Het heilig moeten van de pastoor: Jan Berkhout beschrijft ervaringen in boek (met foto)

Het heilig moeten van de pastoor: Jan Berkhout beschrijft ervaringen in boek over nieuwjaarsramp
In één stuk heeft pastoor Jan Berkhout het boek niet geschreven. Daarvoor waren de vele emoties te confronterend. Het ‘Dagboek van een Volendammer pastoor’ vertelt zijn persoonlijke ervaring van de ramp en de nasleep ervan.

Het boek van Berkhout, dat in februari op de markt komt, is meer dan een ‘dagboek’. Het is bedoeld om een stukje uit de geschiedenis van Volendam vast te leggen. Een aanbeveling voor kerken en overheden om de dominee en de pastoor er vooral bij te betrekken als er rampen gebeuren. Een actie om geld in te zamelen voor een nieuwe Lourdesreis voor de slachtoffers. Maar vooral ook een verwerking van ramp. Ook voor Berkhout zelf.

De Volendamse pastoor legt ook uit wat het niet is. Geen wetenschap en evenmin een roman. Gewoon een weergave van wat hij de mensen wil vertellen. En of die poging geslaagd is? ,,Zelf vind ik het moeilijk om daar over te oordelen. Je kunt geen afstand nemen, maar degenen die het manuscript gelezen hebben, vonden het mooi.”

Het schrijven zelf ging Berkhout relatief gemakkelijk af. Het oprakelen van de gebeurtenissen niet. ,,Alles wat er gebeurde, zit nog van uur tot uur in mijn geheugen. Ik merk ook dat het me emotioneerde, daar was ik verrast door. Blijkbaar heb je nu tijd om het te beleven. In die eerste weken ga je gewoon door, zonder dat je tijd hebt ergens bij stil te staan.” Met het boek vraagt de pastoor aandacht voor de posttraumatische stress. ,,Veel mensen duwen wat ze hebben meegemaakt weg. Het is gewoon te erg om mee bezig te zijn. Je wilt weer verder leven. Maar om goed verder te kunnen gaan, moet je toch met die gebeurtenissen kunnen omgaan.”

Koude kleren
Ook Berkhout is het niet in de koude kleren gaan zitten. ,,Het is geen kwestie van schrijven en het is weg. Ik heb ook iemand met wie ik hierover gesprekken kan voeren. Vooral de uitvaarten vond ik heel moeilijk. Maar je moest niet denken, maar doen. Ook de bezoeken in het AMC, de ochtend na de ramp. Of de verhalen van de ouders. Naar buiten toe probeer je rust en evenwicht uit te stralen, maar ik ben ook maar een mens. Toch had ik in die dagen heel veel energie. Het was een heilig moeten.”

Het zijn vooral de verhalen van de ouders, die in de donkere nieuwjaarsnacht op zoek waren naar hun kinderen, die op Berkhout de meeste indruk hebben gemaakt. Hij heeft het boek ook opgedragen aan de ouders, die bovendien de passages waarin zij voorkomen mogen aanpassen.
,,Mensen die zoeken in doodsangst en dan het bericht krijgen: ‘Uw kind is stervende’. Of ouders met wiens kinderen het lange tijd redelijk goed gaat en waar het leven dan na maanden uit verdwijnt. Vreselijke ervaringen. Maar ook heldenmoed. Van een jongen die keer op keer ‘t Hemeltje in gaat, waar het nog verzengend heet is, om kinderen eruit te tillen. En uiteindelijk zelf overlijdt nadat hij de laatste eruit heeft gehaald.”

Lourdes
Met de opbrengst van het boek, dat wordt uitgegeven door uitgeverij Kok uit Kampen, hoopt Berkhout bij te dragen aan een nieuwe reis naar Lourdes met de slachtoffers. ,,Die reis heeft ze toch getroffen en aangesproken. Waarom? In Lourdes zie je het lijden uit de hele wereld. Als je daar wordt ondergedompeld, geeft dat kracht. Je merkt dat je niet de enige bent en dat er mensen zijn die het nog slechter hebben.”

In het laatste hoofdstuk van zijn boek doet de pastoor een oproep om kerken te betrekken in de rampenplannen en biedt hij zijn ervaringen aan voor het opstellen van een draaiboek voor de kerken zelf in dergelijke situaties. ,,Ik word vaak gevraagd lezingen te geven over wat je als pastoor tegenkomt in die situaties. En hoe je er mee om gaat. Ik ben echt overvallen door de ramp. En ofschoon alle rampen verschillend zijn, hebben ze wel gelijke kenmerken: ze zijn grootschalig, er is chaos en er zijn veel doden en gewonden. De mensen dreigen dan hun greep op het leven kwijt te raken. Dat is de plek waarop de pastoor kan helpen.”

Troost
Een rol die volgens Berkhout niet moet worden verward met die van de psycholoog. ,,Die is er voor de verwerking. Daar kunnen wij ook een steentje aan bijdragen, maar bij de pastoor hoort ook een rol van troost en eerste opvang. Bovendien kunnen kerken een rol spelen. Er was een stel ouders dat de nieuwjaarsnacht gezocht heeft naar hun zoon. Uiteindelijk hoorden ze dat hun zoon misschien in de Grote Kerk in Edam was. Dat bleek zo te zijn, maar ze mochten er maar heel even bij en moesten toen weer weg. Dat vonden die mensen heel erg. Als er toen eens aan gedacht was een pastoor of een dominee te roepen, die de mensen kennen en een arm om ze heen kan slaan. Ik denk dat deze ramp duidelijk heeft gemaakt dat de kerk een belangrijke rol kan spelen in zo’n situatie. Maar om dat goed te doen heb je een heel team nodig, waarover allerlei taken worden verdeeld. Taken die de kerk ook moet kunnen oefenen.”