Op 27 juni steunde de raad de motie Rookvrije omgeving stadhuis van Stadspartij-Beemster Polder Partij, GroenLinks, Fractie Kokkeel en PvdA. Hierin wordt het college gevraagd om onderzoek te doen naar de mogelijkheden en wenselijkheid van het ontmoedigen van roken op het plein rondom het stadhuis. Via deze memo informeren wij u over de uitkomsten van dit onderzoek. Indien gewenst gaan wij graag met de raad in gesprek om te bepalen of er naar aanleiding van deze informatie maatregelen genomen moeten worden.

Zoals staat in de motie kan een rookvrije omgeving mensen helpen om minder te roken, niet opnieuw te gaan roken, of niet te starten met roken. Bovendien zorgt het ervoor dat niet rokers geen ongezonde rook hoeven in te ademen en vermindert het zwerfafval. Ook wordt in de motie verwezen naar de voorbeeldfunctie van de gemeente en de ambitie om in 2040 een rookvrije gemeente te zijn. Vanuit deze perspectieven zijn de mogelijkheden voor een rookvrij stadhuisplein door het college onderzocht.

Huidige situatie

Naar aanleiding van deze motie is de huidige situatie op het stadhuisplein in beeld gebracht. Daarvoor is onder andere gesproken met de gastvrouw en de beveiliger. Zij hebben goed zicht op wat er bij de ingang van het stadhuis gebeurt.
Momenteel is op het stadhuisplein geen rookplek en wordt roken dus niet gefaciliteerd. Roken mag overal. Bij de hoofdingang van het stadhuis ligt regelmatig sigarettenafval op de grond of bij de bankjes. Vooral wanneer het regent roken mensen dicht bij de ingang, omdat het daar overdekt is. Mensen drukken hun sigaret vervolgens uit op de prullenbak of stoep en laten deze daar liggen.

Als mensen voor de ingang roken is het onvermijdelijk voor bezoekers van het stadhuis om ‘tweedehands’ rook in te ademen. Voor de beveiliger is het nu ingewikkeld om mensen aan te spreken op onwenselijk rookgedrag, omdat er niets over is afgesproken. Alleen als mensen, die naar binnen komen of binnen zijn, last hebben van de rook mag de beveiliger hen aanspreken.

Op andere plekken binnen de gemeente zijn al maatregelen genomen rondom roken. Zo zijn schoolpleinen, het ziekenhuis, kinderboerderij ‘De Ridder’ en alle locaties van Spurd de afgelopen jaren rookvrij gemaakt (zie ook de memo van 23 februari 2023 over de inzet op een rookvrije omgeving). Ook ligt naast de fietsenstalling aan de achterkant van het stadhuis een asbaktegel. Deze wordt gebruikt, maar mensen roken soms ook dichter bij de achteringang.

Wenselijkheid

Roken is slecht voor de gezondheid en brengt maatschappelijke kosten met zich mee. Het instellen van een rookvrije omgeving kan bijdragen aan het terugdringen van roken en de schadelijke effecten daarvan. Ook draagt het bij aan het behalen van onderstaande doelstellingen.

• Naleven van de ambitie om in 2040 een rookvrije gemeente te zijn
• Voorbeeldrol vervullen als gemeente
• Mensen helpen om minder te roken of te stoppen met roken
• Zorgen dat mensen die niet roken geen rook hoeven in te ademen
• Bijdragen aan preventie en het streven naar een rookvrije generatie
• Minder zwerfafval en vervuiling door sigaretten
• Rokers waar nodig faciliteren om op een geschikte plek te roken

Mogelijkheden

De gemeente is eigenaar van het stadhuisplein en daarom bevoegd om een rookvrije zone of rookverbod in te stellen. Vanuit juridisch oogpunt zijn er vier mogelijkheden:

1. Geen maatregelen treffen

De gemeente kan ervoor kiezen om geen maatregelen te treffen. Als mensen binnen in het stadhuis last hebben van sigarettenrook voor de ingang kan de beveiliger rokers aanspreken. Verder krijgen bezoekers en beveiligers geen extra handvatten om elkaar aan te spreken op onwenselijk rookgedrag.

