Straffen na een ramp
De meeste slachtoffers van de vuurwerkramp in Enschede, bijna twee jaar geleden nu, zijn diep teleurgesteld over de straffen die de rechtbank heeft opgelegd aan de directeuren van het bedrijf SE Fireworks. Zij veroordeelde de heren Bakker en Pater slechts voor overtreding van milieuregels en illegale handel in vuurwerk, waarop veel geringere straffen staan dan wanneer zij schuldig waren bevonden aan brand door schuld en dood door schuld.
In relatie tot de omvang van de catastrofe die zich op 13 mei 2000 in Enschede voltrok, waarbij 22 mensen het leven verloren en een hele woonwijk werd weggevaagd, is de strafrechtelijke sanctie inderdaad mild te noemen. Van het half jaar cel dat de directeuren is opgelegd gelden drie maanden als voorwaardelijk en omdat beiden al drie maanden in voorarrest zaten, zijn ze met onmiddellijke ingang in vrijheid gesteld. Maar maatschappelijk en persoonlijk zal hen deze dramatische gebeurtenis een leven lang blijven achtervolgen.
Hoewel het vonnis van de rechtbank in Almelo voor de slachtoffers en hun nabestaanden volstrekt onbevredigend is, geeft het tevens de complexiteit aan van die situatie waarin deze opzienbarende ramp kon gebeuren. Bakker en Pater dragen onmiskenbaar verantwoordelijkheid voor hun aandeel daarin, zoals nu is vastgesteld. Maar het uitvoerige onderzoeksrapport dat eerder verscheen toonde evenzeer aan dat de overheid ernstig te kort schoot. Als het toezicht van 'de instanties' toereikend was geweest, had er tijdig kunnen worden ingegrepen.
Na Enschede volgde een half jaar later Volendam, de cafébrand waarbij in de nacht van Oud en Nieuw helaas opnieuw veel slachtoffers vielen als gevolg van onachtzaamheid van een uitbater en een overheid die te veel door de vingers zag. De gevolgen van zulke ontoelaatbare praktijken hebben Nederland de afgelopen jaren opgeschrikt, maar de rechterlijke uitspraak van gisteren laat zien dat het strafrecht in feite geen aanknopingspunten biedt om het falen van burgers, bedrijfsleven en overheid effectief te corrigeren.
Zelfs met de hoogste straffen valt het leed dat in Enschede is aangericht niet meer onaangedaan te maken. Van des te meer belang is het dat politiek en bestuurlijk lessen worden getrokken om herhaling van zulke diep ingrijpende incidenten te voorkomen. De burger moet op de overheid kunnen vertrouwen, maar diezelfde overheid moet ook van zijn burgers vragen oplettend te zijn. Als de rechter eraan te pas moet komen, is het doorgaans al te laat.