Vertrek uit Volendam (met foto's)

Vertrek uit Volendam
In het voorbije weekend maakte het kerkbestuur van de St. Vincentius/Kruispuntparochie tijdens de vieringen bekend dat ik (waarschijnlijk) per 1 oktober de parochie ga verlaten. Het gerucht ging overigens al een week door Volendam toen bekend werd dat ik ziek was. Het is alsof vogels dit nieuws wisten op te pikken uit de gedachten van hen die het wisten om het als sneeuwvlokken over Volendam uit te spreiden. Voor de parochie kwam dit waarschijnlijk onverwacht. Degenen die mij beter kenden zagen dit al lange tijd aankomen. Zelf had ik het ook niet verwacht. Ik hoopte om hier minstens tot mijn 65e en ook daarna te kunnen blijven. Nu ik na anderhalve week terugkijk op de laatste twee jaren merk ik dat ik steeds meer tegen het werk ging op zien. Het werd een last, terwijl ik het zo graag doe en eigenlijk nog steeds. Graag wil ik dit besluit verder toelichten: 

Toenemende werkdruk
Volendam is een prachtige parochie. Ik was hier met vreugde en die vreugde zal tot aan de laatste dag mijn hart verblijden. Maar de werkdruk werd steeds zwaarder en ik kwam nauwelijks toe aan rust. 

1. Uitvaarten:
Acht jaar geleden, toen ik naar Volendam kwam, telden we met Allerzielen 104 doden. Dit jaar ligt dat aantal rond 160 overledenen. Nieuw is ook dat men steeds meer kiest voor een uitvaart in de Vincentiuskerk. Vanaf Allerzielen 2002 telt Volendam nu 83 doden. Hiervan zijn er 16 uitgedragen vanuit de Mariakerk en 67 vanuit de Vincentiuskerk. Aan elke uitvaart moet optimaal aandacht worden besteed en terecht! Bij een uitvaart hoort ook nazorg. Daar kwam ik niet meer aan toe. Ik deed overigens niet alle uitvaarten. De pastores Mantje en Konings waren stand by. Soms wordt gevraagd: waarom deed u zelf zoveel uitvaarten, anderen kunnen daar toch ook in voorgaan? Vele parochianen heb ik begeleid of bediend. Een uitvaart doen ligt dan in het verlengde van het eerdere contact. Het aantal uitvaarten neemt alleen maar toe. We zullen daar een oplossing voor moeten vinden en dat moet echt, want anders verengd de kerk zich tot een religieus uitvaartcentrum en blijft er voor de priesters niets anders over om dit te doen.

2. Liturgie
Het liturgisch week en weekendprogramma is overladen. Volendam telt op dit moment per week 34 eucharistievieringen. Daarnaast de uitvaartdiensten en de huwelijken. In de meeste parochies worden er slechts twee of drie keer per maand een eucharistie gevierd in het weekend. Door de week zijn er nauwelijks diensten. Die situatie kan ook in Volendam ontstaan. Niet dat dit ideaal is, maar zo is de werkelijkheid. Ik betreur dat tot heden het gesprek over aanpassing van het liturgisch schema zo moeizaam verloopt, dat het spreken met de Mariaparochie hierover een taboe is. Iedereen zal begrijpen dat het niet meer kan zoals het veertig jaar geleden was. Bovendien is het goed te vermelden dat de leeftijd van de pastores is: 83, 87, 77, 73, 69 en 44, mezelf maar buiten beschouwing latend. Ik heb veel respect voor mijn ouderen collega's, voor alles wat zij doen, maar op emeriti kun je geen toekomst van de parochie bouwen. Zij zullen de eerste zijn om dat te onderstrepen.

3. Toekomst
Wat is dan die toekomst? Als je het over de 'toekomst' hebt dan gaat het over Volendam als woon, werk en leefgemeenschap. Wat speelt er, waar moeten we ons zorgen over maken en hoe kunnen we vanuit kerk en geloof aan het levensgeluk, ook in het perspectief van de eeuwigheid dienstbaar zijn? Zou er niet op bestuurs en pastoresniveau van beide parochies nagedacht moeten worden over "katholiek Volendam over vijf/tien jaar", zeker gezien de leeftijden van de beschikbare priester en het toenemend aantal uitvaarten. Daarbij komt niet alleen de  vraag naar het aantal diensten aan de orde, maar alles wat des parochies is. Nadenken over de toekomst is een analyse maken van de parochie in al zijn facetten: jongeren, onderwijs, situatie gehuwden, ouderen, alleenstaanden, huwelijksvoorbereiding, geloofsoverdracht, situatie na de ramp, spirituele vorming, enz... Wanneer men zich een beeld heeft gevormd stelt de parochie prioriteiten en gaat dan aan het werk. Met 'parochie' bedoel ik natuurlijk Volendam als één parochie. Het inspelen op de eigen situatie gaat dan vanuit deze begrippen: leren, vieren en dienen. Een vitale parochie wordt gedragen door drie peilers:

