Na Enschede en Volendam, professionele handhaving bovenaan bestuurlijke agenda

Na Enschede en Volendam, professionele handhaving bovenaan bestuurlijke agenda
De handhaving van bestaande wet- en regelgeving lijkt pas met ‘Enschede’ en ‘Volendam’ urgent te zijn geworden. Echter, eerder al hebben overheden zich gerealiseerd dat het beter moest. Sinds mei 2000 is de stuurgroep ‘Handhaven op Niveau’ aan de slag om de handhaving in Nederland verder te professionaliseren, onder andere via een programmatische aanpak.

Activiteiten
Vele activiteiten zijn inmiddels ondernomen om professionele handhaving de aandacht te geven die ze verdient en daarmee aantoonbaar bovenaan de bestuurlijke agenda te houden. Zo heeft de stuurgroep een actieprogramma ‘Handhaven op Niveau’ ontwikkeld, waarin overheden, vooral gemeenten, op alle mogelijke manieren worden gestimuleerd om de handhaving programmatisch en systematisch aan te pakken. Daarnaast heeft de stuurgroep reeds enkele publicaties opgesteld en is er een speciale internetsite. Ook heeft er voor bestuurders onlangs een groot landelijk congres plaatsgevonden, met een vervolg dit najaar voor medewerkers van 'de werkvloer’. Sinds 1 augustus 2001 is bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten ook een landelijk Steunpunt handhavingsbeleid gestart dat de handhavende instanties ondersteunt bij hun verdere professionalisering.

Commissie Michiels
De stuurgroep 'Handhaven op Niveau' is ingesteld naar aanleiding van het rapport van de commissie Michiels uit 1998. Deze commissie onderzocht de praktijk van de handhaving in Nederland en heeft een groot aantal aanbevelingen gedaan om de bestuurlijke handhaving in Nederland te verbeteren. De belangrijkste aanbevelingen waren een verbeterde samenwerking tussen handhavers en verdere professionalisering. In april 2000 heeft het kabinet op de aanbevelingen gereageerd en in mei 2001 heeft de minister van Justitie de stuurgroep 'Handhaven op Niveau' ingesteld. Deze stuurgroep heeft de opdracht meegekregen een actieprogramma te ontwikkelen dat zich richt op de werkvloer van de handhaving.

Actieprogramma
De ambitie van de stuurgroep is om binnen vijf jaar 'de kwaliteit, intensiteit en de doelmatigheid van de handhaving in de praktijk te verhogen, tot een maatschappelijk gewenst niveau'. De voorgenomen activiteiten van de stuurgroep staan in het actieprogramma. Het ontwikkelen en beschikbaar stellen van best practices en het ontwikkelen van instrumenten zoals de programmatische aanpak van handhaving is daarin van groot belang. Ook het ontwikkelen van beleid, van praktische handhavingsstrategieën en het geven van adviezen aan het kabinet vormen activiteiten uit het actieprogramma.

Samenstelling
De stuurgroep is breed samengesteld en bestaat uit gemeente-, provincie- en waterschapsbestuurders, evenals vertegenwoordigers van het Openbaar Ministerie, politie, wetenschap en de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Justitie.
 
Programmatische handhaving
Een vol jaar nadat de stuurgroep is ingesteld, is ‘programmatische handhaving’ een sleutelwoord geworden in bestuurlijk Nederland. Het betekent het systematisch en transparant handhaven van wet- en regelgeving volgens een van te voren vastgesteld handhavingsprogramma. Voordat dit handhavingsprogramma er echter ligt, dienen verschillende stappen gezet te worden. Zo moet er bijvoorbeeld een bestuursplan worden opgesteld waarin onder andere beleidsdoelen, ingeschatte risico's in de handhaving en een prioriteitenstelling worden geformuleerd. Vervolgens volgt ook een plan voor de uitvoerende diensten, waarin de bestuurlijke doelstellingen in een concrete aanpak worden vertaald. Een goed handhavingsprogramma maakt het handhavingsbeleid transparant en biedt de bestuurder de gelegenheid om over zijn keuzes verantwoording af te leggen aan de volksvertegenwoordigende organen. Eén van de eerste publicaties in het kader van het actieprogramma is dan ook een ‘Leidraad programmatische handhaving’. Daarin worden bestuurders stapsgewijs naar een systematische, transparante handhavingsopzet geleid.

