Op rampen zijn meeste scholen niet voorbereid

Op rampen zijn meeste scholen niet voorbereid
De gewelddadige dood van Maja Bradaric heeft weer eens aangetoond dat scholen voorbereid moeten zijn op rampen. Hoe klein de kans op zo'n gebeurenis ook is. Op 70 procent van de scholen ligt een rouwprotocol klaar voor het geval een leerling overlijdt. Maar op rampen zoals de gewelddadige dood van een leerling, zijn de meeste scholen niet voorbereid. Toch heeft het Nijmeegse Dominicus-college de dood van scholiere Maja Bradaric goed aangepakt, vindt Ine Spee, projectleider van het calamiteitenteam van het onderwijsadviesbureau KPC-groep. Het rouwprotocol bevat een checklist voor het informeren van de betrokkenen. Ook staan er procedures in zoals het inrichten van een speciale ruimte waarin de leerlingen kunnen rouwen. Een calamiteitendraaiboek regelt zaken die een groter deel van de school treffen en die harder aankomen, zoals moord, geweld en seksuele intimidatie.

Spee begrijpt dat scholen niet standaard over zo'n draaiboek beschikken, want de kans dat zoiets gebeurt, is heel klein. Maar het is wel belangrijk dat scholen weten hoe ze moeten omgaan met media-aandacht, hulpverlening van buiten de school en met ongeruste ouders. Spee: 'Na de moord op Sybine Janson waren ouders zo ongerust dat ze hun kinderen niet meer zonder mobieltje naar school lieten fietsen.' Veel scholen verwijzen naar de KPC Groep als bron voor hun rouwprotocol. Sinds 1996 organiseert dit adviesbureau congressen rond het thema jongeren en rouw en publiceert ze boeken waarin rouwprotocollen staan. Omdat scholen contact zochten, heeft de KPC Groep in oktober 2000 een calamiteitenteam en een gratis calamiteitenlijn opgericht. De lijn wordt gemiddeld één keer in de twee weken gebruikt door zowel basis- als middelbare scholen.

Scholen zouden zich volgens Spee moeten voorbereiden op calamiteiten. Communicatie en nazorg zijn daarbij het belangrijkste. Het is beter als scholen open vertellen wat er aan de hand is, zodat ze zelf de regie houden. Geheimhouding heeft geen zin omdat leerlingen geruchten met hun mobiele telefoon vlug doorbellen en ook de pers vaak snel op de hoogte is. De aandacht voor leerlingen is meestal in orde, maar het crisisteam blijkt vaak zichzelf te vergeten. Spee: 'Ik merk als ik een halfjaar na de gebeurtenis op een school kom dat begeleiders nog steeds met veel emoties zitten. De nazorg voor het crisisteam moet ook in het calamiteitenplan opgenomen worden. Net als een evaluatie met alle betrokkenen na acht of tien weken.' Dolf Hautvast van onderwijsadviesbureau APS was betrokken bij de nasleep van de ramp in Volendam. Volgens hem heeft het geen zin scholen voor te bereiden op rampen omdat de situaties te specifiek zijn en ze er geen prioriteit aan geven. 'We hebben van Volendam geleerd dat een directe, persoonlijke benadering van de betrokkenen het meest effect heeft. Wees flexibel, los problemen ad hoc op, maar redeneer wel vanuit het draaiboek.'

Riet Fiddelaers-Jaspers schrijft de handboeken met de rouwprotocollen voor de KPC Groep. In juni dit jaar is zij gepromoveerd op de betekenis van steun op school voor jongeren die iemand hebben verloren. Uit recente onderzoeken blijkt volgens haar dat traditionele visies op rouw veranderd zijn. Bij rouw willen mensen in een sociale context zoals de school gevoelens delen en betekenis geven aan hun ervaringen. Van de jongeren tussen de 12 en 20 krijgt 1,5 procent te maken met de dood van een van de ouders en 0,7 procent met de dood van een broer of zus.