achtertuin’ kregen?
Meteen op de dag dat de vluchtelingen in Katwoude arriveren, gaat het mis. Een van hen maakt een rondje door de buurt op een fiets. ,,Zijn eigen fiets”, verduidelijkt Majella Slenters, locatiemanager van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) in Noord-Holland. ,,Die had hij al op een vorige opvanglocatie en die had hij ook mee hierheen genomen.”
Buurtbewoners fotograferen de man en op social media en in appgroepen gaat het tafereel een eigen leven leiden. ‘De eerste fiets is al gejat door die asielzoekers’, is de strekking. De gedachtegang erachter: die vluchtelingen hebben niets, dus kunnen ze ook geen fiets hebben.
,,Een asielzoeker op een fiets blijft altijd en overal een dingetje”, zegt Slenters. ,,Terwijl er allerlei initiatieven in het land zijn om vluchtelingen van fietsen te voorzien: inzamelingen van oude fietsen, donaties uit allerlei hoeken en soms ook een actie van de politie met fietsen uit een depot, die nooit meer zijn opgehaald.”
Slenters vertelt haar verhaal in het asielzoekerscentrum van Katwoude. Een Noord-Hollands dorpje van 325 inwoners in de gemeente Waterland, onder de rook van Volendam. Daar werd en wordt het plaatselijk Van der Valk-hotel ingrijpend verbouwd en dat biedt de gelegenheid om er vanaf oktober 2023 tijdelijk (tot 1 maart 2026) 180 vluchtelingen op te vangen, onder wie veertig alleenstaande minderjarige jongens.
Grimmige sfeer
Net als in Heerle roeren inwoners zich zodra de komst van het azc bekend wordt gemaakt. Vooral vanuit Volendam, dat op slechts 2 kilometer afstand ligt, komt er felle tegenstand. Het zorgt tijdens een informatieavond in een afgeladen zaal van het gemeentehuis van Waterland voor een grimmige sfeer. De NOS beschrijft op zijn website hoe burgemeester Marian van der Weele de lawaaiige bijeenkomst dreigt te stoppen als de protesten een racistische ondertoon krijgen.
,,Er was heel veel kritiek en boosheid”, zegt Slenters een jaar later. ,,Maar vanaf het moment dat de eerste vluchtelingen hier waren, ging het eigenlijk best wel goed. De eerste week waren er nog wel wat dreigementen en toen hebben we hier voor de zekerheid camera’s geplaatst. Niet gericht op onze bewoners, zoals sommige tegenstanders wilden, maar naar buiten toe.”
Slenters zucht. ,,We zien op veel plaatsen vaak hetzelfde scenario. Na een week of drie merken de mensen dat er geen zwarte massa’s door hun straten lopen, dat hun winkels niet worden geplunderd en dat hun ‘mooie blonde dochters’ niet worden aangerand of aangevallen. En dan begint er iets anders te ontstaan.”
‘Dat is in Nederland ‘not done’, dat weten ze nu’
,,We geven de bewoners meestal een maandje de kans om te aarden en daarna nodigen we de mensen uit de buurt elke week uit voor een koffie-uurtje. Daar komen in het begin meestal zo’n tien tot twintig mensen opaf. Na een maand of twee is die behoefte er niet meer en zie je dat de mensen die terug blijven komen onze nieuwe vrijwilligers worden. Zo is het hier ook gegaan. Je houdt altijd een groep die tegen is, zeker in Volendam, met de PVV en Forum voor Democratie in de gemeenteraad. Maar er zijn geen incidenten, er is geen overlast, dus niemand klaagt.”
De eerste dagen was dat wel anders. Zeker wanneer vier van de azc-bewoners zich op de eerste zondag na aankomst al schuldig maken aan zwartrijden in een bus. ,,En ze hielden zich ook verdacht op in winkels, waar het vermoeden bestond dat ze misschien wel iets gestolen hadden”, vertelt Slenters.
,,Dat konden wij er niet bij hebben met de gespannen situatie hier, dus hebben we dat groepje meteen uit elkaar gehaald en naar andere plaatsen verhuisd. Normaal doen we dat niet, omdat je het probleem daarmee alleen verplaatst, maar in dit geval hebben we dat wel gedaan.”
