'Boeren in en rond Edam' prachtig boek over onderbelicht deel Edamse geschiedenis (foto)

'Boeren in en rond Edam' prachtig boek over onderbelicht deel Edamse geschiedenis
'Boeren in en rond Edam' is een nieuwe uitgave in de Historische reeks van Oud Edam. In een Kerstmis-aandoende sfeer in de onlangs gerenoveerde stallen van de familie Uitentuis aan het Nieuwvaartje vond vrijdagnamiddag de presentatie plaats van deel 5 in een serie lezenswaardige boeken over Edam. Een langzaam uitstervend vak en de typische Noord-Hollandse en specifiek Edamse karakteristieken zijn vastgelegd in ruim 100 pagina's geschiedschrijving. Corrie Boschma brengt de lezer zo 'n 1000 jaar terug naar de periode waarin de eerste pioniers het veenweidegebied ten noorden van Amsterdam introkken en ontgonnen. Vond er de eerste eeuwen na het jaar 1000 nog zowel akkerbouw als veeteelt plaats, vanaf de 14e eeuw werd noodgedwongen overgegaan op vrijwel uitsluitend veeteelt. Dit kwam deels door het ontwateren van het veen waardoor de bovenlaag van het veendek verteerde. Dit had een snelle bodemdaling van vaak enkele meters tot gevolg. Wateroverlast van de kant van de Zuiderzee werd zodoende een serieus probleem. Ook economische veranderingen lagen aan de overschakeling op veeteelt ten grondslag. Door de opkomst van de handelsvaart werd graan in grote hoeveelheden geïmporteerd, waardoor de lokale boeren noodgedwongen omschakelende naar veeteelt.

Lusthoven
De kaasmakerijen rondom Edam en de latere beroemdheid van de ronde 40+ is dus mede te danken aan ontwikkelingen die eeuwen eerder waren ingezet! Historicus Jaap Haag vervolgt met een beschrijving van de droogmaking van de Purmer in de 17e eeuw, waarmee aan de westzijde van Edam nieuw land ontstond voor agrarische doeleinden. Daarnaast vormden veel optrekjes lusthoven voor de nieuwe rijken uit Amsterdam, die daar in een gezonde omgeving hun welvaart verzilverden. Het zijn echter niet alleen succesverhalen die het boek telt: langdurige recessie vanaf 1650 en weer later grootschalige veepest brachten veel boeren aan de bedelstaf.

Beestenmarkt
De relatie met Edam werpt een nieuw licht op markante straatnamen als de Beestenmarkt. Edam was al in de 17e eeuw een belangrijke aanvoerhaven voor melkvee en ossen met twee maal per jaar een beestenmarkt. Omstreeks 1800 was deze tak van handel in Edam bijna geheel opgedroogd. Toen in die periode de Amsterdamse patriciërs ook nog eens een voor een hun rug keerden naar de landgoederen en zich richtten op de lommerrijke binnenduinstreek en de Vecht kregen de pachtboeren meer ruimte en later zelfs mogelijkheden om een nieuwe periode van bloei in te gaan. Kaas en boterproductie kwamen in een stroomversnelling, mede door modernisering Vooral na 1776 ontwikkelde het aanbod van kaas aan de Edamse waag spectaculair tot ruim twee miljoen pond. De bouw van een nieuwe waag werd noodzaak, de oude aan de Dam verdween en op de huidige Kaasmarkt kwam een nieuwe.

Verbeteringen
Het boek bevat verder een overzicht van type boerderijen, hun bewoners, medewerkers, de wegen er naar toe (water!), de rol van dieren en het streven naar samenwerking, scholing en verbetering van productiemethoden. Ook het einde van de Kaasmarkt wordt verhaald, inclusief de oorlogsjaren en de late jaren zestig waarin een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van het boerenbedrijf aanbreekt met grootschalige verkaveling en de opkomst van de 'wereldmarkt'.

Persoonlijke verhalen
Speciale aandacht is er voor het Edamse Boerenbuurtje en haar bewoners. Misschien nog wel het aardigst aan dit zeer complete boekwerk zijn de verhalen van elf betrokkenen, opgetekend door Mirjam Nelissen. Voelbaar is de geur van hooi, het geluid van krakende zolders en stampende klompen, de gezelligheid in drukke tijden en -soms ook- de eenzaamheid van het boerenbestaan. Een fotocollage van stolpen in en rond Edam van Wil Tjoa besluit het verhaal. 'Boeren in en rond Edam' is vanaf heden te koop bij uw lokale boekhandel. Kosten € 10,-.