Hof: overheid niet voor 'Enschede' vervolgbaar

Hof: overheid niet voor 'Enschede' vervolgbaar
De overheid is niet vervolgbaar voor het falend toezicht dat mede heeft geleid tot de vuurwerkramp. Dat oordeelde het gerechtshof in Arnhem dinsdag op het beklag van Willy Pater, mede-directeur van het ontplofte vuurwerkbedrijf S.E. Fireworks, en slachtoffers van de ramp in Enschede. Zij hadden het hof gevraagd alsnog de vervolging te gelasten van het rijk, de gemeente Enschede en enkele ambtenaren. Het OM in Almelo had dat eerder afgewezen. In rapporten en in een rechterlijk vonnis is vastgesteld dat het toezicht van de overheid op het vuurwerkbedrijf ernstig te kort schoot.

Volgens het hof is het zogenoemde Volkel-arrest van de Hoge Raad uit 1994, nog steeds onverkort van toepasssing. In dat arrest oordeelde de Hoge Raad dat de staat niet strafrechtelijk aansprakelijk is. Ambtenaren zijn niet vervolgbaar omdat zij slechts uitvoering hebben gegeven aan door de wet aan de gemeente opgedragen taken. 'Ook als bewezen zou kunnen worden dat de ambtenaren als natuurlijk persoon strafbare feiten hebben verricht, is het hof van oordeel dat het niet in het algemeen belang zou zijn om hen te vervolgen.'

Enschede komt ook strafrechtelijke immuniteit toe, aldus het hof. De raadsheren halen het Pikmeer-II-arrest van de Hoge Raad uit 1998 aan, waarin werd bepaald dat decentrale overheden niet vervolgbaar zijn voor de uitvoering van een exclusieve bestuurs taak. Die regel is volgens het hof van toepassing, omdat het milieu- en bouwvergunningenbeleid een exclusieve taak van de gemeente is, zo ook de handhaving daarvan.

Over de strafrechtelijke immuniteit van decentrale overheden is sinds de vuurwerkramp (13 mei 2000) en de cafébrand in Volendam (1 januari 2001) veel discussie geweest. Het gerechtshof in Arnhem voelt zich evenwel niet geroepen om de juridische grenzen te verkennen. Een proefproces moet worden vermeden, schrijft het hof, omdat de slachtoffers veel hebben geleden, zij sterk emotioneel zijn betrokken bij zo'n proces en het jaren kan duren voordat er een definitieve uitspraak komt. 'Of een proefproces zal leiden tot een voor klagers enigszins bevredigde uitslag is hoogst onzeker', aldus de raadsheren.

Opmerkelijk is dat zij er bijna twee jaar over hebben gedaan om een beslissing te nemen. De raadsman van Willy Pater, Gabriël Meijers, had al in 2000 om de vervolging van burgemeester Mans van Enschede en de toenmalige ministers van Defensie en Verkeer en Waterstaat gevraagd. De advocaat van Pater, Gabriël Meijers, noemt het dan ook teleurstellend dat het hof het niet heeft aangedurfdom de grenzen op te rekken. 'Wij hadden juist om een proefproces gevraagd.' Meijers riep de wetgever na de uitspraak op mogelijkheden te scheppen om overheidsorganen danwel ambtenaren te kunnen vervolgen voor fouten.