Realistische verhalen van Mensje van Keulen (met foto)
Realistische verhalen van Mensje van Keulen
door INGRID HOOGERVORST
Na twintig jaar is er weer een nieuwe verhalenbundel van Mensje van Keulen; elf indringende verhalen over de bedrieglijke schijn van ons bestaan onder de titel ´Het andere gezicht´. De bundel opent met het titelverhaal over het wrange lot van een verkeersslachtoffer. Van Keulen laat ons met de vrouw kennismaken als ze nog in het ziekenhuis ligt, op een gesloten afdeling voor eerstegraads brandwonden. Een uitstekende voorzet. Je zit er meteen in, niet in de laatste plaats omdat de details van het verhaal direct de mediabeelden oproepen van de verbrande gezichten en ledematen van de onfortuinlijke Volendamse jongens en meisjes een paar jaar geleden. De schrijfster laat ons meeleven met de vrouw die door haar geschonden uiterlijk na het auto-ongeluk in een isolement terechtkomt. Haar geliefde Toby is een op uiterlijk en geld beluste meid. Alhoewel Toby de auto bestuurde en door onoplettendheid de veroorzaker is van alle ellende, heeft deze vrouw haar al afgedankt nog voor ze uit het ziekenhuis is ontslagen. Om de vernedering voor te zijn, verbiedt het slachtoffer Toby op bezoek te komen. Dan volgt een onvervalst Mensje van Keulen-zinnetje: ´Ze speelde haar verontwaardiging goed, maar ik zag en hoorde de opluchting erachter´.
Details
Het minutieuze zelfonderzoek van de hoofdpersoon wordt gedragen door de suggestieve kracht van de details, zoals het plastic gezichtsmasker dat ze krijgt aangemeten. De vrouw durft niet in de spiegel te kijken en wordt zich steeds meer bewust van de afhankelijkheid die haar in de toekomst wacht. Eenmaal thuis maakt ze een keuze. Nee, geen zelfmoord. De schrijfster laat haar kiezen voor het leven met ´het andere gezicht´, dat ze vindt in de anonieme seksualiteit. Dit prachtige openingsverhaal typeert Mensje van Keulen, schrijfster van de verhalenbundel ´Allemaal tranen´ en al vanaf haar eerste roman ´Bleekers zomer´ (1972) vertegenwoordiger van het Hollands realisme. Ook andere verhalen in deze bundel roepen voorvallen uit de actualiteit op. Wie herinnert zich niet de krantenartikelen over de twee heren uit Den Haag, die in een verpleeginrichting rijke, bejaarde dames in hun laatste levensjaren ´bijstonden´.
Over zo´n geval van moeilijk te bewijzen criminaliteit gaat ´De hulp´, waarin Van Keulen ook weer een bijzonder vertelstandpunt kiest. Het verhaal over de oplichterspraktijken van twee heren die zich ontfermen over haar rijke ´tante´ wordt opgedist door een werkster, net in dienst getreden van een correctrice bij een uitgeverij. Deze alleenstaande Emma heeft haar pols gebroken en is volledig afhankelijk van de werkster, voor wie niets te veel is. Het addertje zit aan het eind, als blijkt dat de zorg en aandacht van de werkster voor haar weldoenster ook niet geheel onbaatzuchtig is.
• Mensje van Keulen heeft aan een paar zorgvuldig gekozen woorden genoeg.
FOTO: KLAAS KOPPE
Jammer genoeg laat Van Keulen het verhaal leeglopen, een euvel van veel stukken in deze bundel. ´Lelijk´ bijvoorbeeld over een wijnverkoper in de Amsterdamse Beethovenstraat, die geconfronteerd wordt met het verdriet van zijn personeelslid. Of het treurige ´Niemandsland´ over een Nederlandse au pair in Londen, een hartverscheurend zielig personage zoals we die kennen uit alle romans van Mensje van Keulen.
Sfeer
Ze is een uitstekende verhalenvertelster. Met het uiteenzetten van de plots, de tekening van de personages en de sfeer in ´Het andere gezicht´ is niets mis. De benauwenis van het alledaagse, het verstikkende bestaan van kleurloze vrouwen en mannen, het venijnige omhoog halen van de waarheid achter het banale, daar kun je bij Van Keulen wel om komen. Ze heeft aan een paar, zorgvuldig gekozen woorden genoeg. Enig probleem is dat het lijkt of ze de verhaaldraden, die zo ambachtelijk en strategisch worden uitgezet, niet meer aan elkaar kan knopen tot een mooi rond geheel. Nu eindigen haar verhalen vaak te abrupt, te ongeloofwaardig of lopen gewoon leeg. Punt. Met als enige uitzondering het korte ´De spiegel´ over een pubermeisje dat via een advertentie in het huis van een griezelige man gelokt wordt. Het deed me sterk denken aan de duivelse roman ´De rode strik´, een van schrijfsters beste boeken.