Speech tijdens herdenking

Herdenking in de Mariakerk te Volendam

Beste mensen,

Om hier vandaag te mogen spreken is zowel een eervolle als een moeilijke opdracht. De opdracht is een eervolle, want ik ben me de afgelopen maanden nauw verbonden gaan voelen met deze gemeenschap en beschouw  het als een voorrecht thans in uw midden te mogen zijn. Het is ook een moeilijke opdracht omdat ik niet in algemeenheden wil vervallen die geen recht doen aan de gevoelens van verbijstering,  verdriet en woede die met elkaar om voorrang vechten. Sedert die rampzalige nacht, nu 3 jaar geleden, gaat er in Volendam geen dag voorbij zonder herinnering aan dat fatale moment, waar gezelligheid en vreugde om het samenzijn, plotsklaps aan flarden werd gescheurd.

Herdenken is een moeilijk begrip. Bittere herinneringen willen we menselijkerwijs het liefst snel vergeten. Waarom willen we dan toch herdenken? Die vraag is naar mijn overtuiging geen vraag. Er valt namelijk bij deze herinneringen niets te kiezen. Ik las in dit verband de volgende uitspraak: “Herinneringen zijn ervaringen die niet willen wijken”. We hebben dus geen keus. We herinneren, we herdenken. 

Er zijn naast de wil tot herdenken ook redenen waarom we moeten herdenken. Hoe moeilijk het soms ook is, we moeten als gemeenschap proberen elkaar tot troost te zijn. Elkaar vasthouden, elkaar de hand reiken. Proberen in lotsverbondenheid de nabestaanden te helpen in hun strijd om door te leven met wat niet meer is en wat niet meer kan. Hun wanhoop en verdriet herkennen en erkennen. Soms –omdat het niet anders kan- in woordenloze stilte en waar het wel kan, met kracht en bemoediging.

Volendam is getroffen in het hart, in de meest dierbare kern van de gemeenschap: de opgroeiende jeugd, de belofte voor de toekomst van Volendam. Veertien maal geen toekomst meer, veertien maal een zwart gat. Honderden jongeren met letsel. Honderden jongeren met een onzekere toekomst. Samen met de mensen om hen heen zullen ze bange herinneringen meedragen aan die nacht vol beloften, die een ramp werd. Onzekerheid, verwarring, pijn, verloren dromen. Dan mag je als gemeenschap niet vergeten. We gaan, hoe moeilijk ook, stapje voor stapje op weg naar een toekomst, zonder te vergeten. Dit in het besef dat we allen een gids nodig hebben. Een gids die buiten onszelf treedt en toch in ons zelf aanwezig is. Een gids die helpt om onbegaanbare paden weer geleidelijk aan betreedbaar te maken. Een gids die ons verbindt en een weg wijst naar een toekomst. Hier in Zijn huis mogen we ons aan Hem overgeven wetende dat we mensen zijn, kleine kwetsbare mensen.

Dames en heren, ik betuig vandaag ook mijn respect voor de hulpverleners, de brandweerlieden, de pastors, de politie, de artsen, de psychologen, de verpleegkundigen en alle andere hulpverleners. Maar ook de buren en vrienden en collega’s en individuele burgers die tijdens en na de brand te hulp schoten en grote prestaties leverden, vaak ten koste van zichzelf. 

Er is echter nog een punt waarom we naar mijn overtuiging moeten blijven herinneren. Als vertegenwoordiger van de overheid sluit ik ook niet de ogen voor hetgeen “verantwoordelijkheid” wordt genoemd. Een feest werd een ramp. Niemand heeft dit gewild. Niets zou te veel zijn om dit ongedaan te maken. Wat blijft is een les voor de toekomst. Menselijk handelen vereist blijvende waakzaamheid. Veiligheid mag niet ondergeschikt raken aan het soms waarneembare gevoel van “dat moet toch kunnen”! En: “moet dat allemaal wel zoveel geld kosten”? 

Ondanks een hoger peil van regelgeving en toezicht vergt veiligheid een blijvende en een gezamenlijke investering. Er is draagvlak in de samenleving voor nodig en een bereidheid tot naleving. Want regels, toezicht en handhaving alleen is onvoldoende. Als de overheid tekort schiet is het juist om met de vinger naar die overheid te wijzen en moet aan dat falen gevolgen worden verbonden. Maar daarnaast dienen we terdege te beseffen dat er ook een belangrijke eigen verantwoordelijkheid is voor iedereen in onze samenleving, burger en ondernemer. 

Ook bij het vinden van antwoorden op nog openstaande vragen en onzekerheden met betrekking tot de nazorg van deze ramp, is medewerking van velen en het aanreiken van een hand nodig. De lokale overheid heeft hierin een belangrijke taak. Maar ook hier zijn duurzame oplossingen slechts haalbaar als we beseffen dat dit ons allemaal raakt. Ik hoop dat we in het belang van de toekomst van de kinderen die hand kunnen reiken.  U, zij, ik: kortom wij.

Beste mensen tot slot.
Laten we straks, na afloop van deze herdenkingsdienst, elkaar vergezellen in woordenloze stilte naar het monument op de Dijk en ons daarna vol respect herenigen met de nabestaanden bij de graven van de kinderen op het kerkhof, wetende dat het begrip “toekomst” voor hen een ongrijpbare dimensie heeft.