Volendamse jeugd drinkt
Volendamse jeugd drinkt
Volendamse jongeren die de cafébrand van 2001 direct of indirect hebben meegemaakt, hebben relatief veel psychische problemen. Ze drinken vaker excessief, maar gebruiken niet meer drugs dan anderen. Dat melden Nederlandse artsen morgen in het medische vakblad The Lancet. Hun inventarisatie, daterend van vijftien maanden vóór en vijf maanden ná de brand, illustreert hoezeer de slachtoffers en hun klasgenoten onder de ramp gebukt gaan. De jongeren vertonen een sterke toename van angstige en depressieve symptomen, denk- en concentratieproblemen, agressie en overmatig alcoholgebruik. De onderzoekers, werkzaam bij TNO Preventie en Gezondheid en aan de Leidse en Rotterdamse universiteit, hebben de psychosociale gevolgen van de ramp door toeval kunnen bestuderen. Vijftien maanden voor de ramp hadden ze de psychische gesteldheid en het drank- en drugsgebruik van Volendamse scholieren in kaart gebracht om de werkzaamheid van een preventieprogramma te bestuderen.
Voor dat onderzoek waren de gegevens achteraf niet meer bruikbaar, maar ze boden wel een unieke kans om de gevolgen van de ramp te bestuderen -doorgaans gaan onderzoekers pas meten ná een ramp. Aan het onderzoek deden 124 leerlingen van het Volendamse Don Bosco-college mee. Ze waren tussen de twaalf en vijftien jaar oud. Een van hen kwam bij de ramp om het leven en 32 van hen haakten af. Vóór de ramp gaf 11 procent van de Volendamse jongeren -via een anonieme vragenlijst- te kennen dat ze last hadden van psychische problemen. Na de ramp was dat 23 procent. Jongeren in twee vergelijkbare gemeenten lieten ook een toename te zien, omdat de puberteit nu eenmaal leed veroorzaakt, maar dat effect was beduidend kleiner: van 11 naar 15 procent. De gevolgen van de ramp waren het sterkst zichtbaar aan het alcoholmisbruik. Vóór de brand bezondigde 10 procent van de Volendamse jongeren zich hieraan, tegen 74 procent ná de brand. Die stijging is ruim vier keer zo groot als in de andere gemeenten (van 15 naar 41 procent). Het gebruik van sigaretten, hasj, xtc en andere soft drugs steeg in alle gemeenten evenveel.
Waarom hebben de Volendammers vooral hun toevlucht genomen tot drank en niet tot drugs? Menno Reijneveld, arts-onderzoeker bij TNO, houdt het erop dat alcohol, beter dan drugs, problemen tijdelijk doet vergeten. De neiging tot excessief drinken bij de Volendamse jeugd noemt hij een 'opvallend probleem'. Het is volgens hem pas ná de ramp ontstaan, anders dan vaak in de pers wordt beweerd. ,,Bij de eerste peiling gebruikten de Volendamse jongeren niet meer alcohol dan de anderen. Het gebruikelijke beeld van 'drinken op de dijk' klopt niet.'' De jongeren hebben hun drank- en drugsgebruik en hun psychische gesteldheid zelf gerapporteerd. Dat gebeurde aan de hand van vragenlijsten, die volgens Reijneveld in het verleden zeer betrouwbaar zijn gebleken. Op drugsgebruik heerst in Volendam weliswaar een taboe, maar dat zou de uitslag niet hebben vertekend.
Opvallend is volgens de onderzoekers dat de toename van psychische klachten en excessief drankgebruik zich niet alleen voordoet bij jongeren die zelf bij de brand aanwezig zijn geweest, maar ook bij hun vrienden en vriendinnen. De verklaring hiervoor ligt vermoedelijk in het feit dat alle Volendamse jongeren, slachtoffer of niet, traumatische ervaringen hebben opgedaan; vrijwel iedereen heeft dierbaren verloren en wordt dagelijks geconfronteerd met overlevenden die vaak lijden aan ernstige misvormingen en handicaps. De onderzoekers adviseren om voortaan niet alleen aandacht te besteden aan directe slachtoffers, maar ook aan mensen in hun omgeving. ,,Op zich deed het Don Bosco-college al veel aan algemene nazorg'', zegt Reijneveld, ,,maar je ziet toch dat gewonden snel meer aandacht krijgen dan niet-gewonden. Vergeet de rest niet, zeggen wij daarom. En let op het alcoholgebruik.''