“Wordt mijn wereldje zo niet erg klein?”

“Wordt mijn wereldje zo niet erg klein?”
Lotgenotencontact met herkenbaarheid maakt vaderavonden na nieuwjaarsbrand waardevol

Van de buitenkant aanschouwend is het bewonderenswaardig. Het delen van pure emoties; vroeger was het ondenkbaar. Praatgroepen genoeg in ons land, als het gaat om lotgenotencontacten. Maar de door Het Anker/Supportproject na de nieuwjaarsbrand in het leven geroepen ‘vaderavonden’ zijn van een wel heel bijzonder karakter. Leeftijdsgenoten, die op steenworp afstand van elkaar wonen, praten openlijk en zonder gêne over ‘de binnenkant’. Zich soms afvragend of ze alleen staan in hun ervaringen. Zich afvragend of zijzelf veranderd zijn, of dat hun omgeving veranderd is na de ramp. Gevoelens die bespreekbaar zijn tijdens ‘de vaderavonden’. ,,Emoties die niet de hele avond op tafel moeten komen, maar mogen komen”, benadrukt één van de vaders, wier namen omwille ~van privé niet genoemd worden. ,,Andere vaders die ik spreek, denken dat we hier de hele avond zitten te huilen en dat iedereen verplicht is om al wat dwars zit op tafel te moeten gooien, maar dat is niet zo.” Hij breekt bovendien een lans voor vaders van kinderen die niet uiterlijk geschonden zijn. ,,Sommige vaders vermoeden dat hier alleen vaders aanwezig zijn van kinderen met uiterlijk ernstige verwondingen. Dat is niet zo. Iedereen is welkom. Het kan niet zo zijn dat andere vaders de dingen die vanavond aan bod komen, niet ervaren.”

De één luistert, de ander praat. ,,Het is de tweede keer dat ik hier ben”, zegt een andere vader. ,,Telkens als ik erover las en zo’n avond werd aangekondigd, dacht ik: wat heb ik daar eigenlijk te zoeken? Vroeger spraken de mensen, zoals onze ouders, als er iets ernstigs gebeurd was, er niet meer over. Dan ging je verder. Als ze vervolgens vroeg overleden of ziek werden, legden ze nooit een verband met die ernstige gebeurtenis. Maar nu zijn we verder met kennis en weet je dat die twee dingen aan elkaar gekoppeld kunnen worden.” Te gast is Matty Hakvoort, psycholoog van De Heel in Zaandam. ,,De stress die jullie hebben opgelopen, bijvoorbeeld door het lange verblijf van de kinderen in de ziekenhuizen, vertaald zich in lichamelijke klachten. Chronische stress geeft vijf keer zoveel kans op een hartinfarct.” .,Er is iets gebeurd wat een machteloos gevoel geeft en niet verenigbaar is met het leven. Chronische stress verandert mensen, niet omdat het zwakkelingen zijn, maar door wat je hebt meegemaakt. Je hebt bijna je dierbaarste bezit verloren. Dat mondt uit in allerlei klachten in organen, die aan zenuwen gekoppeld zijn.”

De vaders stellen de nodige vragen aan Hakvoort, die in De Heel negen bij de brand betrokken jongeren met een programma creatief therapeutisch (‘creatieve composities in plaats van zomaar praten’) bezig laat zijn. ,,Wij als psychologen stellen ons bescheiden op. Manoeuvreren vaak als persoon tussen de groep. Ik geloof er niet in dat onze rol zo groot is. Maar we kunnen wel de kennis aanbieden, zodat jullie overzicht krijgen in wat normaal is en wat met normaal is, en wat moet je daarmee?” Hakvoort, die bij de recente vaderavond ‘voorgegaan werd door de aan Beverwijk verbonden Luc Taal, laat enkele menselijke reacties zien na een dergelijke gebeurtenis. Eén van de vaders beaamt dat het herbeleven van de veelbewogen periode is toegenomen. ,,Het is erger dan vorig jaar.” “Dat is bij mij ook aan de orde”, is er de erkenning van een andere vader. ,,En het verschilt van de beelden in De Kakatoe tot die in de ziekenhuizen, tot het ontslag aldaar. In het begin had ik dat niet, had je andere dingen aan je hoofd. Vervolgens is je kind herstellende en komt er de rust, dan krijg je tijd voor jezelf en zonder dat je het wilt komt het af en toe ineens. Ik erger me ~r niet aan, maar het komt wel steeds boven.”

