Jacob Israël de Haan: pionier homoseksuele literatuur, vermoord in Jeruzalem en nu besproken op themavond in Edam
Hij was schrijver, dichter, jurist en journalist. Hij was homoseksueel in een tijd waarin dat nauwelijks bespreekbaar was, keerde terug naar het orthodoxe jodendom en verhuisde naar Palestina, waar hij zich uiteindelijk tegen de zionistische beweging keerde. Jacob Israël de Haan (1881–1924), met historische ankers in Edam, leidde een opmerkelijk leven, vol tegenstellingen en persoonlijke overtuigingen. Stichting Joods Verleden Edam organiseert een lezing waarin twee sprekers verschillende kanten van deze bijzondere Nederlander belichten.
Ludy Giebels vertelt over het leven van De Haan en zijn jaren in Palestina. Giebels is historicus en schreef de biografie Jacob Israël de Haan in het Palestijnse labyrint, 1919-1924. Daarin beschrijft zij zijn leven als correspondent van het Algemeen Handelsblad in Jeruzalem, waar hij in 1919 naartoe verhuisde. Aanvankelijk was De Haan een overtuigd zionist. In Palestina raakte hij echter betrokken bij de orthodox-joodse gemeenschap en werd hij een uitgesproken tegenstander van de zionistische leiding. Hij vond dat deze te weinig rekening hield met de Arabische bevolking van Palestina en mengde zich actief in de politieke strijd van zijn tijd. Op 30 juni 1924 werd De Haan in Jeruzalem vermoord door een zionist vanwege zijn politieke activiteiten en zijn pogingen om contacten te leggen met Arabische leiders.
Homoseksualiteit, verlangen en identiteit
Mattias Duyves belicht een andere kant van De Haan: zijn homoseksualiteit en zijn betekenis voor de geschiedenis van de homo-emancipatie. De Haan veroorzaakte in 1904 grote opschudding met zijn roman Pijpelijntjes, waarin de liefde tussen twee mannen openlijk werd beschreven. Het boek geldt als een van de eerste Nederlandse romans waarin homoseksualiteit zo nadrukkelijk centraal stond. De publicatie leidde tot een schandaal en had grote gevolgen voor zijn maatschappelijke positie.
Duyves, publicist en universitair docent, gaat in op de betekenis van De Haans seksuele identiteit en de manier waarop die zich verhield tot zijn religieuze en politieke overtuigingen. De gedichten en romans van De Haan laten zien hoe hij ruimte zocht voor zijn verlangens in een samenleving waarin homoseksualiteit sterk werd afgekeurd. Zijn beroemde dichtregel ‘Naar vriendschap zulk een mateloos verlangen’ staat op het Homomonument in Amsterdam.
Een man die zich niet liet vangen in één verhaal
Tijdens de lezing in Edam belichten Ludy Giebels en Mattias Duyves ieder vanuit hun eigen deskundigheid de verschillende kanten van De Haan. De combinatie van deze levensverhalen maakt Jacob Israël de Haan zo interessant. Hij was socialist en gelovige, homoseksueel en orthodox-joods, aanvankelijk zionist en later een criticus van de zionistische beweging. Zijn leven roept vragen op over identiteit, vrijheid, religie, politieke overtuiging en de ruimte die er is voor mensen die niet in bestaande hokjes passen.
Praktische informatie
De lezing wordt georganiseerd door Stichting Joods Verleden Edam en vindt plaats op donderdag 12 november van 20.00 tot 22.00 uur in De Singel, Burgemeester Versteeghsingel 5b, 1135 VT Edam.Kom op tijd, want vol = vol. Toegang gratis. Donatie aan de deur voor de organisatie.