Zonder vergoeding blijf je slachtoffer

Zonder vergoeding blijf je slachtoffer
Op papier lijkt de schadevergoeding aan slachtoffers en gedupeerden van de Enschedese vuurwerkramp goed geregeld. Maar de overheid talmt en houdt de hand op de knip. Een kale vlakte omgeven door hekken. Dat is alles wat er rest van het rampgebied rond de vuurwerkopslag SE Fireworks in Enschede-noord. De wederopbouw van de verwoeste woonwijk bevindt zich nog in de papieren fase. Alleen op de hoek van de Lasondersingel en de Deurningerstraat wordt een rij karakteristieke woningen gereconstrueerd.

Vroegere bewoners en ondernemers mopperen over de slakkengang, maar ze begrijpen wel dat het tijd kost om een wijk helemaal opnieuw op te bouwen. Net zoals bewoners van de 'buitenring' zich ermee hebben verzoend dat ze nog jaren in de troep zullen zitten. Dat begrip is er niet voor de financiële afhandeling van de vuurwerkramp. Honderden mensen, zowel particulieren als ondernemers, kampen nog met financiële problemen. Vandaag, een jaar en negen maanden na de vuurwerkramp, presenteert de Commissie financiële afwikkeling-II haar eindadvies. Op aandrang van de Tweede Kamer heeft de commissie (onder voorzitterschap van de Deventer burgemeester James van Lidth de Jeude) aanvullende regelingen ontworpen voor nabestaanden en voor materiële personenschade. Maar slachtoffers en gedupeerden moeten nog zien of ze daadwerkelijk een uitkering krijgen die het verlies aan inkomen -enigszins- goedmaakt.

De nieuwe schaderegeling geldt alleen voor inkomensverlies door gezondheidsproblemen die vóór 31 december 2001 aan het licht zijn gekomen en dan nog alleen voor mensen die in het rampgebied woonden of er tijdens de explosies op 13 mei 2000 rond half vier 's middags waren. Dat vindt de Belangenvereniging slachtoffers vuurwerkramp Enschede (BSVE) te beperkt, zegt voorzitter Albert Vasse. ,,De commissie-Van Lidth had juist de opdracht om een regeling te maken voor mensen die tussen wal en schip vielen. Maar zij heeft de groep juist beperkt. De vrijwillige brandweerman uit Denekamp die op 13 mei om half zes 's middags in het rampgebied een muur over zich heen heeft gekregen en blijvend invalide is, valt daarbuiten. Zo wordt er weer een nieuwe vergeten groep gecreëerd.''

Hulpverleners weten dat mensen met traumatische ervaringen pas aan verwerking toekomen als de financiële nasleep achter de rug is. Uit een onderzoek anderhalf jaar na de ramp in Enschede blijkt dat voor maar liefst 40 procent van de zwaarst getroffen groep nog niet het geval te zijn. Van de mensen in de 'binnenring' (direct om het verwoeste gebied heen) zat 25 procent met nog niet gecompenseerde schade en daarbuiten 15 procent.

Zo blijven mensen onnodig lang steken in hun rol van slachtoffer. Onvrede, frustratie en cynisme stapelen zich op, vaak ten koste van partner, kinderen, familie en werk. ,,Ze beloven je van alles, maar na verloop van tijd trappen ze je onder de grond'', zegt Peter Libbers (35) bitter. Hij stond op zaterdag 13 mei 2000 samen met zijn vrouw Klarie en twee zoontjes naar de brand te kijken toen SE Fireworks de lucht in vloog. ,,De hel brak los, paniek, shock, we hebben doden zien liggen.'' Klarie raakte gewond aan haar been.

In plaats van rust te nemen, stortte Peter Libbers zich op zijn werk bij het calamiteitenteam van Twente Milieu. Maandenlang hielp hij in het rampgebied bij het leegruimen van winkels en het afvoeren van chemisch afval. Tot Libbers in februari vorig jaar afknapte. De diagnose: posttraumatisch stress-syndroom veroorzaakt door de ervaringen van 13 mei en het langdurig werken in het rampgebied.

In de Ziektewet miste Libbers zijn overuren en toeslagen, samen zo'n zevenhonderd euro per maand. Voor het gezin werd het schrapen geblazen. Geen cadeautjes meer op verjaardagen of met Sinterklaas, de krant opgezegd en alle folders uitpluizen op aanbiedingen. ,,Mijn moeder heeft ons een jaar lang financieel ondersteund om te voorkomen dat we uit huis zouden worden gezet. Dat doet pijn als je hoort hoeveel geld er voor de slachtoffers van de vuurwerkramp is binnengekomen.''