2. Rookvrije zone die niet wordt opgenomen in een huisreglement

De gemeente kan een rookvrije zone instellen zonder deze op te nemen in een huisreglement. Bij een rookvrije zone wordt met bijvoorbeeld borden of tegels een gebied rookvrij verklaard. Er vindt dan geen handhaving plaats. Wel helpen de borden of tegels de beveiliging en bezoekers om elkaar aan te spreken wanneer zij roken binnen de rookvrije zone. 1

3. Rookvrije zone die wel wordt opgenomen in een huisreglement

De gemeente kan formele handhaving van de rookvrije zone mogelijk maken door deze op te nemen in een huisreglement. Mensen die dit huisreglement herhaaldelijk overtreden kan dan de toegang ontzegd worden tot het stadhuisplein. Deze handhaving vindt plaats door de beveiliging. De politie of buitengewoon opsporingsambtenaren zijn hier niet bij betrokken. De beveiligers zullen in de praktijk waarschijnlijk alleen een rookvrije zone direct rondom de ingang handhaven, omdat zij zich niet al te ver van het stadhuis mogen bewegen.

4. Rookverbod dat wordt opgenomen in de Algemene plaatselijke verordening

De gemeente kan een rookverbod opnemen in de Algemene plaatselijk verordening (Apv). Het verbod kan dan bestuursrechtelijk worden gehandhaafd. Dat houdt in dat buitengewoon opsporingsambtenaren van de gemeente Purmerend bevoegd zijn om een boete te geven bij een overtreding van het rookverbod. Om een rookverbod in de Apv op te nemen moet de gemeente wel laten zien dat het rookverbod op het stadhuisplein niet in strijd is met het vrij verkeer van goederen. Het gaat dan vooral om de vraag of een verbod noodzakelijk en proportioneel is.

Gedeelte stadhuisplein of volledige stadhuisplein

Bovenstaande maatregelen kunnen genomen worden voor het gehele stadhuisplein, of voor een gedeelte ervan. In het laatste geval is het lastig om de zone goed af te kaderen en dan blijft het waarschijnlijk onduidelijk waar wel en niet gerookt mag worden. Bovendien valt dan niet te reguleren waar mensen wél roken, waardoor hier geen goede voorzieningen voor gemaakt kunnen worden.

Het geeft duidelijkheid als het volledige stadhuisplein een rookvrije zone wordt. Wanneer deze niet gehandhaafd wordt door de beveiliging bestaat echter wel het risico dat mensen blijven roken op een plek waar dat niet gewenst is. Een middenweg kan daarom zijn om het volledige stadhuisplein rookvrij te maken, met uitzondering van een speciaal ingerichte ‘rookzone’. Door het markeren van een dergelijke ‘rookzone’ wordt roken gefaciliteerd zonder dat andere bezoekers van het stadhuis hier last van hebben.

Rookzone

Een asbaktegel of rookpaal kan deze rookzone markeren en mensen naar de juiste plek leiden. Daarnaast voorkomt een asbaktegel of rookpaal dat zware metalen en het plastic uit sigaretten in het milieu terechtkomen, en zorgt het voor een netter straatbeeld.

Onderzoek vijf mogelijke locaties

Kiezen voor een rookzone betekent dat er een rookplek moet worden aangewezen en een asbaktegel of rookpaal moet worden geplaatst. Op die manier wordt roken alléén op die plek gefaciliteerd en voorkomen we zwerfafval. Er zijn vijf mogelijke locaties voor een rookzone onderzocht op wenselijkheid.

Hierbij is gekeken of een plek buiten belangrijke looproutes ligt, zodat mensen niet alsnog onbedoeld rook hoeven in te ademen. Ook is gekeken naar de zichtbaarheid van de rookplek, want zien roken doet roken. Verder is er rekening gehouden met de loopafstand. Als mensen ver moeten lopen verkleint dit namelijk de kans dat zij op de aangewezen plek roken.

Geen goede plek voor Rookzone gevonden

Uit het onderzoek naar de vijf locaties blijkt dat er op het stadhuisplein geen ideale plek is voor een rookzone. Als de raad toch kiest voor een rookzone is het daarom belangrijk om te bepalen welke voor- en nadelen het meest zwaarwegend zijn.

Niet kiezen voor een rookzone kan ook.