Wie betaalt de veerman?

Wie betaalt de veerman?
Dat die arme duivel uitgerekend Veerman heet, en dat café De Hemel, zoiets apocalyptisch kan alleen de god der wrake verzinnen. Ik zie steeds een variant voor me op 'Die Toteninsel', een spookachtig schilderij van een onbekende Duitser genaamd Arnold Böcklin, als ik me niet vergis. Het is wereldberoemd geworden doordat Rachmaninov er een symfonisch gedicht op heeft gecomponeerd. Ik weet niet of u het kent: een onherbergzaam rotseiland bij nacht, vol lugubere cypressen, en een roeibootje dat op het punt staat aan te leggen. Op de voorplecht, kaarsrechtop, een rijzige gestalte zonder gezicht, in witte windselen - de dode - en aan de riemen de kromgebogen veerman Charon, zullen we maar zeggen. Het enige wat ontbreekt, zijn die negen andere doden die op de oever staan te wachten om te worden overgezet. En een door het vagevuur verteerde ruïne, met het opschrift De Hemel. Een Griekse tragedie is er niks bij.

Ik kan er niks aan doen, maar de gretigheid waarmee de media, en vooral justitie, zich beijveren om voor dit alles een schuldige aan te wijzen, staat me hevig tegen; het doet me denken aan een middeleeuws volksgericht. Zelfs de leverancier van de ongeïmpregneerde kerstversiering wordt misschien wel voor de strafrechter gesleept, als ik het OM goed begrepen heb. Veerman en zijn dochter zullen als crimineel warden berecht. Alleen de toezichthoudende autoriteiten warden door het strafrecht buiten schot gelaten, zo te horen. Zou de officier soms vinden dat de burgemeester al genoeg gestraft is, als de gemeenteraad hem tot aftreden dwingt?

Hoor eens, ik begrijp ook wel dat het nou eenmaal de taak van het OM is te onderzoeken of er strafbare feiten zijn gepleegd. Maar om voor deze catastrofe een handjevol mensen individueel te stenigen, dat getuigt van een primitieve wreedheid waar een beschaafd land zich niet toe hoort te verlagen, vind ik. Ieder individu heeft van nature de neiging te verdringen dat er dit soort risico's bestaan; als we dat met allemaal deden, hadden we geen leven meer. Dan zouden we gek worden van angst, elke keer als onze kinderen naar school fietsen, of in zee zwemmen, of naar een verjaarsfeestje gaan. Want overal kunnen ze van de trap vallen en hun nek breken, of onder een vrachtauto vermorzeld warden, of verdrinken in een sloot, of sterven door een uitslaande brand. De mensen die overal waar ze komen onmiddellijk gaan checken waar de nooduitgangen zijn, dat zijn over het algemeen mensen met fobieën. De anderen vertrouwen op hun gesternte, en verdringen de gedachte aan dodelijke rampen zoveel mogelijk. Ze moeten wel, anders worden ze een psychisch wrak.

Dit wetende, zou je zeggen, is het bij uitstek de taak van de overheidsinstanties erop toe te zien dat de veiligheidsvoorschriften worden nageleefd. Aan individuen kun je dat niet overlaten; die zijn - uit zelfbehoud - blind voor het levensgevaar dat ze elke dag lopen. Dat geldt voor ons allemaal. Behalve voor de mensen met fobieën. Maar die lopen dan ook niet voor niks bij de psychiater.

Als het aan mij lag, zou het strafrecht zich met deze catastrofe helemaal niet hoeven te bemoeien. Het enige belangrijke is dat de slachtoffers schadeloos worden gesteld, en daar hebben we het civielrecht voor. Nog chiquer zou het zijn als de overheid zich gewoon bereid verklaarde voor de schade op te draaien, dan kunnen al die processen over juridische aansprakelijkheid ook achterwege blijven. Als er iets is waar ik mijn belastingcenten graag voor over heb, dan is het dat wel.

Als het bij rampen om de politieke gevolgen gaat, zijn ze toch ook altijd zo coulant? 'Nee', wauwelt de voorzitter van de onderzoekscommissie dan steevast, 'het is niet onze taak ministerskoppen te laten rollen, maar om oorzaken bloot te leggen. Om lering te trekken voor de toekomst'. Maar als het om een eenvoudige kroegbaas gaat, is het ineens wel bijltjesdag. 't Is weer net als in Enschede: de directeur van de vuurwerkfabriek wordt een halfjaar zonder aandacht gevangen gezet; de corrupte gemeenteambtenaren worden ondertussen op staatskosten getraind om de commissie Oosting beter te kunnen voorliegen. Veerman moet brommen, en de burgemeester krijgt een pluim van de commissaris der koningin. Kotsen meet ik ervan, met permissie.

Column van Pamela Hemelrijk in het AD.