Leren: 
de katechese die op de school wordt gegeven draagt vooral het karakter van algemene religieuze oriëntatie met een accent op christendom en de katholieke kerk met als hoogtepunten de betrokkenheid van de school bij de Eerste Communie en het Vormsel. Maar eerst komt de vraag, voor zowel ouders als de school: wat willen we overdragen aan spiritualiteit, zodat jonge mensen en wij allemaal kunnen leven vanuit de diepte met God en gelukkig kunnen zijn in zorg ook voor elkaar.

Eucharistievieren: 
staat centraal in de kerk, ja, het is het hartsgeheim van de eenheid tussen God en de mensen. We worden opgenomen in het lijden, sterven en verrijzen van Jezus. Zo voert Hij ons binnen in de liefdeseenheid van de Drieëne God. Maar om te kunnen vieren is leren (katechese)       nodig. Waar niet, of te weinig geleerd wordt loopt het vieren op zijn einde.  

Dienen: 
is sociale zorg hebben voor elkaar en voor de mensen in de wereld. Zoals Jezus zijn leven gaf voor de ander, zo wij voor anderen. Op dit terrein zijn ontwikkelingen gaande die bemoedigend zijn. Vanuit een spiritualiteit, gevoed door de eucharistie hebben we oprecht zorg voor elkaar. Dat wij te weinig met deze vragen bezig zijn geweest vulde mij met zorg. Je kunt niet alleen maar als een 'blind paard' van de ene dag in de ander gaan en Gods water over Gods akker laten lopen. Die zorg verhoogde de werkdruk, want je werd gevuld met machteloosheid. 

4. Wonen
Vroeger was de pastorie het woonhuis van de pastoor met eventuele kapelaans. In alle parochies is de pastorie een pastoraal centrum geworden voor allerlei pastorale activiteiten. Een langzaam groeiend proces waar ik zelf aan heb meegewerkt. De pastoor heeft geen afgesloten privéruimte op de pastorie en dat wreekt zich. Je hebt als priester stilte nodig en rust om je werk goed te kunnen doen. De Heer ontmoet je niet alleen in de naasten, maar Hij woont ook in je zelf. Je moet geestelijk met Hem in contact blijven om je op een goede wijze tot de Heer en het pastorale werk te kunnen verhouden. Niemand van mijn parochianen woont overigens op zijn werkplek. Ik ging dat steeds meer als een bezwaar ervaren. De pastorie heeft ook geen balkon of tuin beschikbaar om je te kunnen  ontspannen. In de zomer is het soms 30 graden op mijn zitkamer.

5. Nieuwjaarsbrand
Het komt allemaal door die Nieuwjaarsbrand, zeggen mensen nu. Moest je daar nu zo mee bezig zijn? Wie mijn boek 'Pastoor van Volendam' leest zal begrijpen dat dit geen vraag is waar ik een antwoord op hoef te geven. Het zal zeker meegespeeld hebben bij de werkdruk. Ik heb maar één antwoord: ik moest gewoon, ja, ik heb het vanaf het begin dat het bericht bij mij binnenkwam, 1 januari 's morgens om half acht, als een heilig moeten beschouwd. Ik ben blij en dankbaar dat ik het allemaal heb kunnen doen, want zó was mijn parochie nu. Waar mensen in nood zijn door welke oorzaak dan ook, daar is de kerk. Die brand ligt nog lang niet achter ons. De nazorg is nu vooral door pastor Noë overgenomen. En ik kan u zeggen: we zijn er nog lang niet. Denk niet dat deze  ramp achter ons ligt. Anderen vragen zich af of het nu nodig was om een boek te schrijven. Het boek heb ik vooral geschreven in de wat rustigere zomermaanden van het vorige jaar. Ik hoefde maar op een knop te drukken en de hele film van wat ik meemaakte rolde als vanzelf in de computer. Het boek zorgt er overigens mede voor dat Volendam in de aandacht blijft en giro 800 zal dat merken. Het boek is nog steeds verkrijgbaar in de boekhandel. De uitgever meldde dat het erg goed loopt.

