Volendam is naar binnen gekeerd
Volendam is naar binnen gekeerd
Achter het derde klaphek begint de grote boze wereld. Daar wonen de 'jassen' die de Volendamse volksaard bedreigen. Het derde klaphek was het laatste hek tussen Volendam en Edam. Daar droegen welvarende lieden namelijk jassen en geen klederdracht zoals in het palingdorp. En dus heten alle niet-Volendammers sindsdien 'jassen'.
Het derde klaphek voorbij, is een deelonderzoek van het rapport van de commissie-Alders dat belicht in hoeverre de bestuurscultuur van Volendam heeft bijgedragen aan de cafébrand. Onderzoekers voor lokale democratie van de Erasmus Universiteit in Rotterdam verrichtten onderzoek naar de mogelijke relatie tussen de cafébrand en de specifieke Volendamse bestuurscultuur. Tot het onderzoek werd een week nadat de commissie-Polak/Versteden de deksel van de Volendamse bestuursbeerput een fractie had gelicht, besloten. Handjeklap, vriendjespolitiek, tegenwerking, zwartmakerij, eigengereidheid, vuilspuiterij. Alders wilde meer weten over de 'republiek Volendam'. En of die eigenzinnige cultuur kon hebben bijgedragen aan de brand.
De onderzoekers A. Cachet, H. Daemen, A. Ringeling en L. Schaap schetsen een beeld van Volendam aan de hand van literatuur en gesprekken met Volendammers en Volendam-kenners. Hoe het armetierige vissersdorp het rijke Edam overvleugelde. Hoe het dorpje dat altijd onder het juk van Edam opereerde het in 1974 voor elkaar bokste om de dorpsnaam in de gemeentenaam te krijgen. Want Edam-Volendam is niet ontstaan uit een samenvoeging. De naam ontstond eerder om de scheuring tussen de twee kommen Edam en Volendam zichtbaarder te maken. De scheiding tussen stad en dorp, tussen protestants en rooms, rijk en arm.
Jas blijft jas
Een Volendammer, zo blijkt wordt nooit een Edammer en andersom is ook onmogelijk. Een jas blijft een jas. Daar zetten de Volendammers zich graag tegen af. Naar binnen gekeerd, wars van de wereld en andersdenkenden achter het derde klaphek. Een houding die in ieder geval het politieke en bestuurlijke klimaat volgens de onderzoekers behoorlijk (heeft) verziekt.
De houding van Volendam voor de Volendammers en het afzetten tegen alles achter het derde klaphek, is in ieder geval de voedingsbodem voor de lokale politieke partij Volendam 80. Die mag graag de degens kruisen met CDA om te laten zien wie Volendam het beste vertegenwoordigt.
Volendam overvleugelde door een forse aanwas van goed katholieke gezinnen het kleine Edam. En ook economisch pakten de kleine vissers uit. Ze transformeerden tot zakenlieden die van seks tot speelgoed aan de man brengen. Maar vooral in de bouw zijn ze actief. Nergens zijn zoveel kleine bedrijfjes die willen uitgroeien. Want het Volendamse rolmodel is dat van de slimme handige ondernemer, die op eigen kracht zijn miljoenen vergaart. En zo ligt nu volgens ondervraagden de macht van Volendam in de handen van een aantal zakenlieden en ondernemende families van het type Jan Veerman, de eigenaar van café De Hemel. Zij draaien hun hand er niet voor om, om binnen vier uur acht ton op tafel te leggen voor FC Volendam of in een weekend twee miljoen bij elkaar te schrapen voor het dak van de kerk.
Ze protsen met erkers aan nieuwbouwhuizen en houden van ander uiterlijk vertoon. Groepsreligie, omdat iedereen katholiek is. Met de hele straat op vakantie, het belang van de vriendengroep en de familieband (iedere zondag na de kerk bij moeder op de koffie).
Twee banen hebben om nog meer te kunnen kopen, maar verder verzanden in geestelijke luiheid. Allemaal Volendamse karakterschetsen, die de onderzoekers grif noteerden.
En opvallend genoeg, heerst nog steeds het 'klaphekdenken'. Alle foute dingen zoals drugs en prostitutie komen 'van buiten'. Terwijl het hele dorp weet dat de hasjkoning van de legendarische hasjkotter Lammie in het dorp woont. Zelfs de cafébrand wordt niet gezien als een probleem van de verantwoordelijke ondernemer Veerman. Het gebrekkige toezicht wordt door sommigen geschetst als oorzaak van de brand. Al het slechte komt van achter dat derde klaphek.
De onderzoekers schetsen een gemeenschap die zich zonder reden afzet tegen buurstad Edam en tegen alles wat 'van buiten' komt. het bovenlokale. Gemeentelijke samenwerkingsvormen worden betiteld als: 'niet van ons'. Er heerst eigenzinnigheid en een eigen vorm van regeren en opereren. Niet alleen voor bouwen zonder vergunning. De minister van Onderwijs gaf indertijd geen toestemming voor een school, maar meneer pastoor regelde gewoon zelf een mavo.
Het 'even regelen' is kenmerkend voor Volendam. En de bestuurders van het dorp doen dat ook. De politici bedienen zich graag van een grote mate van stoerheid, zelfverzekerdheid en: 'een grote bek wil ook weleens helpen'. "De moeilijkste gemeente van Noord-Holland", zegt een van de ondervraagden. Die woorden zouden best eens van Commissaris van de Koningin Jos van Kemenade kunnen zijn. Die heeft al menig bestuurlijk robbertje met de gemeente achter de rug.