Een andere vader vertelt dat hij steeds vaker het destijds vervaardigde dagboek erbij pakt. En weer een ander verbaast zich zover het feit dat bij hem de herbelevingen juist uitblijven. ,,Volgens mij heb ik het heel ver weggestopt, dat is soms beangstigend.” Hakvoort verhaalt over het overlevingsmechanisme. een kwestie van zelfbescherming. Ondertussen fungeert Jan Vlak (namens het Supportproject met Lida Verhoeven en Anker-werknemer Hennie Karman aanwezig) als een soort van intermediair tussen Hakvoort en de vaders. Hij bemerkt dat de vaders emotioneler zijn dan voorheen. ,,Een tijdje geleden hoorde ik weer de sirenes van een ambulance. Ik wist niet hoe gauw ik thuis moest komen”, geeft iemand aan. De zo vaak openlijk gevoerde discussies komen voorbij. ,.Soms kom je ergens en dan wordt er van tevoren gezegd: we praten niet over de ramp, hoor. Dat valt dan wel ‘even koud op je dak, want van onze kant is er misschien wel de behoefte om er ook maar even over te praten.”

“Soms ben ik op een avondje en dan begint men weer zo’n discussie, over bijvoorbeeld ‘de WirWar-bar. Het lijkt wel of ze net zo lang wachten tot ik iets zeg of ze het uit me trekken. Vervolgens moet ik me steeds weer verdedigen.” ,,Ik herken dat”, zegt een andere vader. ,,Lange tijd weet ik me afzijdig te houden van zo’n discussie. Tot ze echt dingen gaan roepen die je hard raken. Dan zit het op een ;gegeven moment te hoog en reageer je. Daar heb je hem weer, krijg ik dan wel eens te horen. Sommige mensen uit je omgeving zijn al over de dingen, die jij hebt meegemaakt en nog voelt, heengestapt.” ,,Zoals die discussie over de WirWar. Dan kijk ik nog niets een naar m’n eigen kind, maar als jouw kind daar is overleden, dan wil je toch nooit meer dat daar wordt gefeest. Alleen al naar die ouders moet worden geluisterd. Maar dan komen sommige mensen met een reactie dat daar en daar dat auto-ongeluk is gebeurd. Natuurlijk is dat, ook vreselijk, maar daar wordt toch geen feest gevierd.” ,,Sommige mensen geven ook steeds af op Het Anker. Dat er allemaal mee-eters zitten. Nou, ik ben blij dat het er staat en die mensen er zijn.” Respect, begrip en acceptatie. De vaders missen het soms in hun omgeving. Het wordt steeds minder, ervaren ze., ,,Hoe lang moeten we er nog op wachten?’ vraagt iemand zich wanhopig af. ,,Het moet niet zo zijn dat we niet meer naar een~ avondje kunnen, dat we dat gaan vermijden. Maar af en toe vraag ik me af of mijn wereldje zo niet erg klein wordt?’

.,Kan ik straks alleen nog met vakantie met mensen die hetzelfde is overkomen, kunnen we niet meer met bekenden weg? Hebben we dat nou verdiend?” “Je gaat problemen voor je houden of vervreemd van je omgeving. Je komt in ieder geval aan de weet wie je vrienden zijn en wie niet.” Bij de een is zijn omgeving nog zo vertrouwd als voor de ramp en in vele gevallen is de band sterker geworden. Bij een aantal is er een kloof ontstaan. .,Ik vraag mezelf regelmatig af: ben ik veranderd? Dat heb je zelf niet in de gaten. Vervolgens vraag ik me af als er zich bepaalde rottige situaties voordoen: moeten zij inspringen of moet ik dat zelf doen?” Hakvoort: ,,Ook de mensen in je omgeving lopen op eieren, weten dat je snel aangebrand bent en prikkelbaar. Ik denk dat je het zelf bespreekbaar moet maken. Om de vriendschap te behouden. Waarbij ik besef dat je je eer en trots voorbij moet.”

Eén van de vaders vertelt vervolgens dat hij continue in conflict ligt met zijn kind, dier onder behandeling is van een psycholoog.’ Hakvoort benadrukt dat de psychologen in De Heel het liefst een ontmoeting tot stand brengen met ouders en kind, maar dat niet elke jongere daar behoefte aan heeft. Hakvoort gaat er wat dieper op in en adviseert’ naderhand zoveel mogelijk het conflict te mijden. ,,De storm gaat vast een keer liggen.” De vader zit er duidelijk mee in z n maag. ,,Dan duurt het wel erg lang voor dat-ie over is gewaaid.” Het gesprek duurt nog even voort en naderhand komen allerhande aspecten nog voorbij tijdens het onderlinge praatje: school, operaties, nachtmerries. psychische problemen. maar er wordt ook gelachen. Dat kan en mag bij dergelijke lotgenotencontacten zoals deze, wat wederom een vervolg gaat krijgen over een aantal weken. Er wordt een nieuw thema besproken en Hakvoort krijgt aan het eind een uitnodiging voor de volgende vaderavond. Het zijn opnieuw bruikbare uren geweest.