'Over een autovrije Dijk kan wel een treintje'
'Over een autovrije Dijk kan wel een treintje'
Het zijn harde conclusies, die adviesbureau Lagroup trekt over het toerisme in Edam en vooral Volendam. Rake conclusies ook, meende de politiek. Want het is inderdaad 'nu of nooit' voor het toerisme op de Dijk, dat in een neerwaartse spiraal terecht is gekomen. En met die constatering is het lek nog niet boven. Integendeel zelfs, legt 'toeristenwethouder' Jan Tol uit. "Dit is pas de start."
De vraag voor Jan Tol, verantwoordelijk wethouder en voorzitter van de stuurgroep die zich met de kwestie bezighoudt, is hoe het nu verder moet. "Er moeten ontwikkelingsrichtlijnen komen", zegt hij zelf. "Maar we hebben van de raadscommissie het 'go-signaal' gekregen, dus we mogen verder." Als voorzitter van de stuurgroep onderschrijft Tol het rapport van Lagroup volledig. Dat betekent dat Tol de mening deelt dat het toerisme in Volendam en Edam als twee verschillende zaken ziet. "De toerist in Edam is een heel andere dan die in Volendam. In Volendam vind je de bustoerist, waarbij de Dijk deel uitmaakt van een veel breder pakket. Volendam is gepropt in een programma dat in zo'n kort mogelijke tijd ook Amsterdam, Marken en de Zaanse Schans aandoet. Er is dus minimale tijd voor Volendam en de touroperator wil daarom zo min mogelijk loopbewegingen en tijdverlies. De toerist in Edam komt vaak op eigen gelegenheid, neemt er de tijd voor, slentert nog wat in de rondte en gaat tenslotte in het Damhotel - of ergens anders - een hapje eten. Daarna is er weinig tijd voor Volendam." Een combinatie van toerisme in Edam en Volendam ligt daarom niet voor de hand. Maar wat dan met de zogenoemde gouden driehoek Volendam - Monnickendam - Marken en het toerisme 'Gouwzee-breed' bekijken? In de gemeente Waterland spelen immers soortgelijke problemen. "Dat is wel een goed idee", stelt Tol. "In de verdere uitwerking wordt de omgeving ook betrokken. Maar de insteek is en blijft primair Edam-Volendam. Maar als je een verblijfstoerist hier wilt laten overnachten dan ligt de link met Waterland voor de hand."
En in de uitvoering van het Toeristisch Ontwikkeling Plan (TOP) is ook een belangrijke rol weggelegd voor de ondernemers in het toerisme. Met Hotel Spaander voorop. Die organisatie heeft volgens Tol ook plannen en mogelijkheden. "Spaander wil graag uitbreiden, maar heeft bijvoorbeeld ook een grote kunstcollectie. Er liggen vele honderden werken, waaronder topstukken, op zolder die sporadisch tentoon worden gesteld. Men streeft bijvoorbeeld naar een soort art-gallery. Er zitten veel kunstwerken tussen met de Volendamse geschiedenis daarop vastgelegd. En die van de visserij. Een collectie van meer dan duizend stukken, daar kun je makkelijk een tentoonstelling mee inrichten." Maar de collectie Spaander kan niet alleen een nieuwe trekpleister worden, ook voor het verblijfstoerisme. En om dat te behouden en de Dijk autovrij te krijgen, is bijvoorbeeld een weg onderlangs van belang. "Dat plan is door de provincie afgekeurd omdat het belang ervan te gering was. Als je het belang van de bereikbaarheid wilt opvoeren, moet je het inbedden in het TOP. En als die bereikbaarheid niet beter is, dan investeert Spaander niet. En als Spaander wegvalt, leidt de rest van de Dijk al snel een kwijnend bestaan." En wat te denken van het parkeerterrein bij Hotel Spaander. Volgens Lagroup een ideale plek om te ontwikkelen. "Maar daar kijk je nu tegen touringcars aan", constateert Tol. Maar de wethouder ziet de mogelijkheden ook. "Maak daar een groot terras van, met permanent uitzicht op het water. Perfect, wat wil je nog meer?" Maar hoe los je het probleem van de bereikbaarheid van Spaander op? Tol ziet wel wat in een soort semi-parkeergarage. Een weg onderlangs met een soort dak erop, waaronder de bussen parkeren. ,,Half overdekt dus. En het parkeerterrein aan de Parallelweg functioneert evenmin zoals het moet. Daar liggen ook nog mogelijkheden."
