Contact met lotgenoten discoramp Goteborg levend gehouden door middel van tegenbezoek

Contact met lotgenoten discoramp Goteborg levend gehouden door middel van tegenbezoek
Bijna anderhalf jaar nadat bij de discoramp uit het Zweedse Goteborg betrokkenen hun lotgenoten van Volendam opzochten, bereidt ‘Volendam’ een tegenbezoek (drie tot vier dagen per vliegtuig) voor. Nazorgcentrum Het Anker hoopt in mei met een groep getroffenen en betrokkenen uit alle geledingen naar Scandinavië af te reizen. ,,We kunnen leren van de waardige manier waarop zij het pand opnieuw hebben ingericht”, zegt Ria Kes-Tol van Het Anker. Zij viel onlangs bij het (voor-)bezoek aan Goteborg van het ene in het andere uiterste. ,,Vrijdag, zaterdag en zondag zat ik in de schaatssfeer en was alles Oranje en het Wilhelinus, omdat de Nederlandse schaatsers er tijdens het WK 1, 2, 3 en 4 eindigden. Twaalf uur later stond ik in het portaal van de disco. Dan weet je even met wat je overkomt.” Kes en haar man Jaap trokken een dag op met Iman, die bij de discobrand twee dochters verloor, en één van de jongeren: Parash. Zij waren in november 2001 ook in Volendam. Eerder was er, enkele maanden na de nieuwjaarsbrand hier, een Volendamse afvaardiging naar Zweden geweest Die raakten destijds alleen al onder de indruk van de 63 lijsten met beeltenissen van overleden jongeren die buiten bij het gewraakte pand staan.

Verwrongen trapleuning
,,Ze konden destijds niet naar binnen en daar had ik zelf eigenlijk ook geen rekening mee gehouden. Het is hun rampdisco. Vervolgens mochten we op maandagmorgen naar binnen en dat hadden we niet verwacht. Het halletje is een beetje opgeknapt, maar het trapportaal niet en daar vielen de meeste deden. Dan sta je met je gevoel even midden in die brand. Ik schrok van de aanblik, van de verwrongen trapleuning, de zwartgeblakerde vloer.” ,,Binnen hebben ze het opgeknapt. Het is rustig en mooi, het is een waardige omgeving ter nagedachtenis aan de overleden maar ook getroffen jongeren. Er heerst een serene rust. Echt magnifiek, hoe ze dat hebben weergegeven. Het is voor jong en oud een herdenkingsplaats en tegelijkertijd ontmoetingsruimte geworden.”

Kes toont enkele foto’s. Het is een steriele ruimte. Op de houten laminaten vloer zijn met een wat donkerbruine kleur speciaal de plaatsen aangegeven waar wat stond. Aan de steriele wanden hangen grote foto’s van ten tijde van net na de ramp. Kes: ,,Die komen echt naar je toe en dan besef je wat voor catastrofe zich daar voltrokken heeft.” De ramp in Goteborg is vier jaar geleden (,en nog steeds voelbaar”) en pas drie jaar na dato werd het gebouw ingericht zoals het nu is. ,,Ze hebben het een respectvolle plaats gegeven en waarom zou dat hier niet kunnen?”, vraagt Kes zich af. ,,Bepaalde plaatsen liggen hier natuurlijk gevoelig, maar als je ziet hoe waardig ze de herdenkingsruimte daar gemaakt hebben, dan is dat een voorbeeld van hoe het hier ook zou kunnen.”

In het verbouwde pand is door de Zweden ook een speciale ruimte ingericht met foto’s en teksten van het bezoek aan Volendam. ,,In het kader van het lotgenotencontact heeft dat bezoek voor de Zweden heel veel betekend. Ze konden hun ervaringen kwijt en vertellen. Van het bezoek aan Volendam hebben ze een speciaal boekje vervaardigd en een aparte ruimte in die verbouwde disco gereserveerd met borden met teksten en foto’s van Volendam meets Goteborg. De nieuwe inrichting is een heel project geweest, gefinancierd door het Rijk en Iman heeft een belangrijke rol mogen spelen met betrekking tot de opzet. Er is dag en nacht aan gewerkt en het heeft een therapeutische uitwerking op de mensen daar.”
,,Ze hebben de contacten met Volendam ook zo ervaren, als een stuk verwerking. Daarom denk ik dat voor de mensen die hier geïnteresseerd zijn in een tegenbezoek, in mei het moment is om mee te gaan.”

Confrontatie
,,Opvallend is dat ze in Goteborg in het betreffende pand ook nog niet alle getroffenen en betrokkenen hebben ontvangen, zoals dat hier ook voor De Hemel geldt. Niet iedereen is klaar voor de confrontatie, hoewel dat een belangrijk onderdeel is van het verwerkingstraject. Maar als je ziet hoe ze daar zijn omgegaan met alle geschreven briefjes, de beertjes en andere voorwerpen. Dat ligt daar allemaal in vitrines en ook buiten bij de portretten. Op dit moment ligt het hier ergens opgeborgen in een kast. Dat is zonde, dat zou een mooie bestemming kunnen krijgen, zoals in een deel van het pand van de haven.”

Het pand heeft inmiddels in Goteborg ook een educatieve uitwerking. ,,Er worden rondleidingen gehouden voor groepen jongeren, waarbij het verhaal wordt verteld en bovendien leren ze over de gevaren en risico’s die zaken met zich meebrengen. Het geheel heeft op mij in ieder geval een bijzondere indruk gemaakt en ze staan klaar om de Volendammers straks met open armen te ontvangen. Ze willen het laten’ zien en delen met de Volendammers.” ,,Het is de moeite waard en de Zweden hebben ons al meerdere lessen geleerd. Daarbij vertelde Iman me ook hoe moeilijk het voor hen was om destijds naar Volendam te komen. Dat zullen Volendammers ongetwijfeld nu voelen. Het is begrijpelijk wanneer mensen hier denken dat het te vroeg is. Maar de Zweden zeggen: jullie zijn én blijven welkom.

,,Het is natuurlijk de confrontatie met het eigen leed én het leed van anderen erbij, zo denken sommigen hier over een bezoek”, zegt Anker-medewerkster Kam Hoogeveen. ,,We hopen toch dat jongeren en ouderen uit de diverse geledingen meegaan in mei. Het hoeft geen grote groep te zijn. Bovendien hopen we een luchtig programma samen te stellen, niet te zwaar. Als mensen ideeën hebben, kunnen ze zich melden op Het Anker. Het accent moet op ontspanning liggen en zij zullen ongetwijfeld uitleg kunnen geven over hoe zij tot de herinrichting van het pand zijn gekomen. Het feit dat ze die aparte ruimte voor Volendam hebben ingeruimd, geeft hun betrokkenheid aan.”