Rampenplannen werken als ze tussen de oren zitten

Rampenplannen werken als ze tussen de oren zitten  
Alle Noord-Hollandse rampenplannen zijn op een oor na gevild. Deze week stelden de gemeenteraden van Den Helder en Stede Broec de rampenplannen vast en volgende week mag Texel de 'rampenronde' afronden.  Ietsje later dan het ultimatum van 1 juni dat de provincie had gesteld. Kunnen we nu rustig slapen? ,,Alert blijven'', waarschuwt rampendeskundige Anita Hohensteijn. ,,Een rampenplan kan geen ramp voorkomen en ze werken alleen als ze in de hoofden van de mensen zitten.'' Na de vuurwerkramp in Enschede en de cafébrand in Volendam werd massaal het stof van de rampenplannen geveegd. Het ministerie van binnenlandse zaken kwam met een zwarte lijst en de toenmalige commissaris van de Koningin in Noord-Holland J. van Kemenade dreigde met een schandpaal voor gemeenten die niet meewerkten. De provincie zelf had ook een veeg uit de pan gekregen van de commissie Alders die de nieuwjaarsbrand in Volendam onderzocht: De provincie had het krakkemikkige rampenplan van Edam-Volendam niet moeten goedkeuren.

Volgens de provincie was dat geen provincietaak. Onduidelijkheid alom over wie waar voor verantwoordelijk was. Dat kun je niet hebben bij een ramp. Tijd om de stofkam door de rampenorganisatie te halen en duidelijk te maken wie waar verantwoordelijk voor is. De juriste Anita Hohensteijn trad vorig jaar juli aan bij het kabinet van de commissaris van de Koningin en kreeg direct de portefeuille rampenplannen op het bureau. Alle plannen van de 68 Noord-Hollandse gemeenten hield ze tegen het licht.

Geen garantie
,,Bij rampenplannen gaat het louter om processen en verantwoordelijkheden. Een rampenplan is geen garantie. Ook met een perfect rampenplan kun je niets voorkomen. Als je naar de ramp in Volendam kijkt, dan heeft de oorzaak toch het meest te maken met het vergunningen- en handhavingsbeleid van de gemeente dat tekort schoot.''

Volgens Anita Hohensteijn is er sinds 1993 marginaal toezicht geweest op de rampenplannen van gemeenten. ,, Daar was de tijdgeest ook naar. Maar na Volendam en Enschede is het radicaal omgegooid. Er is nu geen sprake meer van veredelde telefoonlijsten. Alle taken en verantwoordelijkheden en het opschalen van alarmen zijn beschreven in deelplannen. Bovendien is er eens in de maand of eens in de zes weken een overleg van de regionale rampenambtenaren en daar komt vaak iemand van het kabinet van de commissaris bij.''

Elk rampenplan telt 31 deelplannen. Van alarmering tot waarschuwen van de bevolking en geestelijke verzorging. Maar ook de uitvaart, nazorg en milieubewaking hebben aparte plannen. De alarmering schakelt op van 'motorkapoverleg' op de plek des onheils naar overleggen waarbij de burgemeester de leiding krijgt tot grote calamiteiten waarbij ook de provincie en Den Haag een rol krijgen toebedeeld.

In Noord-Holland Noord duurde het afstemmen van de rampenplannen langer dan gewenst. Want De Kop van Noord-Holland, West-Friesland en Noord-Kennemerland waren nog druk doende om de brandweerregio af te stemmen op de politieregio. Op dit moment zijn er in Noord-Holland acht regio's, maar dat worden er zes. ,,Samenwerking in regio's is heel belangrijk. Als er een ramp is in een 'brongemeente', moeten buurgemeenten al snel bijspringen. Niet alleen omdat de ramp uitstraling kan hebben naar de buurgemeente maar omdat bij een ramp vaak ook familie van de redders tot de getroffenen horen.''

Kast
De beste plek voor een rampenplan tijdens een calamiteit is volgens Hohensteijn in de kast. ,,Want als je het er bij moet pakken, dan werkt het niet. De inhoud van het plan en de werking moeten tussen de oren zitten. Daarom is het oefenbeleid ook een speerpunt van de provincie. Je moet er direct mee kunnen werken en alles moet afgestemd zijn. Ook met de buurgemeenten van de plaats waar een ramp gebeurt.''

De rampenplannen worden eens in de vier jaar door de provincie onder de loep genomen. Maar waarschijnlijk zal dat voor de eerstkomende herziening al eerder gebeuren. De nieuwe wet kwaliteitsbevordering rampenbestrijding die in aantocht is, noopt waarschijnlijk tot een verdere afstemming van rampenplannen in heel Nederland. In rampenplannen moeten vrijwel alle gemeenten rekening houden met vliegtuigongevallen en overstromingen. In de nieuwe wet wordt een risicoanalyse van de gemeente genomen als uitgangspunt van het rampenplan.

Behalve de rampenplannen zijn er ook nog rampenbestrijdingsplannen. Die zijn afgestemd op bepaalde installaties (de kernreactor in Petten) of een gebied zoals het Noordzeekanaalgebied. Want wie komen er allemaal in actie als een vliegtuig neerstort op een lpg-tanker die net boven de Wijkertunnel vaart? ,,Je moet ook realistisch blijven. En je moet altijd kunnen improviseren. Dat gebeurde ook met de ramp in Volendam door een benzinestation te vorderen voor ambulances uit Friesland omdat ze met patiënten verder moesten naar België. Improvisatie van rampenbestrijders is belangrijk. Want je kunt niet elke situatie en iedere ramp voorvoelen. Zeker niet na wat op 11 september is gebeurd.''