Volendam: brand in de stembussen

Volendam: brand in de stembussen
Alles is anders in Volendam sinds 1 januari 2001. Het vertrouwen in de politiek is sinds de ramp in café De Hemel ernstig ondermijnd. Ook op de gemeenteraadsverkiezingen zet de brand z'n stempel.

De ramp in café De Hemel zette alles wat ooit vertrouwd en geaccepteerd was, in één klap volledig op zijn kop. Tot op heden - en voor velen waarschijnlijk levenslang - zijn de gevolgen merkbaar.

Verschillende onderzoeken hebben uiterst pijnlijk blootgelegd hoe in de gemeente Volendam/Edam een 'ons-kent-ons-cultuur' heerste, waarin vriendjespolitiek en handjeklap hoogtij vierden. Zo ontstond de gedoogsituatie, die uiteindelijk mede debet was aan de ernstige gevolgen van de brand nieuwjaarsnacht 2001 in café De Hemel.

Uit recent onderzoek blijkt dat maar liefst zestig procent van de bevolking van Volendam geen vertrouwen meer heeft in de gemeentelijke politiek. Toch hebben gevestigde en aanstaande lokale politici er vertrouwen in dat de opkomst bij de verkiezingen niet slechter zal zijn dan in voorgaande jaren. In 1998 was dat 65,8 procent.

''Ik denk dat de mensen juist nu inzien hoe belangrijk politiek en een goed beleid is. Ik ben benaderd door mensen die zeggen dat ze in het verleden nooit gestemd hebben, maar nu wel gaan stemmen. Het lijkt erop dat de politiek meer leeft onder de bevolking,'' zegt lijsttrekker Peter Veerman van het CDA.

Hoewel het nieuwe gemeentebestuur van Edam/Volendam pas een jaar op zijn post zat, erkende het wel verantwoordelijkheid voor de ramp, maar daar bleef het bij. Alle betrokkenen bleven gewoon zitten. Alleen burgemeester Frank IJsselmuiden en CDA-wethouder Wim Visscher stapten op.

Dat was voor veel burgers al moeilijk te verteren, maar wat helemáál verkeerd is gevallen, is de weigering van VD '80 ook een deel van de schuld op zich te nemen. Terwijl die lokale partij nota bene al bijna twintig jaar in het college had gezeten. En dus zeker ook debet was aan de heersende cultuur.

Familie
Voor veel Volendammers heeft de partij, die al jarenlang de grootste is (nu zeven zetels in de gemeenteraad), hiermee haar kansen op prolongatie verspeeld. ''Al kun je dat nooit met zekerheid zeggen, omdat partijkopstuk Piet Veerman in de meest uiteenlopende organisaties en besturen actief is. In Volendam gaat het echt niet alleen om de politieke programma's. Iedereen kent elkaar en is familie van elkaar. Dat speelt hier wel degelijk een rol bij de verkiezingen,'' vertelt gemeentewoordvoerder Cor Kwakman.

Maar als VD '80 in het college wil komen, zal de partij de absolute meerderheid moeten halen. VVD, CDA en PvdA hebben immers aangegeven er niets voor te voelen met VD '80 samen te werken - ongeacht de verkiezingsuitslag. Hun inzet is verder te gaan met hun twee jaar geleden begonnen klus.

''Wij zien deze verkiezingen dus meer als een graadmeter voor onze nieuwe aanpak,'' zegt PvdA-fractievoorzitter Dineke Groot-van Engelen. Het streven is meer duidelijkheid en eerlijkheid.

''Wij hebben zelfs de belastingen verhoogd vóór de verkiezingen. We zijn er trots op dat we dat hebben aangedurfd. In het verleden werd er geen woord over gezegd in de campagne, terwijl meteen na de verkiezingen de belastingen met een klap omhoog gingen. Dat stellen de burgers niet op prijs.''

De brand en de geconstateerde problemen in de bestuurscultuur zijn ook mede aanleiding voor de oprichting - voor het eerst in twintig jaar - van een nieuwe politieke partij: Recht door Zee.

Lijsttrekker Loek Kras: ''Wij willen mensen echt bij de politiek betrekken. En weg met de vriendjespolitiek. Dan kunnen we eindelijk al die zaken, waar al jaren niks aan gebeurt, uitvoeren. Ze verwijten ons dat we geen ervaring hebben, maar dat is juist onze kracht. De huidige bestuurders zitten er al veel te lang. Maatregelen nemen ze nooit, omdat er altijd wel iemand die ze kennen op tegen is.''

Recht door Zee heeft lef: als de nieuwe partij niet minimaal drie zetels haalt, gaat alles over. ''We willen een duidelijke uitspraak van de bevolking dat ze een einde wil aan de oude bestuurscultuur. Pas als Recht door Zee drie zetels haalt, is zeker dat een belangrijk deel van het dorp het daarmee eens is. Zo niet, dan moet de gevestigde orde gewoon doorgaan, maar dan doen wij niet mee.''

Over het te voeren beleid de komende vier jaar lopen de partijprogramma's niet veel uiteen: behalve de nazorg voor de slachtoffers en hun familie en de uitbreiding van het ambtenarenapparaat, zijn de bouw van een nieuw jongerencentrum Pius X en betaalbare woningen urgent. Ook hierbij speelt de brand weer een rol.

Weliswaar was er sowieso al grote behoefte aan meer woningen, door de brand is die nog urgenter geworden omdat de slachtoffers in Volendam moeten kunnen blijven wonen.

Buitenbeentje
Alleen GroenLinks is tegen nieuwbouw voor de Volendammers, maar die partij is een buitenbeentje. Lijsttrekker Willem Klapper: ''Wij roepen al zo lang dat dingen hier anders moeten en dat er een eind moet komen aan de vriendjespolitiek. Meestal reageerde men met: daar heb je hen weer. Sinds de brand merken we dat mensen het zo gek niet meer vinden wat we zeggen.''

Hij hoopt daarom op meer stemmen. Hoe het zal uitpakken, weet hij niet. ''Het lastige is dat mensen wel voor GroenLinks willen stemmen, maar er niet snel voor uitkomen. Volendam is toch zo'n dorp waar mensen geen GroenLinks-poster voor het raam hangen, uit angst voor wat de buren ervan zullen zeggen.''