Enquête NHD: Wakker geschud door ramp in Volendam

Enquête NHD: Wakker geschud door ramp in Volendam
De fatale cafébrand in Volendam had overal kunnen gebeuren, zo concludeerde de commissie Alders die de ramp onderzocht. Daarom moet de mentaliteit van horecabazen verbeteren en moeten gemeenten daadwerkelijk toezien op het naleven van de brandveiligheidregels.
Ruim een jaar na de ramp dringt de vraag zich op: is die overheid zich nu wel bewust van haar verantwoordelijkheid?

Volendam, nieuwjaarsnacht 2001: het staat bij iedereen in het geheugen gegrift. De jeugd van de dodelijke slaclitoffers en de vele verminkingen maken de dramatische beelden onuitwisbaar. Later kwam daar de dreun bij dat horecaondernemer Jan Veerman alsook de overheden schromelijk tekort waren geschoten in het voorkomen van zo'n ramp.

Hans Alders, commissaris van de koningin in Groningen en voorzitter van het landelijk beraad rampenbestrijding, presenteerde krap zes maanden na de brand zijn bevindingen over de toedracht en afwikkeling van de ramp. De conclusies van de commissie Alders logen er niet om: kroegbaas Jan Veerman maakte zijn verantwoordelijkheid niet waar en de overheden faalden in hun bestuurlijke toezicht om de cafébrand te voorkomen. Een nalatigheid die leidde tot veertien jonge dodelijke slachtoffers en veel voor het leven getekende jongeren. Een mentaliteitsverandering moet er komen, betoogde Alders, die af wil van de gedoogcultuur van overheden bij het negeren van brandveiligheidregels. Een kristalheldere boodschap. Na Volendam is elk excuus ongeldig geworden en cafébazen die niet op tijd een nooduitgang realiseren, moeten hard worden aangepakt.

Geschiedenis
De geschiedenis leert echter dat ernstige rapporten met serieuze aanbevelingen, zoals het onderzoeksrapport naar de dodelijke explosie van een vuurwerkfabriek in Culemborg in 1991, vaak diep onder in een bureaula terechtkomen, zonder verdere gevolgen. De spijt komt soms later. Als de aanbevelingen uit het onderzoeksrapport over de Culemborg explosie waren nageleefd, was negen jaar later vuurwerkfabriek S.F. Fireworks in Enschede nooit ontploft. Daar had deze nalatigheid 22 doden tot gevolg en lag een hele woonwijk in puin. Maar, heeft het rapport Alders inderdaad zin gehad? Wordt er nu minder gedoogd door gemeenten als het gaat om onwillige of nalatige horecabazen? Zes maanden na 'Alders' blijkt uit eigen onderzoek van het Noordhollands Dagblad dat gemeenten inderdaad haast maken met het verstrekken van gebruiksvergunningen en de controle van de horecazaken. In de meeste gemeenten is sprake van een inhaalslag om de zaken brandveilig te maken.

Inhaalslag
Gemeenten die op het eerste oog niet zo hard lijken te lopen, hebben wel van veel horecazaken de vergunning in behandeling. Zo tonen de gegevens van de gemeente Zaanstad een ongunstig beeld (200 horecazaken waarvan slechts twaalf met gebruiksvergunning), toch blijkt de Zaanse brandweer bezig met een inhaalslag. Van honderd horecazaken is de vergunning in behandeling.

Petra Smits is coördinator gebruiksvergunningen van de brandweer Zaanstad. Het afgeven en controleren van deze 'brandveilige keurmerken' legt nu bij het 45koppige Zaanse korps veel meer gewicht in de schaal dan v66r die fatale nieuwjaarsnacht. Deed ze dit werk vijf jaar geleden samen met een collega, april vorig jaar werd de groep van vijf preventiemedewerkers meer dan verdubbeld tot elf. De Zaanse brandweer begon al in 1999 met het afgeven van gebruiksvergunningen aan kinderdagverblijven en aan sommige grote horecazaken, waarmee Zaanstad volgens Smits voorop liep. April vorig jaar kreeg een tweede reeks horecabedrijven een brief van de brandweer voor een gebruiksvergunning op de deurmat. Een procedure die niet in een mum van tijd is gepiept. Smits: ,,Voor de grootste disco in de Zaanstreek, de Hemkade met soms drie tot vierduizend discogangers, duurde de procedure twee jaar. Bij een kleine zaak is de vergunning meestal binnen zes maanden rond."