Stimuleringsregeling
Ook worden decentrale overheden extra gestimuleerd tot programmatische handhaving met behulp van de
‘Stimuleringsregeling programmatische handhaving’. Deze regeling is ingesteld door de minister van Justitie. Gemeenten, provincies en waterschappen kunnen elk fl. 100.000,- ‘winnen’ door een opzet voor een handhavingsprogramma in te sturen dat voldoet aan de criteria van een professionele, programmatische handhaving. Een jury onder voorzitterschap van Elco Brinkman selecteert de prijswinnaars in november 2001.

Projectbureau
De stuurgroep en het actieprogramma worden gefaciliteerd door het projectbureau 'Handhaven op Niveau', dat is ondergebracht bij het ministerie van Justitie. Dit projectbureau verzorgt onder andere een speciale internetsite, organiseert congressen en brengt publicaties uit ter ondersteuning van bestuurders en handhavingsuitvoerders. Per 1 augustus is een landelijk steunpunt Handhavingsbeleid gestart, dat onderdak heeft bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Via dit steunpunt zullen decentrale overheden in de meest brede zin ondersteund
worden bij het opzetten van handhavingsbeleid. Ook zullen via dit steunpunt onder andere best practices van handhaving beschikbaar komen.

Kortom: al deze activiteiten zorgen ervoor dat professionele handhaving en met name de programmatische aanpak ervan, de aandacht krijgt die ze verdient en bovenaan de bestuurlijke agenda blijft staan.
Publicaties en internetsite
Via de stuurgroep ‘Handhaven op Niveau’ zijn de volgende publicaties verschenen:

• ‘Handhaven op Niveau, een introductie’; in deze publicatie wordt het actieprogramma toegelicht en in een historisch kader geplaatst. Ook bevat de publicatie korte interviews met elf ‘spraakmakers’ in handhaving, onder wie oud-minister van Justitie Sorgdrager, burgemeester Opstelten en hoofdofficier van Justitie Van Rossem-Broos.
• ‘Leidraad programmatische handhaving’; een handreiking voor bestuurders om de handhaving op een systematische en programmatische wijze aan te pakken.
• ‘De Handhavingskrant’; een uitgebreid verslag van het congres ‘De handhavende bestuurder’, dat op 10 mei 2001 is gehouden.
• 'De Stimuleringsregeling Programmatische Handhaving 2001'; een toelichting op de stimulerings-
  regeling en een handleiding voor projectvoorstellen.

Meer informatie is te verkrijgen bij het projectbureau 'Handhaven op Niveau', telefoonnummer: 070-3707471, of raadpleeg de internetsite www.handhavenopniveau.nl. Via deze site zijn ook de publicaties op te vragen.

Samenstelling stuurgroep ‘Handhaven op Niveau’

• dr. R.W. Welschen (PvdA), burgemeester van Eindhoven (voorzitter);
• ir. P.A.E. van Erkelens (D66), voorzitter waterschap Regge en Dinkel;
• drs. P.L.B.A. van Geel (CDA), lid Gedeputeerde Staten provincie Noord-Brabant;
• mr. H.J. Haverkamp, directeur Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst;
• mw. L.B.M. van Maaren-van Balen (PvdA), burgemeester van Leeuwarden;
• mr. B. Poelert, korpschef politie Gelderland-Zuid;
• mr. S. Tempel, hoofd Advocaat-generaal ressortsparket Leeuwarden;
• mr. J.L. de Wijkerslooth, voorzitter College Procureurs-Generaal;
• mw. prof. mr. C.P.M. Cleiren, hoogleraar strafrecht en strafprocesrecht, Rijksuniversiteit Leiden;
• prof. mr. drs. F.C.M.A. Michiels, hoogleraar bestuursrecht in het bijzonder omgevingsrecht, Universiteit Utrecht;
• mr. J. Stam, directeur Handhaving ministerie van Justitie;
• mr. H.J.L. van der Linde, plv. secretaris-generaal ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.