De garnalenberg
De garnalenberg
Een berg van zes miljoen kilo garnalen ligt op grote stapels in Nederland weg te teren. Gevangen in de Noordzee, gepeld in Marokko en dan weer terug vervoerd. Het overschot is schuld van de kabeljauw en van kartelwaakhond NMA. Toch kost een broodje garnaal nog altijd zo'n vier euro. Liefst vier miljoen kilo garnalen ligt opgeslagen bij Heiploeg in Zoutkamp, de grootste garnalenverwerker van Nederland.Een historisch grote voorraad. Bij andere garnalenverwerkers in Nederland ligt naar verluidt nog eens twee miljoen kilo garnalen opgeslagen. De hele bevolking zou vier jaar van deze garnalenberg kunnen eten, ware het niet dat garnalen hoogstens zeven maanden houdbaar zijn.
Het 77 meter lange, 42 meter brede en vijftien meter hoge vrieshuis van Heiploeg in Zoutkamp is tot de nok toe gevuld met Noordzee-garnalen. "De garnalenberg is hoger dan ooit. Ik heb dit nog niet eerder meegemaakt," zegt adjunct-directeur Willem Smit van Heiploeg. Door de zachte winter van 2003/2004 en de afnemende kabeljauwstand in de Noordzee zitten vooral de Deense en Duitse kustwateren bomvol garnalen. Normaliter neemt kabeljauw, de grootste natuurlijke vijand van de garnaal, een flink deel voor zijn rekening.
Voorheen werd de omvang van de vangsten ook door de garnalenvissers zelf afgeremd, omdat ze onderling en met hun afnemers afspraken hoeveel garnalen ze zouden vangen en wat de prijs zou zijn. Maar vorig jaar verbood de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMA) die afspraak tussen vissers onderling - om en passant een boete van 13,8 miljoen euro aan de garnalensector op te leggen. Sindsdien brengt elke garnalenvisser wekelijks gemiddeld achtduizend kilo garnalen aan de wal.
Garnalenvissers mogen nog wel afspraken maken met afnemers. En dat heeft marktleider Heiploeg dan ook gedaan. Met als gevolg dat het bedrijf de monstervangsten verplicht afneemt, tegen een prijs die niet lager ligt dan 2,50 euro per kilo. En dat terwijl een kilo garnalen vanwege de overschotten op de afslag momenteel 2,20 euro doet en een tijdje zelfs op de bodemprijs van 1,56 euro lag. Het bedrijf zit nu dus opgescheept met een peperdure garnalenberg die ten minste tien miljoen euro waard is, terwijl het tamelijk onwaarschijnlijk is dat het bedrijf een aanzienlijk deel van die berg weer kan afzetten.
"Door de afnamegarantie moesten we die garnalen kopen, hoewel we al snel inzagen dat het helemaal de verkeerde kant op zou gaan," zegt Smit. "We hebben dit jaar gemiddeld ingekocht voor 2,50 euro per kilo, terwijl het zakelijk gezien juist nu de beste tijd is om in te kopen," aldus de teleurgestelde adjunct-directeur.
Heiploeg, wijs geworden door de garnalencrisis, gaat volgend jaar dan ook anders om met Duitse en Deense garnalenvissers. "Ze kunnen hun garnalen wel afzetten op de Nederlandse afslagen, maar van afnamegarantie is geen sprake meer," zegt Smit. "Een heel dramatisch besluit. Met de meeste vissers doen we al 25 jaar zaken. " De grote concurrent van Heiploeg, Klaas Puul uit Volendam, zegt veel minder problemen te hebben. "Voor mijn gevoel is er helemaal geen overschot," zegt Puul. "Wij hebben een heel normale handelsvoorraad. Drie weken geleden was die nog niet eens op peil." Hoeveel garnalen er in Volendam liggen, wil Puul niet zeggen.
Toch ziet ook de Volendamse garnalenpeller de gevolgen van de NMA-ingreep. "In augustus kregen we plotseling veel te kleine garnaaltjes aangeleverd. Dat hebben we de vissers toen gezegd, maar de meeste zijn er toch mee door gegaan. Die garnaaltjes zijn dan ook doorgedraaid." Volgens Heiploeg is er maar één oplossing voor de malaise: inkrimpen van de vloot. "De garnalenberg verder laten uitdijen is onverantwoord," zegt Hans Luit, directeur verkoop bij Heiploeg. "Na zeven maanden treedt smaakverval op en is de garnaal niet meer te verkopen." Het probleem treft ook de vissers. "Deze voorraad blijft maandenlang, misschien wel een jaar 'boven de markt hangen'."
De garnalenvissers, aangesloten bij producentenorganisatie Wieringen, wijten de malaise aan de NMA, die niet toestaat dat de sector vangstafspraken maakt. Sinds het verbod werd uitgesproken, is de aanvoer van garnalen in Nederland verdubbeld, terwijl de consumptie gelijk is gebleven. Jaarlijks wordt in Nederland anderhalf miljoen kilo gepelde Hollandse garnaal verorberd, dat is 920 gram per hoofd van de bevolking. Naar België wordt jaarlijks 3,5 miljoen kilo 'grijze garnalen' geëxporteerd. Rest nog de vraag waarom het broodje garnaal intussen niet goedkoper is geworden, nu de inkoopprijzen tot een dieptepunt zijn gedaald. De vishandel vraagt daar nog steeds tussen de 3,50 en de 4,50 euro voor. Per ons ligt de prijs volgens het Nederlands Visbureau tussen de 2,50 en 3,50 euro. "Daarvoor moet u echt bij de vishandel zijn," zeggen Smit en Luit eensgezind. "Zij houden blijkbaar vast aan de gewoonte: haring is het goedkoopst, het broodje garnaal het duurst."