Buurtbewoners klagen ook wanneer er jongeren uit het asielzoekerscentrum door hun tuinen lopen en in hun brievenbussen kijken. Slenters lacht. ,,Ja, dat was een typisch voorbeeld van een misverstand. Die jongens hadden iets voor internet besteld en dat was verkeerd bezorgd. In hun eigen land zijn ze dan gewend om bij de buren in de tuin en de brievenbus te gaan kijken of het daar bezorgd is. Maar zo werkt dat hier natuurlijk niet. Dat hebben we ze ook duidelijk uitgelegd. Dat dit in Nederland not done is. En dat weten ze nu.”
Beschoten met een balletjespistool
De meeste heisa ontstaat wanneer twee Volendamse jongens twee bewoners van het asielzoekerscentrum met een balletjespistool beschieten. Een van de twee getroffen vluchtelingen is uitgerekend de Eritreeër Samuel die op de eerste dag ten onrechte beschuldigd werd van fietsdiefstal. De man is zwaar geschokt. Zowel de politie als de burgemeester van Volendam komt er aan te pas en uiteindelijk komen de twee jongens met een ‘Volendams visje’ hun excuses aanbieden in het asielzoekerscentrum.
Nieuwe ophef ontstaat als een van de bewoners van het asielzoekerscentrum door een ruit valt. Een steekpartij, is in eerste instantie de melding. ,,Terwijl het gewoon een ongeluk was”, zegt Slenters. ,,Twee stoeiende jongeren, van wie er een struikelde. Maar op social media en in appgroepen bleef het maar over een steekpartij gaan. En dat is voor sommige mensen dan de waarheid.”
,,Net zoals er veel mensen zijn die denken dat wij als COA redenen hebben om dingen te verdoezelen. Er wonen hier bijna tweehonderd mensen op een kluitje in niet de meest fijne omstandigheden. Soms zit daar weleens een rotte appel tussen, waarvan we allemaal denken: mag hij alstublieft zo snel mogelijk terug naar waar hij vandaan komt? Maar over het algemeen weten we het heel goed met elkaar te managen en is het aantal incidenten heel beperkt.”
Het is zelfs zo dat wij de overheidsgelden voor de aanpak van overlast van asielzoekerscentra hier niet eens nodig hebben. Want er is simpelweg geen overlast
-Majella Slenters, Locatiemanager azc Katwoude
Na de turbulente eerste dagen wordt het snel rustiger in en rond het asielzoekerscentrum. Rust die voortduurt tot op de dag van vandaag, zegt Slenters. ,,Het is zelfs zo dat wij de overheidsgelden voor de aanpak van overlast van asielzoekerscentra hier niet eens nodig hebben. Want er is simpelweg geen overlast. Dat geld hebben we hier kunnen gebruiken om een keer per week met de bewoners zelf te gaan koken.”
‘O jee, denk je dan. Wat komt er op ons af?’
Het verhaal van Slenters wordt bevestigd door burgemeester Marian van der Weele van de gemeente Waterland. ,,We proberen de bewoners van het azc bij de samenleving te betrekken. Dat gebeurt met dat koken, maar de bewoners hebben bijvoorbeeld ook meegedaan aan het voetbaltoernooi om de Waterland Cup.”
Van der Weele zegt dat ze niet verbaasd was over de ophef bij de komst van het azc. ,,Ik heb dat al eerder meegemaakt. Ik heb op de informatieavonden meteen de grenzen aangegeven van wat toelaatbaar was. Na de komst van het azc is de ophef snel verdwenen. De door sommigen gevreesde overlast is er nooit gekomen.”
Ervaren de buurtbewoners van het asielzoekerscentrum dat ook zo? Pal tegenover het hotel woont een ouder echtpaar dat niet met zijn naam in de krant wil. Praten willen de man en de vrouw wel. Over de schrik die ze om het hart sloeg toen de brief van de gemeente op de deurmat viel dat het hotel dienst zou gaan doen als azc. ,,O jee, denk je dan”, vertelt de vrouw. ,,Wat komt er op ons af? We kennen natuurlijk allemaal de beelden van Ter Apel en dat wil je hier niet.”
Op de informatiebijeenkomst werden ze geconfronteerd met de felle tegenstand uit met name Volendam. ,,Maar toen bleek dat het azc niet meer was tegen te houden. We zullen het maar een kans geven, dachten we.” En dat is honderd procent meegevallen, vertelt de man. ,,We hebben helemaal geen last van die asielzoekers. We zien ze zelfs amper. Ja, soms kom je ze tegen en dan steek je je hand op. Een praatje maken is er niet bij, want ze spreken amper Nederlands. Maar problemen? Nee, die zijn er niet.”
