Causaliteit
Causaliteit
Voor hoevelen zal de brand in café De Hemel niet een extra huiveringwekkende dimensie hebben gekregen bij de gedachte alleen al dat die jongelui daar als ratten in de val zaten. Het vuur greep razendsnel om zich heen, maar de nooddeuren gingen niet open, althans niet snel genoeg. Ze konden geen kant op en al die tijd waren zij blootgesteld aan de verschrikkingen van een inferno. Vermoedelijk was het vooral die wetenschap waardoor de woede hoog opliep tegen de veronderstelde nalatigheid van café-eigenaar Veerman, alsmede de slordigheid waarmee de gemeente Volendam was omgesprongen met brandvoorschriften. Hoe dan ook, deze brand inspireerde tot een omslag, waarin men genadeloos meende te moeten afrekenen met de gedoogcultuur. Honderdduizenden horeca-ondernemers werden aan een nieuw veiligheidsregime onderworpen.
Maar, naar gisteren bleek, is het een gevecht tegen windmolens geweest. Voorzover Veerman al nalatig is geweest, kunnen we hem daar achteraf alleen maar dankbaar voor zijn. Want zouden de deuren van zijn etablissement wel soepel zijn opengegaan, dan was de ramp helemaal niet te overzien geweest. Zo legde P. Reijman, deskundige van TNO, op de eerste zittingsdag in de strafzaak tegen Veerman uit, dat het café in dat geval totaal was uitgebrand. Niet veertien jonge mensen zouden dan om het leven zijn gekomen, maar veel en veel meer. Dankzij de gesloten deuren nam de hoeveelheid zuurstof zo snel af, dat het vuur binnen een minuut vanzelf doofde. De TNO-deskundige betwijfelde ook of het veel uitgehaald had of Veerman de sparrentakken zou hebben geïmpregneerd.
Welke conclusie moeten we uit zo'n getuigenverhoor trekken? Het zal voor de rechtbank een hele puzzel worden, want om Veerman te kunnen veroordelen wegens brand, dood en zwaar lichamelijk letsel door schuld moet vaststaan dat er sprake is van een causaal verband: aangetoond moet worden dat het niet naleven van de brandvoorschriften onomkeerbaar heeft geleid tot de dood, c.q. verminking van zoveel jonge levens. Maar ja, de causaliteit wijst juist in tegengestelde richting. Veermans nalatigheid lijkt levens gered te hebben. Hooguit lijk je Veerman te kunnen verwijten dat hij de takken te laag heeft opgehangen, hij te veel mensen toeliet, of dat zijn personeel te kwistig zou zijn omgesprongen met sterretjes.
Kortom, als Volendam één ding geleerd heeft, dan is het wel dat er weinig nodig is voor het ontstaan van rampzalige gebeurtenissen (één vlammetje in een sparrentak is voldoende), maar dat het nagenoeg ondoenlijk is zulke risico's uit te sluiten. Je kunt wel redeneren dat de Veermannen onder ons zich voor 100 procent aan de brandvoorschriften moeten houden, maar de werkelijkheid wijst uit dat dit ondoenlijk is. Sinds Volendam zijn er honderdduizenden horecagelegenheden onder de loep genomen, het bleek al gauw dat in vergelijking daarmee die Veerman het er nog niet eens zo slecht van had afgebracht.
Is dit een pleidooi om het met brandvoorschriften niet zo nauw te nemen? Nee, driewerf nee. Daar zullen we zorgvuldig en gewetensvol mee moeten omgaan. Maar wie risico's wil uitsluiten, zal alle kerstgroen in horecagelegenheden moeten uitbannen en kerstbomen tot taboe moeten verklaren en rustig in het bos moeten laten staan, waar ze ook horen. Maar dan zal men ook de vraag moeten stellen of de samenleving bereid is daarvoor de prijs te betalen, in termen van minder vrijheid en een grotere kaalheid tijdens de feestdagen. Ik denk dat dit een illusie is. Wie zo risico's wil weren kan zijn energie beter aanwenden om de auto uit de samenleving te weren. Deze kolonisator van de openbare ruimte vergt jaarlijks duizend doden en tienduizenden zwaar gewonden. Toch piekert vrijwel geen sterveling over een verbod. Op soortgelijke wijze zullen we ook niet accepteren dat brandvoorschriften ons al te zeer aan banden leggen.