Daar mot je niet aankomme
Daar mot je niet aankomme
Ze zijn met z'n drieën, de Moedige Moeders van Bunschoten-Spakenburg. Maar dat zegt nog niets over de omvang van het drugsprobleem in hun dorp. Het is heel on-Spakenburgs de vuile was buiten te hangen. 'Mijn zoon heeft me een keer cocaïne laten zien, net meel vond ik.'
Tinie de Graaf was lange tijd de enige die het hardop zei. 'Ik ben er altijd open over geweest dat mijn zoon aan de coke is.' Ze voelt zich een buitenbeentje in Bunschoten-Spakenburg. 'Er worden hier veel drugs gebruikt door de jongens, maar niemand praat erover.' Geertje Zwaan heeft ook lang haar mond gehouden. 'Ik schaamde me heel erg. Ik dacht: als ik het aan iemand vertel, weet zo meteen het hele dorp het.' Janna Hop: 'Het is hier een groot taboe.' Janna Hop, Geertje Zwaan en Tinie de Graaf zijn geboren en getogen in Spakenburg. Als ze 'een bietje' zeggen, bedoelen ze een beetje, en met 'kark' bedoelen ze kerk. Zaterdags verkopen ze gerookte paling of Oma's natte keek op de markt, net als veel andere Spakenburgers. Maar gedrieën doen ze nu iets heel on-Spakenburgs: ze hangen de vuile was buiten. Moedige Moeders noemt het groepje zichzelf daarom, naar het voorbeeld van de gelijknamige moeders uit Volendam.
'Henk heeft weer coke gebruikt', vertelt Geertje Zwaan tijdens de wekelijkse bijeenkomst in huize Hop. De tranen staan in haar ogen. 'Zijn vriendin belde me op om het te zeggen.' De Graaf: 'Wat heb je gedaan?' Zwaan, die vorig jaar haar aan cocaïne verslaafde zoon het huis uit heeft gezet: 'Ik heb tegen zijn vriendin gezegd: neem hem niet terug. Maar dat heeft ze toch gedaan. Dat is ook wel weer prettig, want dan weet je tenminste waar hij uithangt.' Ze slikt. 'Het is zo verwarrend allemaal.' Hop, De Graaf en Zwaan bevinden zich in het dorp in een groot gezelschap, maar ze zijn vooralsnog de enigen die erover praten. Het drugsen alcoholgebruik onder de Spakenburgse jongeren is beduidend hoger dan in omliggende gemeenten, wees een GGD-onderzoek onlangs uit. Zo'n 7 procent van de middelbare scholieren in de klassen 2 en 4 van het voortgezet onderwijs gebruikt al harddrugs, tegen 2 procent in de rest van de regio Eemland, zo bleek uit het GGD-onderzoek. Ook wordt er meer alcohol gedronken en gerookt (44 procent tegenover 27 procent).
Spakenburgse ouders ontkennen het drugsprobleem van hun kinderen, hoewel het niet de eerste keer is dat het wordt gesignaleerd, zegt jongerenwerkster Mieke van der Beek. 'Het is ontzettend moeilijk om ze te bereiken. Op een voorlichtingsavond durven ze niet te komen, want dan zou de buurvrouw wel eens kunnen denken dat hun kind aan de drugs is.' Ook op het stadhuis blijkt de werkelijkheid moeilijk te verteren te zijn. 'We zijn van ver gekomen', zegt ChristenUnie wethouder Melis van de Groep (Jeugdbeleid), die herinnert aan een eerder onderzoek in 1995, onder honderd jongeren. 'De schok was toen groot, men wilde het niet erkennen.' Nu wel, zegt hij, hoewel er nog steeds geen raadsmeerderheid is voor een diepgravend onderzoek, zoals hij vorig jaar heeft voorgesteld. 'Door de nieuwe cijfers hebben we nu weer een discussie gehad. Ik heb consensus kunnen krijgen voor een werkconferentie met politie, gemeente en jongerenwerkers in januari. Wellicht dat er daarna toch een onderzoek komt.'
Schandalig, vindt VVD-gemeenteraadslid Marianne Bloemendaal over de houding van de gemeenteraad. 'Je moet je als gemeente kapot schamen dat je niet precies weet wat er aan de hand is. Er heerst hier een cultuur van ontkenning, ook op het stadhuis. Ogen dicht, dan weten we het niet, is het motto. Je eigen straatje met chloor schoonschrobben, dan kan de rest in de stank zitten.' Dat juist in Bunschoten-Spakenburg zoveel drugs worden gebruikt door de jongeren, lijkt merkwaardig voor een dorp waar de werkloosheid opvallend laag is, het verenigingsleven bloeit (van het Spakenburgs visserskoor tot de populaire voetbalclubs) en op zondag de elf kerken bomvol zitten. In het dorp kent iedereen letterlijk iedereen. 'Laatst overleed een vrijwilliger van jeugdsoos De Zolder en toen kreeg het gezin een hele lading kaartjes', vertelt jongerenwerkster Van der Beek, die in Ede woont. 'Het is echt geweldig hoe ze in Spakenburg voor elkaar zorgen.'