Het schuldgevoel van de overheid was na de vuurwerkramp hevig. Zo'n ramp, met 22 doden, duizend gewonden en een complete woonwijk in puin, dat mocht in Nederland nooit meer gebeuren. En de onschuldige slachtoffers en gedupeerden konden vanzelfsprekend op alle steun en medewerking van de overheid rekenen. De noodzaak van een snelle afhandeling was een van de dure lessen van de Bijlmerramp. Enschede moest de ommekeer worden, een schoolvoorbeeld van daadkrachtig en ruimhartig overheidsoptreden.

Peter Libbers: ,,De buitenwacht heeft het beeld dat in Enschede alles goed is geregeld, maar dat valt reuze tegen.'' Bij de gemeente moest Libbers zijn ,,hele hebben en houden'' op tafel leggen om in aanmerking te komen voor de zogenaamde vangnet-regeling. Schamper: ,,Dagen ben ik ermee bezig geweest, ik heb er een paar snipperdagen voor moeten opnemen. En wat levert het op? Ruim 20 euro per maand, als tegemoetkoming.''

Kort na de vuurwerkramp zou een ontdane minister-president Wim Kok hebben gezegd dat ,,niemand slechter mag worden van deze ramp''. Het staat niet vast dat Kok dat ook letterlijk heeft gezegd, maar hij zal er bij zijn werkbezoek aan Enschede op 21 februari zeker aan worden herinnerd. Op de persconferentie daags na de ramp zei Kok dat ,,er situaties zijn waarin geld geen rol mag spelen''. En tijdens zijn toespraak na afloop van de stille tocht op 19 mei heette het dat ,,Enschede op ons kan rekenen''. Het signaal was duidelijk en paste ook bij de golf van medeleven die Enschede toen overspoelde: hier paste alleen een royale compensatie van het aangedane leed.

,,Daar wil ik premier Kok toch wel op wijzen als hij hier is'', zegt Lubbert Oosting, voorzitter van de vereniging van gedupeerde ondernemers. ,,De intentie van Koks woorden was: daar ga je niet aan kapot. D'r is ons wat in de tuin gegooid; van het ene op het andere moment is ons bestaan op z'n kop gezet. Dat gevoel had en heeft men en daarom verwachten ondernemers ook wat van de overheid. Die laat geweldige kansen liggen. Redelijk tevreden mensen, dat mag toch het doel van de overheid zijn?''

Het ministerie van economische zaken heeft 36 miljoen euro uitgetrokken voor het schadeloos stellen van de getroffen ondernemers. Dat bedrag blijkt veel te hoog geschat. Oosting verwacht dat er uiteindelijk tussen de 7 en 9 miljoen euro wordt uitgekeerd. Wat des te meer steekt, is dat zeker 35 ondernemers aan de regeling te kort komen. Het ministerie van EZ houdt namelijk vast aan een maximum van 100000 euro per bedrijf dat de Europese Unie zou gebruiken om concurrentievervalsing tegen te gaan. ,,En wat blijkt nu: EZ is veel te voorzichtig geweest. Een aanvraag aan de EU om ontheffing van dat maximum is voldoende. Laat ze dat dan ook doen, dan kunnen wij ook eens aan de toekomst gaan denken. Het heeft allemaal veel te lang geduurd.''

De Belangenvereniging van slachtoffers verwacht nog een hele kluif te krijgen aan de nieuwe regeling voor materiële personenschade. Vooral voor mensen met psychische problemen is het lastig aan te tonen dat die het directe gevolg zijn van de ramp.

Charlot Stam (48) werkte in de catering. Ze zou na de ramp haar baan niet meer aan kunnen en is ,,als een stuk vuil aan de kant gezet''. Vanwege rugklachten en psychische problemen werd ze afgekeurd en belandde in de WAO. Dat scheelt haar 385 euro per maand. Maal twaalf jaar komt dat neer op een inkomstenderving van 55000 euro. Een aanvullende uitkering ,,zou mooi zijn'', want ,,we kunnen nu heel veel niet meer doen. Het zou alles wel een beetje verzachten''.

Peter Libbers stelt zich minder afwachtend op. Hij wil zijn inkomensverlies aangevuld zien, ,,al moet ik er tien jaar voor vechten''. ,,Als er in Nederland ooit weer zoiets gebeurt als deze ramp, dan zeg ik: jongens, pas op. Het zijn allemaal loze beloftes.''