Hoogleraar privaatrecht over gift van minister Donner: `Dit schept geen precedent'

Hoogleraar privaatrecht over gift van minister Donner: `Dit schept geen precedent' 
Minister Donner betaalt 10.000 euro aan nabestaanden van een slachtoffer. Vormt dit een precedent? Nee, denkt hoogleraar Akkermans.
 
,,Een mooi gebaar'', vindt A.J. Akkermans, hoogleraar privaatrecht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, de 10.000 euro die minister Donner van Justitie namens de staat betaalt aan de moeder van de in 1999 door een tbs'er vermoorde Tjirk van Wijk. Donner heeft benadrukt dat de betaling niet opgevat moet worden als een schuldbekentenis. ,,Hij bedoelt dat in juridische zin'', zegt Akkermans, die gespecialiseerd is in aansprakelijkheids- en verzekeringsrecht. ,,De minister zegt daarmee: de overheid is niet aansprakelijk. Toch vond hij dat de staat de familie niet met lege handen kon laten staan. De minister heeft zuiver uit billijkheid gehandeld. Het is bij mijn weten de eerste keer dat de overheid zoiets doet.''
 
Schept de minister een precedent?
,,Nee, althans wat de aansprakelijkheid van de overheid betreft. Sommigen verwachten dat bijvoorbeeld de slachtoffers van de vuurwerkramp in Enschede of de cafébrand in Volendam nu ook geld zullen krijgen van de overheid. Maar het is iets heel anders of een rechter een inschattingsfout maakt en een gevaarlijke tbs'er vrijlaat, of dat achteraf blijkt dat gemeenteambtenaren slecht toezicht hebben gehouden op vergunningen. Het is in ons land overigens nog nooit voorgekomen dat in een schadevergoedingsprocedure werd geoordeeld dat de overheid voor een uitspraak van de rechter aansprakelijk is. Ik verwacht niet dat dat hierdoor zal veranderen. Alleen op het specifieke terrein van vrijgelaten tbs'ers ligt dat anders. Los van vragen over schuld en aansprakelijkheid, is de minister als overheidsorgaan wél gehouden om gelijke gevallen gelijk te behandelen. De nabestaanden van ieder ander die onder vergelijkbare omstandigheden als de heer Van Wijk het slachtoffer wordt van een vrijgelaten tbs'er, zullen zich wel degelijk op dit precedent kunnen beroepen.''
 
Maar als slachtoffers zoals in Enschede of Volendam een schadevergoedingsprocedure aanspannen, zal de rechter er toch wel rekening mee houden?
,,Dat is onvermijdelijk. Donner handelt nu eenmaal niet als privépersoon maar als minister. Ik vind het moedig dat hij, alle te voorziene politieke en juridische gevolgen overwegende, deze stap toch heeft gezet. Maar het is goed dat hij benadrukt dat de staat niet aansprakelijk is. Ik ken de details van de zaak niet, maar het lijkt mij veel te ver gaan om te zeggen dat de rechter die de tbs'er die Van Wijk vermoordde op proefverlof liet gaan, onrechtmatig heeft gehandeld. Als Donner dat wel zou zeggen, zou geen enkele rechter ooit meer een tbs'er durven vrijlaten.
 
,,Het besluit van de minister sluit aan bij de gewijzigde maatschappelijke opvattingen over het vergoeden van immateriële schade wegens het verlies van een naaste. We vinden tegenwoordig dat mensen die een naaste hebben verloren door schuld van een derde, niet met lege handen mogen blijven staan.''
 
De minister lijkt met zijn besluit vooruit te lopen op het wetsvoorstel affectieschade. Daarin wordt geregeld dat nabestaanden van onder anderen verkeersslachtoffers recht krijgen op 10.000 euro smartengeld.
,,Het valt inderdaad op dat de hoogte van de bedragen overeenkomt. Maar een verschil is dat de minister het geld vrijwillig toekent. Het wetsvoorstel affectieschade heeft geen betrekking op het betalen van vergoedingen door de overheid. Wat het wetsvoorstel regelt, is dat nabestaanden van bijvoorbeeld verkeersslachtoffers smartengeld krijgen van de partij die aansprakelijk is voor het psychische leed dat hun is aangedaan. Dat zullen meestal andere burgers zijn die een ongeluk hebben veroorzaakt. Overigens wordt van alle letselschadegevallen 95 procent buiten de rechter om afgehandeld. Daarbij keren sommige verzekeraars allang vergoedingen wegens affectieschade uit.''
 
Werken deze ontwikkelingen samen, het wetsvoorstel en de betaling van de minister, de claimcultuur niet in de hand?
,,Dat lijkt me overdreven. Er bestaat in Nederland een soort spookbeeld van Amerikaanse toestanden. Dat komt doordat alleen excessen in de media komen, bijvoorbeeld iemand die vele miljoenen smartengeld krijgt van McDonalds vanwege een te heet kopje koffie over haar schoot. Dat zijn dan vaak uitspraken van een jury die later door de rechter aanzienlijk worden gematigd. Maar dat haalt dan de krant niet meer, evenmin als afgewezen claims. Bovendien is het Amerikaanse sociale stelsel veel slechter dan het Nederlandse. Het indienen van een schadeclaim is in de VS vaak noodzakelijk, omdat slachtoffers nauwelijks of geen uitkering krijgen.''