Uit één piramidevormig plastic theezakje kwamen bij onderzoek van McGill University 11,6 miljard microplasticdeeltjes vrij in heet water. Gewone papieren zakjes vielen buiten die test. Wat het inslikken van zulke deeltjes voor je gezondheid betekent, is nog onduidelijk.

Je hangt een theezakje in heet water en denkt waarschijnlijk niet na over het materiaal waarvan het is gemaakt. Bij zakjes van nylon of PET telden onderzoekers in 2019, naast microplastics, ook 3,1 miljard nog kleinere nanoplasticdeeltjes per zakje. De Universitat Autònoma de Barcelona onderzocht in 2024 vervolgens zakjes van onder meer polypropyleen en keek wat er gebeurt als de vrijgekomen deeltjes in contact komen met menselijke darmcellen. Ook de mogelijke gevolgen van die deeltjes voor je lichaam kwamen aan bod.

Het zakje zelf trok de aandacht
Onderzoeker Nathalie Tufenkji van McGill University kwam op het idee toen ze in een winkel thee dronk. Ze keek naar het zakje in haar kopje en vroeg zich af waar het van gemaakt was. Het materiaal eromheen werd zo de aanleiding voor het onderzoek.

„Ik zat in een winkel thee te drinken toen ik in mijn kopje keek en zag dat het zakje van plastic leek te zijn.”
Nathalie Tufenkji, onderzoeker aan McGill University

Dat verschil tussen zakjes doet ertoe. De uitkomsten van McGill gaan over piramidevormige zakjes van kunststof; gewone papieren zakjes zonder plastic sluitrand zijn daar niet getest. Je kunt die miljarden deeltjes dus niet zomaar op ieder theezakje plakken. Wel laat het onderzoek zien dat het materiaal van een zakje invloed kan hebben op wat er in je kopje terechtkomt.

Per zakje of per milliliter maakt flink verschil
De Universitat Autònoma de Barcelona onderzocht later drie materialen: polypropyleen, nylon en cellulose. Bij polypropyleen kwamen ongeveer 1,2 miljard deeltjes per milliliter water vrij. Die waren gemiddeld 136,7 nanometer groot. Een nanometer is een miljardste meter; over deeltjes van die grootte praten we dus op een heel andere schaal dan over zichtbare stukjes plastic McGill gaf een uitkomst per zakje, terwijl het team in Barcelona deeltjes per milliliter water mat. De onderzochte zakjes leverden uitkomsten op van miljoenen tot miljarden kleine deeltjes. Door de verschillende meeteenheden zijn de cijfers niet rechtstreeks vergelijkbaar.

Deeltjes kwamen zelfs in de celkern terecht
Het team in Barcelona keek ook wat de vrijgekomen deeltjes deden bij menselijke darmcellen. Daarbij bleken micro- en nanoplastics de cellen binnen te kunnen dringen, tot in de celkern. Mogelijk kunnen zulke deeltjes vervolgens de bloedbaan bereiken en zich door het lichaam verspreiden. Dat is na het drinken van een kop thee niet vastgesteld. Daarmee is ook nog niet aangetoond dat theedrinkers ziek worden van deze deeltjes. Toen McGill zijn onderzoek deed, was er nog geen direct bewijs dat het menselijk lichaam ze opneemt. Het latere onderzoek met darmcellen maakt niet duidelijk wat langdurige blootstelling voor iemands gezondheid betekent. Die gezondheidseffecten zijn nog onbekend.

Wat kun je zelf met dit onderzoek?
Voor Nederlandse theedrinkers is vooral het onderscheid tussen materialen bruikbaar. De onderzochte kunststof zakjes zijn niet hetzelfde als een papieren zakje zonder plastic sluitrand. Wil je letten op de samenstelling van een zakje, dan zijn dit de namen om op de verpakking te herkennen:

• Nylon en PET: de kunststoffen van de piramidevormige zakjes in het McGill-onderzoek.
• Polypropyleen: het materiaal dat in het onderzoek van Barcelona de hoogste genoemde hoeveelheid deeltjes per milliliter afgaf.
• Cellulose: ook dit materiaal zat in de vergelijking van het team in Barcelona.

Een materiaalnaam vertelt je nog niet hoeveel deeltjes er uit een zakje van een ander merk vrijkomen. Daarvoor zijn de uitkomsten van deze onderzoeken te specifiek. Wel kun je bij je volgende doos thee kijken of er nylon, PET of polypropyleen op staat, voordat je aanneemt dat alle zakjes van papier zijn.

Over de studie
Nathalie Tufenkji, onderzoeker bij McGill University, werkte met collega’s aan het eerste onderzoek. Zij testten piramidevormige, hittegelaste zakjes van nylon en PET bij de temperatuur waarop thee wordt gezet. De studie verscheen op 25 september 2019 in Environmental Science & Technology. Het latere onderzoek verscheen in december 2024 in Chemosphere. Het werd uitgevoerd door de onderzoeksgroep Mutagenese van de afdeling Genetica en Microbiologie van de Universitat Autònoma de Barcelona. Het onderzoek vond plaats binnen het Europese project PlasticHeal.