De inmiddels 150 dagen durende impasse rond de vorming van een nieuwe coalitie in Edam-Volendam draait voor een belangrijk deel om één vraag: hoeveel wethouders mag Volendam|80 leveren? Daarbij speelt vooral de positie van Marisa Kes. Geldt zij als kandidaat van Volendam|80, van BVNL of opnieuw als onafhankelijke wethouder? In het coalitieakkoord van 2022 kreeg Volendam|80 twee wethouders. Zeevangs Belang en het CDA leverden er ieder één. BVNL mocht daarnaast een ‘onafhankelijke wethouder’ voordragen. Dat werd Marisa Kes, die onder meer ruimtelijke ordening, wonen en grondzaken in haar portefeuille kreeg. Op papier was Kes onafhankelijk en voorgedragen door BVNL. In de praktijk was dat onderscheid minder scherp. Kes had toen al een lang bestuurlijk verleden bij Volendam|80, waarvoor zij eerder raadslid en wethouder was.
Namens Volendam|80 of BVNL?
BVNL verzwijgt dat verleden niet. In het verkiezingsprogramma voor 2026 schrijft de partij dat zij Kes in 2022 voordroeg ‘ondanks haar verleden bij Volendam|80’. Volgens BVNL was dat een bewuste keuze voor deskundigheid boven partijpolitiek. Ook na de verkiezingen wil de partij haar opnieuw voordragen. Toch had Volendam|80 in het college feitelijk meer invloed dan de officiële verdeling van twee wethouders tegenover één namens BVNL deed vermoeden. De wethouder die formeel aan BVNL werd toegerekend, kwam immers uit de bestuurlijke kring van Volendam|80. Dat hoeft niets af te doen aan de deskundigheid of onafhankelijkheid van Kes. Het roept wel een legitieme vraag op: namens wie trad zij politiek-bestuurlijk op en aan welke partij moest haar positie in werkelijkheid worden toegerekend?
De kiezer heeft de kaarten opnieuw geschud
Bij de verkiezingen van maart 2026 veranderde het politieke landschap. Volendam|80 zakte van zeven naar vijf zetels en BVNL van twee naar één. ONS Belang en Volendam|80 eindigden allebei op vijf zetels, waarbij ONS Belang met 3.320 tegen 3.308 stemmen nipt de grootste werd. Zo’n uitslag geeft geen enkele partij automatisch recht op een vast aantal wethouders. Collegeposten worden niet uitsluitend naar zeteltal verdeeld. Ook bestuurlijke ervaring, de verdeling van zware portefeuilles en de stabiliteit van een coalitie mogen meewegen.
Toch is het opmerkelijk dat Volendam|80, ondanks het verlies van twee zetels, opnieuw op twee wethouders lijkt te mikken. Dat wordt nog ingewikkelder wanneer Marisa Kes tot die twee wordt gerekend. Zij stond bij de verkiezingen niet op de kandidatenlijst van Volendam|80 en evenmin op die van BVNL. Haar politieke herkomst telt echter wel degelijk mee bij de vraag namens wie zij wordt voorgedragen. Wanneer de wethouder die BVNL in 2022 als onafhankelijk presenteerde nu ineens bij Volendam|80 wordt opgeteld, laat dat zien hoe dun de scheidslijn tussen beide partijen mogelijk altijd al is geweest.
Beoogde coalitie mist nog een meerderheid
Daarbij komt dat de beoogde coalitie van ONS Belang, Volendam|80 en de VVD gezamenlijk geen meerderheid in de gemeenteraad heeft. De drie partijen hebben ten minste één extra stem nodig om een meerderheidscoalitie te kunnen vormen. Die ontbrekende stem zou opnieuw van BVNL kunnen komen. Ondanks het verlies en de resterende ene raadszetel kan de partij daardoor wederom een doorslaggevende positie krijgen. Dat maakt de discussie over de wethoudersposten extra relevant. Als BVNL nodig is om een meerderheid mogelijk te maken en opnieuw Marisa Kes naar voren schuift, moet helder zijn wie zij vertegenwoordigt en aan welke partij haar wethouderspost wordt toegerekend. Een constructie waarbij BVNL de noodzakelijke extra zetel levert, maar Volendam|80 via dezelfde samenwerking feitelijk een extra bestuurder krijgt, vraagt om een duidelijke politieke uitleg.
Geen erfrecht op een wethouderspost
Collegevorming is geen verdeling van verworven rechten. Een wethouderszetel is geen partijbezit en evenmin een beloning voor deelname aan een vorige coalitie. Na verkiezingen worden de kaarten opnieuw geschud op basis van wat de kiezer op dat moment heeft gezegd. Die kiezer zorgde ervoor dat Volendam|80 en BVNL samen drie zetels verloren. Dat vraagt om bestuurlijke bescheidenheid en vooral om politieke helderheid. Wil Volendam|80 Marisa Kes voordragen, laat het dan ook openlijk een voordracht van Volendam|80 zijn. De andere partijen en de gemeenteraad kunnen haar vervolgens op ervaring, deskundigheid en inhoud beoordelen.
Maar die keuze roept onvermijdelijk vragen op over de afgelopen bestuursperiode. Als dezelfde bestuurder eerst gold als een onafhankelijke wethouder, voorgedragen door BVNL, en straks wordt meegerekend als kandidaat van Volendam|80, dan mag worden uitgelegd waar de verantwoordelijkheid van de ene partij ophield en die van de andere begon. Na 150 dagen onderhandelen is duidelijkheid daarover geen detail meer. Het is een voorwaarde voor een geloofwaardige coalitie.