Toch zou juist in die sociale cohesie en ook het arbeidsethos weleens de verklaring kunnen liggen voor het vele drugsgebruik, denken de jongerenwerkers. 'Er wordt heel hard gewerkt en heel hard gefeest', vat Van der Beek het kort samen. 'Als ze 15, 16 jaar oud zijn, gaan de jongeren 's zaterdags al mee naar de markt. Als de ze dan 's avonds uitgaan, nemen sommigen een lijntje coke om het vol te houden. Bovendien hebben ze er het geld voor.'
Al heel vroeg komen de jongeren in aanraking met drugs, weet Theo van der Sluijs van de christelijke organisatie Voorkom! uit enquêtes die hij heeft gehouden. Voorkom! houdt zich bezig met voorlichting over verslavingen, ook op het Farel College in BunschotenSpakenburg. 'In klas 2 van de middelbare school kennen ze het al uit hun omgeving. En als een bekende je iets aanbiedt, zul je het eerder aannemen. Daarom gaat het juist in zo'n soort dorp, waar iedereen elkaar kent, sneller dan elders.'
De zoon van Tinie de Graaf was 16 jaar oud toen hij verslaafd raakte. 'De vierde keer dat zijn vrienden het hem aanboden, nam hij het aan. Een lieve jongen is het, maar zo onzeker. Met dat spul op durfde hij wel naar de grote jongens toe te stappen, zei hij.' In de buurt van de lokale kroegen, zoals de Krablap en de Kajuit, wordt gedeald, weten de moeders, hoewel er binnen streng toezicht wordt gehouden. De Graaf: 'Ik heb een keer gezien hoe het dealen ging, een fractie van een seconde was het, niet meer. Dat is ontzettend moeilijk om in de gaten te houden.' Toen haar zoon ging dealen, nadat hij bij zijn zoveelste baantje was ontslagen, heeft ze hem bij de politie aangegeven. 'Hij heeft een halfjaar vastgezeten.'
Jaren heeft het geduurd voordat de drie moeders erachter kwamen dat hun zoons verslaafd waren. Vooral omdat ze helemaal niets van drugs wisten. 'Ik ging naar de politie om te vragen wat het precies was', zegt De Graaf. 'Mijn zoon heeft het me ook een keer laten zien. Net meel, vond ik.'
Spakenburgse ouders, zegt jongerenwerkster Van der Beek, zijn nogal onwetend als het om drugs gaat. 'Het zou lachwekkend zijn, als het niet zulke ernstige gevolgen had. Meestal kennen ze niet eens het verschil tussen een joint en een spuit heroïne. En als ze dan hun kind betrappen met drugs, zeggen ze meestal alleen: daar mot je niet aankomme. Maar dat werkt natuurlijk niet.' Toch is het de vraag of meer voorlichting aan ouders en kinderen helpt, meent wethouder Van de Groep. 'Ons budget voor jongerenwerk is al enorm gestegen, van 40 duizend gulden in 1997 naar 200 duizend euro nu. Op de basisschool en op de middelbare school geven jongerenwerkers voorlichting over drugs, alcohol en roken. We hebben dus al veel gedaan. Ik durf zelfs te zeggen dat ieder kind dat door de GGD is ondervraagd, is gewaarschuwd. Ik vind dat we eerst meer gegevens moeten hebben voor een effectieve aanpak.'
De Moedige Moeders zijn verrast door de positieve reacties die ze hebben gekregen in het dorp. De Graaf: 'In de supermarkt waar ik werk, komen er telkens mensen naar me toe om te zeggen dat ze het heel goed vinden wat ik doe.' Nu hebben Hop, Zwaan en De Graaf een advertentie geplaatst in De Bunschoter. Of meer moedige moeders uit Bunschoten-Spakenburg zich bij hen willen aansluiten. 'We willen zelf best langs de scholen gaan met ons verhaal', zegt De Graaf. De eerste reacties op haar optreden op de lokale televisiezender waren al bemoedigend.
Coke als arbeidsvitamine?
in Bunschoten-Spakenburg geven hun jonge personeel coke om harder te werken, berichtte dagblad De Gooi en Eemlander twee jaar geleden. De lokale vishandelaren waren woedend en eisten rectificatie van het bericht. De rechter stelde hen in het ongelijk. De gemeente, de politie, en het jongerenwerk spraken van geruchten die niet konden worden bevestigd.
Onderzoek is er nooit naar gedaan. De meerderheid van de gemeenteraad (CDA, de Christelijke Arbeiderspartij Bunschoten en Betaalbaar Bunschoten) was tegen het voorstel dat ChristenUnie-wethouder Van de Groep vorig jaar deed om grondig onderzoek te laten verrichten naar het drugsgebruik in Bunschoten-Spakenburg. De reden die de partijen opgaven: het was te duur (55 duizend euro).