We hebben helemaal geen last van die asielzoekers. We zien ze zelfs amper
-Buurtbewoner azc Katwoude
‘Ze gaan naar Volendam. Daar jatten ze de fietsen’
Dat laatste zegt ook hun buurman Mohamed Touchane, een 75-jarige Marokkaan die sinds 1973 in Nederland woont. ,,Overlast? Nee, dat heb ik niet van die asielzoekers”, zegt hij.
Toch heeft hij wel moeite met de opvang. ,,Kijk, mensen die vluchten voor oorlog moeten ergens worden opgevangen, dat snap ik. Maar ik vind het niet eerlijk dat zij straks gewoon een huis krijgen en dat mijn dochter en haar man hier met hun twee kinderen bij mij in de garage moeten wonen, omdat er voor hun geen woning beschikbaar is. Ik betaal hier al vijftig jaar belasting, die vluchtelingen niet. Dat is krom.”
De uitleg van Touchane klinkt zijn buren bekend in de oren. ,,Daar hoor je veel mensen over klagen: de woningnood. En daarom zijn er hier toch heel veel tegen die opvang”, zegt de vrouw.
Even verderop staat Francisca Groskamp haar gazon te maaien. Ook zij vertelt hoe ze schrok toen ze te horen kreeg dat er schuin tegenover haar huis een asielzoekerscentrum zou komen. ,,Ik heb meteen een inbraakalarm aangeschaft. Dat heeft bijna iedereen hier in de buurt gedaan. Of ze hebben buitenverlichting aan laten leggen.”
Was haar angst terecht? ,,Ik zie ze nooit. Ze komen nooit deze kant op. Nee joh, die wandelen allemaal naar Volendam. En daar jatten ze de fietsen. Ga, daar maar eens praten, dan zul je het wel horen. Sinds die asielzoekers hier zijn, worden er heel veel fietsen gejat. En die worden allemaal teruggevonden bij het azc. Als je je fiets kwijt bent, moet je hem daar gaan zoeken.”
Politie: juist minder fietsen gestolen
Op naar Volendam dan maar. Daar reageren veel dorpsbewoners hetzelfde. Nee, ze willen niet met hun naam in de krant. Nee, ze hebben geen last van die asielzoekers, ze zien ze nauwelijks. Ja, ze weten van de fietsendiefstallen. Hun eigen fiets is niet gestolen, maar bij ‘veel andere dorpelingen wel’. ,,Dat weet heel Volendam”, zegt Petra, die wel haar voornaam wil noemen, maar niet haar achternaam.
Toch strookt dat beeld niet met de cijfers van de politie Noord-Holland, zegt woordvoerster Roxy Spaargaren. ,,In september 2023, de laatste maand voor de vluchtelingen er waren, werden er in Volendam zes fietsen gestolen. In oktober waren dat er vier, net als in november en december. In januari was er geen enkele aangifte van een fietsdiefstal. Het verhaal klopt dus niet. Sinds dat azc er is, is het aantal fietsendiefstallen in Volendam juist gedaald. Afgelopen maand waren het er ook weer vier.”
Dat er meer fietsen gestolen zouden worden sinds die vluchtelingen hier zijn, is pertinent niet waar. Waar dat gerucht dan vandaan komt? Framing op social-media en in app-groepen
-Leendert Klein, Woordvoerder gemeente Edam-Volendam
Leendert Klein van de gemeente Edam-Volendam bevestigt de uitleg van Spaargaren. ,,Dat er meer fietsen gestolen zouden worden sinds die vluchtelingen hier zijn, is pertinent niet waar. Waar dat gerucht dan vandaan komt? Framing op social media en in appgroepen. Doorgestuurde foto’s van fietsende asielzoekers die hun eigen leven gaan leiden. Dat is echt een probleem van deze tijd.”
Vechten tegen beeldvorming
Slenters weet het ook. Het is juist die beeldvorming waar ze vaak tegen vecht. ,,Wij nemen elke melding serieus, maar we krijgen ook regelmatig foto’s toegestuurd waarop mensen over de schreef gaan. Bij een pinapparaat of zo. Maar negen van de tien, of eigenlijk tien van de tien keer zijn dat niet onze bewoners. Maar omdat ze een kleurtje hebben, denkt degene die de foto’s stuurt dat ze wel ‘van ons’ zullen zijn.”
,,Ook hier in Katwoude kregen we van buren een melding dat er een rare meneer in een lange jurk op slippers met een hondje door tuinen aan het struinen was. Maar ja, hondjes hebben wij hier niet. Bleek het een van de laatste reguliere hotelgasten te zijn. Tja, daar ga ik niet over, hè.”