6. Parochiereizen
Waarom al die reizen naar Lourdes, Israël en Rome, waarom die voettochten? Zeker, dat gaf ook werkdruk. Toch deed ik dat en ik wil uitleggen waarom. Op al die bedevaarten heb ik mogen ervaren dat je alles van het geloof (de geloofservaring van      eeuwen en vastgelegd in de traditie) kunt overdragen. Het was  een nieuwe manier om het geloof te beleven, te vertellen en      over te dragen. Wanneer we in Israël waren kon alles verteld worden over bijbel, geloof en kerk. Iedere parochiaan die een van de reizen heeft meegemaakt spreekt hierover nog steeds in superlatieven. Op een bijbelavond komt nauwelijks iemand af. Maar dan heb je tien dagen een hele bus om je heen en je kunt alles over het geloof kwijt. 

Zwaarder
Al met al heb ik ook hoge eisen aan mezelf gesteld en ik heb daar geen spijt van. Maar het werd wel steeds zwaarder. Ik merkte dat ik gejaagd was, dat mijn bloeddruk vaak te hoog was en dikwijls zat ik tot 11 uur 's avonds te werken. Vooral tegen het weekend nam de werkdruk toe: soms vier preken maken voor een huwelijk, een paar uitvaarten en de gewone weekendpreek.  Ik moest mij steeds meer oppeppen om voor een preek te gaan zitten, ik had het gevoel dat ik leeg liep. Op de zaterdag 10 mei waren er in de St. Vincentiuskerk vier eucharistievieringen: een huwelijk, twee uitvaarten en de reguliere zaterdagmis. Op zondag waren er twee eerste communiediensten en 's middags een paar dopen. Hoe klaar ik dat, dacht ik, ik trek het niet meer, was mijn gevoel. Op donderdagavond, na het bezoek aan een familie van een overledene nam ik mijn bloeddruk op. Deze was gevaarlijk hoog. Ik moest absolute bedrust houden. Het gaat nu iets beter. In de dagen viel na overleg met de bisschop (ik had al eerder met hem over mijn werkdruk gesproken) het besluit om weg te gaan uit Volendam en op zoek te gaan naar een kleine lichtere parochie.

Pastor Mantje
Pastor Mantje neemt waar tot er een nieuwe pastoor is benoemd. Ik waardeer bijzonder zijn positieve instelling en zijn bereidheid. Vorige week is hij voorgegaan in 4 uitvaartdiensten en soms doet hij meerdere diensten op een dag. Hij heeft zich geheel vrijgemaakt voor Volendam. Maar ook voor hem geldt: pas op, laat je niet opjagen.

Jubileum Pastoor J. Hoogervorst
De komende zondag, 25 mei, viert pastoor Hoogervorst zijn 55 jarig priesterfeest. De meeste jaren heeft hij doorgebracht in Volendam. Na zijn ziekte is hij rustig aan weer wat gaan doen. Hij gaat voor in de plechtige hoogmis. Hij heeft mij gevraagd om de preek te verzorgen en ik zal dat graag doen en ik hoop dat het lukt. Op dit moment onzeker. Na de H. Mis zal er een lopende receptie worden gehouden in de kerk. Misschien dat de mis van half twaalf iets later begint. De pastoor wil weer een heel groot feest geven als hij over vijf jaar zijn zestigste jubileum viert. Ik hoop en reken op een volle kerk. Pastoor Hoogervorst wil ik hartelijk gelukwensen met dit jubileum en hem nog vele gelukkige jaren in een goede gezondheid toewensen.

Einde rubriek Kerkepad
Ik ben de redactie van de Nivo dankbaar voor alle ruimte die mij steeds geboden is op de twee kerkpagina's in deze acht jaren. Acht jaar geleden werden alleen de misintenties opgenomen. Volendam had ook geen parochieblad. Ik heb deze rubriek gebruikt om al het wel en wee van de parochie te beschrijven. Daarnaast wilde ik teksten aanbieden 'ter overweging'. Als ze gebundeld zouden worden tot een boek dan zou dat een goed beeld geven van de 'Jaren Berkhout' te Volendam als beeld van het kerkelijk leven met bijzondere momenten als de ramp, de restauratie van de kerk en het overlijden van Han Snel.

Pastoor J. Berkhout