De onnodige dood van Anja Kok

Anja Kok was een prachtige meid van vijftien. De levenslust spetterde er af toen ze op 31 december 2000 café 't Hemeltje in Volendam binnenstapte om het oude jaar feestelijk uit te luiden met haar vrienden en vriendinnen. De brand maakte een eind aan alle feesten. En aan de levens van jonge Volendammers. Anja overleed echter 'pas' zes maanden na de brand aan een infectie aan een hartklep. Medisch geklungel, zeggen haar ouders die hun grieven bespraken met minister Borst en koningin Beatrix. De inspectie volksgezondheid onderzoekt de zaak.
Ze was voor driekwart verbrand, maar kwam er weer bovenop. Anja Kok liep ondanks de trombose in haar been het 'rondje rond de sloot' met haar vader. ,,Aan haar heeft het niet gelegen'', zegt vader Evert Kok. ,,Ze was een knokker. Vóór de brand bruiste ze van levenslust en ze had nog steeds de spirit.. 'We gaan naar de markt', zei ze tegen me. 'Poffertjes eten'. Maar het ging steeds slechter. Ze hebben haar gewoon laten glippen. Een Belgische verpleegkundige en een verpleegster uit het AZU in Utrecht zeggen dat dit niet nodig was geweest. Na haar overlijden zei onze huisarts : Dit mag je niet voorbij laten gaan.''

Anja Kok was pas vijftien jaar en zat in de derde klas havo/vwo van het Don Bosco college. Na de brand belandde de jonge Volendamse een dag in het Onze Lieve Vrouwen Gasthuis te Amsterdam. Daarna ging ze per helikopter naar een gespecialiseerde brandwondenkliniek in Luik waar ze drie maanden verbleef. ,,Het was op het randje. Maar ze zeiden daar: 'zolang er leven is, is er hoop en zolang er hoop is, doen wij ons best'. Ze hebben in België geknokt voor haar leven.''

Op 14 maart was ze door de kritieke fase heen en mocht ze naar een Nederlands ziekenhuis. Maar in Nederland wisten ze volgens Evert Kok amper nog van het bestaan van zijn dochter. ,,Die coördinatie in Beverwijk maakte blunders. In het rapport Alders staat dat na twee weken het contact met de patiënten in het buitenland verloren was gegaan. Nou, ze wisten na een week al niet meer van Anja.'' Minister Borst zelf bemoeide zich nog met de repatriëring van Anja naar Nederland, vanwege de besmetting met de ziekenhuisbacterie mrsa.

Zo'n mrsa-positieve patiënt is niet echt welkom in het ziekenhuis omdat de mrsa-bacterie bestand is tegen vrijwel alle antibiotica. Een 'explosie' van zo'n bacterie kan in een Nederlands ziekenhuis veel slachtoffers eisen. Nederland probeert de bacterie te bestrijden met isolatie van patiënten terwijl in het buitenland vaak veel antibiotica worden ingezet.

België gaf Anja 'vrij' voor verder herstel in Nederland. Maar dat werd leuren langs ziekenhuizen. ,,Weet je hoe moeilijk het is om te leuren met je kind. Eerst om Nederland weer in te komen en dan om een ziekenhuis te vinden'', zegt moeder Ida.

Het werd uiteindelijk het AZU/militair hospitaal in Utrecht waar ze met nog een brandslachtoffer in een 'sluiskamer' belandde. Daar kreeg Anja last van koortspieken en bleek ze ook de pseudomona-bacterie in haar bloed te hebben, de uiteindelijke veroorzaker van de ontsteking aan haar hartklep.

Het Rode Kruis Ziekenhuis van Beverwijk coördineerde alle brandslachtoffers en beval Anja naar een isolatiepaviljoen in Heliomare te brengen. ,,Beverwijk zou dan de back up zijn voor de medische zorg. Maar ze zijn er amper geweest. Er kwam wel een kinderarts die vroeg of Anja wel eens last van haar hart had gehad. In het medisch dossier van Utrecht staat dat ze 'cave endocardites' had, ofwel een ontsteking aan de hartklep. Ze had gewoon in het ziekenhuis moeten blijven.'', zegt vader Evert.