Het aanschrijven van de horeca in april was een direct gevolg van Volendam, want het wakker geschudde gemeentebestuur zette de brandweer aan het werk. Niet alleen moest de brandweer een inhaalslag leveren bij het verstrekken van de vergunningen, maar ook moeten er nu controles plaatsvinden. Vroeger werd er nooit gecontroleerd. Bijna alle horecazaken met ruimte voor meer dan vijftig gasten krijgen nu vier maal per jaar een brandweerman en een politieagent op bezoek. De controles bevallen de ondernemers goed. ,,De meeste horecabazen vinden het bezoek van de brandweer fijn", zegt Smits. ,,Juist door Volendam beseffen ondernemers dat het van groot belang is dat hun zaak in orde is." Vanzelfsprekend bestaan er ook in de Zaan onwillige horecaondernemers. Smits staat een genuanceerde aanpak voor en horecabazen krijgen 'heus genoeg tijd om hun zaakjes te regelen'. Desalniettemin heeft de brandweer de nodige dwangmiddelen om een kroegbaas bijvoorbeeld noodverlichting aan te laten brengen. ,,We kunnen een dwangsom opleggen waarbij de ondernemer binnen een bepaalde termijn een bepaalde bouwkundige voorziening moet hebben gerealiseerd In het uiterste geval kunnen we tot sluiting overgaan." Tijd krijgt de ondernemer voor een eventuele verbouwing altijd genoeg, zegt Smits. ,,We houden er rekening mee dat ook aannemers het druk hebben, maar een brandwerend muurtje moet er zeker binnen drie maanden staan."

	Gemeenten	Horecazaken	Horecazaken met vergunning	Horecazaken zonder vergunning	Vergunningen rond in	Voldoende personeel voor brandveiligheid	Inhaalslag door Volendam?
1	Alkmaar	99	46	53	januari 2003	ja	ja
2	Beverwijk	159	43	116	april 2002	ja	nee
3	Den Helder	199	27	172	januari 2004	ja	ja
4	Drechterland	16	11	5	onbekend	ja	nee
5	Edam-Volendam	61	53	8	maart 2002	ja	ja
6	Enkhuizen	55	54	1	februari 2002	nee	nee
7	Harenkarspel	39	28	11	maart 2002	ja	ja
8	Heemskerk	59	42	17	eind 2002	ja	ja
9	Heiloo	54	20	34	eind 2002	ja	ja
10	Hoorn	192	192	nvt	nvt	ja	nee
11	Langedijk	50	30	20	eind 2002	ja	nee
12	Landsmeer	28	16	12	juni 2002	ja	ja
13	Niedorp	35	28	7	april 2002	ja	ja
14	Obdam	15	11	4	april 2002	ja	nee
15	Opmeer	31	31	nvt	nvt	ja	nee
16	Purmerend	141	141	nvt	nvt	ja	nee
17	Schagen	32	28	4	maart 2002	ja	ja
18	Schermer	14	4	10	juli 2002	nee	ja
19	Stede Broec	32	11	21	juni 2002	ja	ja
20	Texel	135	110	25	eind 2002	ja	nee
21	Uitgeest	29	3	26	eind 2002	nee	ja
22	Velsen	310	0	310	2004	nee	nee
23	Waterland	54	34	20	eind 2002	nee	-
24	Wieringermeer	23	4	19	eind 2002	nee	ja
25	Wognum	14	8	6	eind 2002	ja	nee
26	Wormerland	100	0	100	2006	ja	ja
27	Zaanstad	200	12	188	2004	ja	ja
28	Zeevang	25	18	7