Museum
Het Volendams museum moet naar de Dijk verhuizen en daar een topattractie worden. "Ook daar ligt een rol voor ondernemers", stelt Tol. "Want er komt natuurlijk niet alleen een museum tegenover Van Diepen. Je kunt ook andere zaken realiseren naast of boven het museum, zoals appartementen en winkels. Maar we kunnen als gemeente wel ons best doen om subsidies los te weken bij hogere overheden." Een andere suggestie dan: een treintje op de Dijk of een bootje van de nieuwe haven (Pieterman) naar de oude haven. "Treintjes zijn een beetje link met al dat jonge volk dat eraan hangt. Maar als de Dijk autovrij is, kan er wel een treintje overheen lijkt me. En mocht het lonend zijn: vanuit de jachthaven met een bootje een kleine rondvaart te doen over de Gouwzee naar de haven, zonder concurrent te worden van de Marken Expres natuurlijk. Waarom niet? Het is een mogelijkheid, ik zeg tenminste niet bij voorbaat dat het niet mag. Maar ik moet dat niet roepen. Het moet een particulier initiatief zijn." Een mooi voorbeeld is de in historiserende bouwstijl opgetrokken rokerij van Smit-Bokkum op het Slobbeland. Dat gebied, gelegen tussen de nieuwe jachthaven aan de Pieterman en de Dijk leent zich volgens architect Jan Westerneng - die ook een plan voor een recreatiepark in Doolhofstijl heeft ontworpen - uitstekend voor de ontwikkeling van nieuwe initiatieven. Maar dan moet de gemeente wel stoppen met plannen voor flats en woontorens, die de skyline van Volendam in zijn optiek verpesten. "Daar heb ik zelf ook wel eens over nagedacht. En het wordt nu ook weer actueel en dat komt niet alleen door Westerneng. Er liggen nog mogelijkheden voor dat gebied. Er is trouwens al een hele reeks ontwikkelingen gaande daar." Tol waakt echter voor al te groot optimisme over historiserende bouw. "Als je denkt aan een zogenaamd typisch Volendammer bouwstijl met kapjes, zoals het Havenhof, ben ik geen fan. Ik vind het flauwekul. Huizen met kapjes, dat is pure armoede. Dat was gewoon goedkope opslag van vissersmateriaal. Ik denk dat je nu moet werken aan gebouwen die over zestig of honderd jaar monumentaal zijn. We moeten af van de gedachte dat we het eeuwige leven hebben, dat we alles zelf moeten meemaken. Er komen ook generaties na ons."
Edam
Edam moet volgens Lagroup zichzelf beter verkopen om meer toeristen te lokken naar zijn fraaie stadsmonumenten. Maar zitten de Edammers daar eigenlijk wel op te wachten? "Het Kunst-aan-Huis project was ook in Edam zeer succesvol en zeer druk bezocht. Natuurlijk besef ik dat het een specifieke groep op een dag betreft. Maar het publiek dat Edam bezoekt is geen plat en schreeuwerig volk. Ik ben er niet bang voor dat daaruit overlast komt. Er komt beschaafd volk op af dat de historie van het oude Edam wil opsnuiven. Daarmee bedoel ik overigens niet dat de bezoeker van Volendam per definitie plat en schreeuwerig is", aldus Tol. De wethouder treurt er niet om dat het toerisme in beide plaatsen zich zo moeilijk laat verenigen. "Dat is helemaal niet jammer. Het is gewoon zo. Het is een feit. We zijn één gemeente met twee types mensen. En de geschiedenis is evenmin te vergelijken. Edam en Volendam hebben altijd haaks op elkaar gestaan. Dat moet je niet geforceerd bij elkaar willen passen. Natuurlijk kun je in de backoffice, de organisatie, wel dingen samen doen. En misschien moet je de verschillen tussen Edam en Volendam juist wel uitbuiten."