Dat zei ook een verpleegster die Anja in Utrecht had verzorgd. Huisarts Ruud Iflé die na het overlijden het medisch dossier van Anja doornam, zei later tegen de ouders: 'Dit mag je er niet bij laten zitten. Dit moet tot op de bodem worden uitgezocht.'' En dat gebeurt nu ook. De ouders van Anja Kok hebben wel wrok, maar vooral veel verdriet. ,,Voor hun was Anja een nummer, maar voor ons het kostbaarste bezit. Nu hebben we een leeg bed en is het zonnetje uit huis'', zegt Ida die een ketting met de naam van haar dochter om de nek heeft hangen.

Vooral de coördinatie van brandslachtoffers is mikpunt van kritiek. Exacte namen noemen ze liever niet en ze nemen geen advocaat in de arm om een aanklacht in te dienen. ,,Wat bereik je daar mee. Ik hoop dat die man er achter komt wat hij heeft gedaan. Laat hem maar eens een nacht niet slapen. We willen geen cent en we willen geen genoegdoening. We willen vooral dat het in de toekomst anders gaat. Als mrsa-patiënten en ook als familie werden we behandeld als melaatsen. Ze hadden het in het ziekenhuis over 'het vieze deel' van Heliomare.''

De coördinator van het Rode Kruis Ziekenhuis wil in afwachting van het onderzoek geen commentaar geven. ,,Ik vind hier wel van alles van, maar voor het onderzoek is afgerond, zeg ik er niks over. Het is belangrijk dat er een goed onderzoek plaatsvindt. Daar hebben al allerlei gesprekken over plaatsgevonden. Dat gaat ook over de staat van de portacabins waar de patiënten in werden ondergebracht.''

Op tweede paasdag belandde Anja in het isolatiepaviljoen van Heliomare. Toen ze ook daar koortspieken kreeg, vroegen de ouders of hun dochter niet beter in het ziekenhuis kon worden opgenomen. ,,Ze was zo slap als een doek. Toch werd ze op 8 mei geopereerd in wat Ida en Evert 'een stel afgekeurde containers' noemen naast het Rode Kruis Ziekenhuis. De drek lag op de luxaflex en de mieren liepen er over de vloer. Voor de operatie bleek ze een hb (hemoglobine gehalte) van 4,4 te hebben terwijl 9 normaal is. Er gingen direct vier zakken bloed in.'' Anja onderging huidstransplantaties aan lip, hals en rechter oksel en kreeg 100 ijzeren nieten in haar lijf. Ze liep een longontsteking op, maar krabbelde toch weer aardig overeind. Kwam weer eens een dagje thuis en op 16 juni ging het gezin nog eten in een restaurant op De Dijk.

,,Eind juni ging het snel bergafwaarts. De hele week had ze diarree, ze moest spugen en had gele ogen. Ze was tegen het apathische aan. Weer koortsaanvallen en wij bleven aandringen op ziekenhuisopname. Ik heb het wel veertig keer gevraagd. We vroegen of ze een scan wilden maken om die ontstekingen op te sporen die haar al weken koortspieken bezorgden. Maar vanwege de mrsa mocht ze het ziekenhuis niet in. Ze wilden in die afgekeurde containers een intensive care maken'', zegt Ida. Evert had inmiddels intensief contact met de huisarts die druk op de ketel zette. ,,Ze zeiden dat we dan maar terug naar Luik moesten.'' Het werd uiteindelijk het VU-ziekenhuis. ,,De medische staf daar schrok zich rot. Ze had een vergrote lever en vergrote milt, was geheel uitgedroogd, had een hb van 3,7 en kreeg direct een bloedtransfusie.''

Al snel werd de diagnose gesteld. Een ontstoken hartklep die 'sproeide' naar de longen. ,,Maar het was al te ver. Ze lag aan 17 verschillende infusen en we waren weer terug bij dag 1 na de brand. Anja kreeg een darminfarct en alle organen vielen uit. De doktoren deden hun best om Anja er weer bovenop te helpen, maar het hielp niet meer.''

Had het allemaal anders gekund? Evert en Ida zijn er van overtuigd. Brandslachtoffer John Bont mocht de dag na het overlijden van Anja eindelijk door de scan. Zijn moeder had hier al een aantal malen om verzocht, want John was in Aken geholpen aan een soortgelijke ontsteking op de hartklep. Voor hun een teken aan de wand. Volgens Ida en Evert is hun dochter te snel van het ziekenhuis naar een revalidatiecentrum verhuisd. Er is te veel met hun kind gesleept.

