Gekozen burgemeester: De tweede kapitein naast de gemeenteraad

Gekozen burgemeester: De tweede kapitein naast de gemeenteraad
Volgend jaar zomer zouden de eerste burgemeestersverkiezingen gehouden kunnen worden, samen met de gemeenteraadsverkiezingen. Burgemeesters zelf zijn overwegend tegen. ,,Voor welk probleem is dit eigenlijk de oplossing?''

De meeste burgemeesters staan niet te springen om de gekozen burgemeester. Een steekproef onder Nederlandse gemeenten levert geen rooskleurig beeld op: twee derde van de burgemeesters zegt principieel tegen een door het volk gekozen burgemeester te zijn. Een derde deel kiest eieren voor zijn geld en zegt zich niet verkiesbaar te stellen in 2006. Het wetsvoorstel van minister De Graaf (bestuurlijke vernieuwing) kan op nog minder steun rekenen. Zelfs voorstanders van een gekozen burgemeester hebben er kritiek op: het is onzorgvuldig en overhaast.

Vooral het waarom van de gekozen burgemeester is de meeste burgemeesters niet duidelijk. ,,Het is een verkeerde oplossing voor een niet bestaand probleem'', zegt W. van Beek (CDA), burgemeester van de gemeente Edam-Volendam. Zijn voorganger, F.J.A. IJsselmuiden, bekend als Volendamse burgemeester bij de nieuwjaarsbrand, deelt die mening. ,,Er is nog niemand geweest die mij duidelijk kon maken voor welk probleem de gekozen burgemeester een oplossing is'', zegt hij.

IJsselmuiden is niet de minste. Hij draagt al 31 jaar de ambtsketting en is aan zijn laatste klusje als waarnemend burgemeester van de gemeente Noorder-Koggenland bezig. Volgens IJsselmuiden interesseert het de mensen niets dat ze straks een burgemeester mogen kiezen. ,,Er is nog nooit iemand naar me toegekomen die zei: ik ben blij dat ik een burgemeester mag kiezen'', zegt hij. ,,Dit plan is Haagse Spielerei. Ik vind het grote onzin dat D66 dit plan door kan drukken. Het staatsbestel wordt ondergeschikt gemaakt aan een splinterpartij. Dit zegt genoeg over het niveau van de Tweede Kamer. Het zijn lapzwansen.''
Als iemand een warm voorstander is van de gekozen burgemeester, dan is het wel A. Pechtold, burgemeester van Wageningen en partijvoorzitter van D66. ,,Zo snel mogelijk invoeren'', zegt hij. ,,Uit onderzoek blijkt dat burgers de gekozen burgemeester belangrijk vinden. Ik merk ook dat een burgemeester veel meer macht heeft dan mensen denken. Het is belangrijk dat mensen iemand met zoveel macht kunnen sturen.''

Burgemeester Ter Horst (PvdA) van Nijmegen bestrijdt Pechtolds argument. ,,Mensen zeggen altijd 'ja' als je vraagt of ze iets willen kiezen''. Ter Horst is tegen het plan. Ze vreest voor de integriteit van de burgemeester. Die kan zich straks laten paaien met geld, is haar angst. Pechtold verbaast zich over alle kritiek op het plan. ,,Het enige wat ik hoor is: laten we het zo houden, en dan voornamelijk van mensen die daar belang bij hebben. Daardoor gaat de discussie verengen.''

De kritiek op het D66-plan is inderdaad niet van de lucht. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) wijst het plan af, evenals het Nederlands Genootschap van Burgemeesters (NGB). Ze uitten hun bezwaren in brieven aan minister De Graaf. De verenigingen begrijpen als geen ander dat het moeilijk zal worden om de gekozen burgemeester tegen te houden, maar het huidige plan van de De Graaf vertoont wel erg veel mankementen. De burgemeester krijgt een onduidelijke positie en te weinig macht, vinden ze.

,,Op deze manier krijgen we twee kapiteins op één schip'', zegt burgemeester Klitsie (PvdA) van Oss. ,,De macht moet bij de gemeenteraad liggen.'' Zijn collega van de gemeente Wijdemeren, D. Bijl (VVD): ,,De gekozen burgemeester past niet in ons democratisch bestel. We zijn altijd door colleges geregeerd. Hiermee krijgen we een personendemocratie, waarbij het om de persoon gaat en niet om de inhoud.'' ,,De burgemeester moet straks de barricaden op'', legt burgemeester Oord (PvdA) uit Beesel uit. ,,Ik ben bang dat dat de verhoudingen in de raad niet ten goede komt. Ik voorspel u dat het tot conflicten gaat leiden.''
Ook voorstanders hebben kritiek. ,,Ik ben voorstander van direct door de burger gekozen burgemeester, maar De Graaf laat de burgemeester tandeloos'', zegt burgemeester Munniksma van de gemeente Aa en Hunze. ,,Als je een burgemeester kiest, moet die vervolgens ook door kunnen bijten en een eigen kabinet kunnen samenstellen.''

Burgemeester Van der Zaag (CDA) van Goes zegt ook voorstander te zijn, ,,maar dit plan is een Haagse haastklus''. Burgemeester Klitsie (Oss) noemt het voorstel 'broddelwerk'. ,,De consequentie daarvan is dat ik me niet verkiesbaar stel.'' Ook Van der Zaag zal niet op de kieslijst te vinden zijn. ,,Dit is vragen om problemen.''