Voordelen, dilemma's en bezwaren van een donorgezicht in tien vragen en antwoorden

Voordelen, dilemma's en bezwaren van een donorgezicht in tien vragen en antwoorden
Chirurgen in het Universitair Medisch Centrum Utrecht onderzoeken de mogelijkheid donorgezichten te transplanteren bij patiënten die zeer ernstig verminkt zijn, bijvoorbeeld door brandwonden. Voordelen, dilemma's en bezwaren in tien vragen en antwoorden.

Wat is een gelaatstransplantatie?
Bij een gelaatstransplantatie wordt een donorgezicht (of delen ervan) getransplanteerd naar iemand met zeer ernstige verminkingen in het gezicht. Bijvoorbeeld door brand- of schotwonden. Hoewel in Utrecht en de Verenigde Staten volop onderzoek loopt naar de mogelijkheden, is de ingreep nog nergens ter wereld uitgevoerd.

Wat zijn de voordelen precies?
Ernstige verminkingen in het gezicht worden op dit moment gereconstrueerd met huid elders uit het lichaam. Die huid is vaak dikker en minder soepel dan gezichtshuid. Sommige delen kunnen zelden worden gereconstrueerd met eigen huid, oogleden of de neus bijvoorbeeld. Soms lukt het met huid van het voorhoofd, maar als die ook beschadigd is, houdt het op. Om tot een goed resultaat te komen, zijn vaak talloze operaties nodig. Chirurgen verwachten met een donorgezicht in één enkele operatie zo'n goed resultaat dat na verloop van tijd nauwelijks meer te zien is dat de patiënt ooit iets gruwelijks overkwam.

Waar komt het idee vandaan?
Plastisch chirurgen realiseerden zich dat het technisch mogelijk zou zijn toen in 1999 voor het eerst een succesvolle handtransplantatie werd uitgevoerd. Daarbij werden spieren, zenuwen en bloedvaten van de donorhand verbonden aan de pols van de ontvanger. De ingreep vond plaats in het Amerikaanse Louisville bij een ambulancechauffeur die nu zelfs weer patiënten kan reanimeren.

Zijn er nadelen voor de patiënt?
Net als bij elke transplantatie van donororganen moeten patiënten een leven lang medicijnen (immunosuppressiva) slikken om te voorkomen dat er afstotingsverschijnselen ontstaan. Die medicijnen hebben ernstige bijwerkingen. Vrijwel altijd ontstaat een vorm van kanker die levensbedreigend is. Ook kan de patiënt diabetes ontwikkelen.

Wegen die bijwerkingen bij gezichtstransplantaties zwaarder?
Vaak wel omdat een ernstig verminkt gelaat op zich geen levensbedreigende situatie is. Hoe lastig en ondraaglijk vaak ook: met een gehavend gezicht kan iemand oud worden. Dat geldt niet voor mensen bij wie een nier, lever of hart slecht functionereert.

En als er toch afstoting ontstaat, ondanks de medicijnen?
Als dat gebeurt - het risico is niet heel groot - zijn de gevolgen dramatisch. Als een handtransplantatie mislukt door afstoting, is de patiënt terug bij af. Bij een mislukte gelaatstransplantatie moet het gezicht opnieuw totaal worden gereconstrueerd. Vele tijdrovende, pijnlijke operaties, terwijl het resultaat waarschijnlijk veel slechter zal zijn dan voor de transplantatie.

Wanneer wegen de voordelen op tegen de nadelen?
Die discussie moet nog volop worden gevoerd. Op dit moment denken betrokken artsen dat een gelaatstransplantatie zinvol zou kunnen zijn bij patiënten die emotioneel en sociaal zeer ernstig gebukt gaan onder een verminkt gezicht.

Lijkt een patiënt na de transplantatie op de donor?
Die kans is klein. Gelaatstrekken worden vooral bepaald door de onderliggende botstructuur. Zo kon bijvoorbeeld het gezicht van het meisje van Nulde worden gereconstrueerd op basis van de schedel. Chirurgen zullen niet altijd een compleet gezicht gebruiken. Als alleen oogleden en de neus verminkt zijn, worden slechts die delen getransplanteerd.

Zijn er donoren beschikbaar?
In principe wel. Al gelden dezelfde problemen als bij andere donororganen. Het donorgezicht moet qua biologische eigenschappen passen bij de ontvanger. Artsen zullen uitsluitend gebruik kunnen maken van donoren die via een codicil hun gehele lichaam ter beschikking stellen na overlijden. Een extra beperking kan zijn dat familieleden van potentiële donoren zullen weigeren, bijvoorbeeld omdat het lichaam van de overledende zonder gezicht niet meer toonbaar is.

Moet de donor ongeveer dezelfde leeftijd hebben als de ontvanger?
Niet per se. Uit experimenten blijkt dat de huid van een oudere donor in staat is zich te verjongen na transplantatie. Al is dat pas zeker wanneer de eerste gezichtstransplantaties hebben plaatsgehad.