,,Was ze maar direct in het brandwondencentrum van het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk opgenomen'', verzuchten ze nu. Niet de mrsa, maar de pseudomona-bacterie heeft haar hartklep aangetast. Dat had volgens hen in een ziekenhuis wel kunnen worden ontdekt maar omdat ziekenhuisopname vanwege besmetting met de mrsa-bacterie werd ontzegd, lag ze in quarantaine in Heliomare. ,,In de VU hadden ze amper 12 uur tijd nodig om daar achter te komen. Maar toen was het al te laat. Bij doorlopende goede medische begeleiding was dit anders afgelopen'', zegt Ida.

Klaas en Griet Leeflang ondersteunen de familie Kok. Ook hun kinderen zijn slachtoffers van de brand. Frank (17) had longproblemen en moest diverse transplantaties ondergaan aan hand en arm. Hij belandde van het AMC later in Luik. Daar lag toen al broer Neal (20). Die raakte al zijn vingers kwijt en kwam tegelijk met Anja in Luik in het ziekenhuis. Bij terugkeer in Nederland bleken de jongens ook de mrsa-bacterie bij zich te dragen. Frank die het eerste naar Volendam kwam, ging gewoon naar huis. Neal die later kwam, werd na thuiskomst na een paar dagen 'gestald' in motel Katwoude waar hij in soort isolatiekamer lag vanwege besmetting met de mrsa-bacterie.

De Leeflangs ondersteunen Ida en Evert Kok in hun aandrang op het onderzoek. ,,Het gaat me niet om het geld of om de benen onder een dokter weg te zagen. Maar er zijn wel heel gekke dingen gebeurd. Frank die een mrsa-besmetting zou hebben, mocht gewoon naar de poli in Volendam en naar het ziekenhuis in Purmerend. Later bleek gelukkig dat hij de bacterie niet had. Maar Neal kwamen ze thuis verzorgen. Dan stapten ze buiten op de stoep in een soort maanpak, terwijl wij hier gewoon rondliepen en de huisarts en fysiotherapeut gewoon op visite kwamen. 'We hebben geen mond- en klauwzeer', heb ik tegen ze gezegd. Later kreeg hij de ruimte in het motel.''

Het bezoek aan hun kinderen in Heliomare en de gewraakte portacabins (varkenshokken, zegt Leeflang) bij het Rode Kruis Ziekenhuis ging ook curieus. ,,In Heliomare gingen de kinderen via de keuken naar binnen en wij moesten dan eerst in een pak door de hoofdingang weer naar ze toe. Terwijl we ze het hele weekend thuis over de vloer hadden gehad. Onbegrijpelijk. Ze doen maar wat.''

En dat moet veranderen, vinden de ouders. ,,In België hanteren ze andere maatstaven voor mrsa. Ze geven er cijfers voor. In België ben je bij 20 schoon en in Nederland bij 10. Mijn zoon had 14,6 dus was hij voor Nederland nog besmet. Nou wil minister Borst de wachtlijsten oplossen met operaties in België en Duitsland. Maar hoe gaat het dan als die patiënten terugkomen naar Nederland? Belanden die ook in een varkenshok'', zegt Leeflang.

Behalve het onderzoek door de inspectie volksgezondheid willen Leeflang en Kok ook aandacht van de Haagse politiek. ,,Er moeten zaken gaan veranderen. Er moet een protocol komen voor de omgang met mrsa-patiënten van Maastricht tot Den Helder. Ook moeten er excuses komen naar het buitenland. Belgische artsen zijn door Beverwijk geschoffeerd, terwijl ze vaak beter werk hebben geleverd dan hier in Nederland. Denk maar aan de drukpakken en maskers voor het tegengaan van weefselgroei van littekens. Allemaal afkomstig uit België. Ze zijn daar niet achterlijk, maar de dokoren werden als kleine kinderen behandeld. Verder moet je bij dit soort rampen direct het calamiteitenhospitaal in Utrecht gaan gebruiken. Ik ben er geweest toen Anja er lag. Prima ziekenhuis met 200 bedden en volop apparatuur. Als we dat hadden gedaan, had je alleen personeel hoeven invliegen en dan had er geen kind naar het buitenland gemoeten. Dan hadden we dat hele gedoe met die mrsa bacterie ook niet gehad.''

Ida Kok kaartte de kwestie vorig jaar aan tijdens het bezoek van koningin Beatrix aan Volendam. ,,Ik heb lang geoefend op wat ik daar zou zeggen, want je moet netjes blijven. Ik zei: ,,Als ons kind het uwe was geweest, dan had het nog geleefd.''

Zondag besteedt KRO Kruispunt een televisieuitzending aan de dood van Anja Kok, om 22.10 uur op Nederland 1.