Palingvisserij naar de HAAIEN - Vangstverbod nekslag voor IJsselmeervissers (foto's)

Palingvisserij naar de HAAIEN - Vangstverbod nekslag voor IJsselmeervissers
Hun hart ligt op zee. „Het is altijd van vader op zoon gegaan. Het water, de lucht, het voelt als vrijheid. Je hart ligt daar als je van jongs af aan op zee bent”, zegt Patrick Schilder. De middelste van drie Volendamse broers, die de VD64 bemannen, is het zat. „We worden kapotgemaakt. Dit is echt geestelijke mishandeling. Ze willen ons gewoon uit het water hebben en een paar scheepjes overhouden voor het toerisme. Laat ze dat dan meteen zeggen. Alleen moeten ze niet de vissers de schuld geven van de lage aal- en spieringstand. Dat heeft de overheid toch echt zelf gedaan.”

De IJsselmeervissers zijn de wanhoop nabij. Hoe lang kunnen ze nog vissen? Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft dit jaar het vissen op spiering in de voormalige Zuiderzee verboden en is druk bezig met een sanering die vóór december 2006 moet zijn afgerond. Minstens de helft van de IJsselmeervissers zal aan wal moeten blijven. Ingewijden uit Den Haag weten verder te melden dat er nog meer maatregelen zullen worden genomen die aan duidelijkheid niets te wensen overlaten: per 1 januari 2008 worden zogenoemde schietfuiken verboden en een verbod op grote fuiken wordt overwogen. Daarnaast heeft de Europese Commissie te kennen gegeven dat de visserij op paling in het IJsselmeer vrijwel volledig moet worden stilgelegd. Dit alles om de visstand weer op een gezond niveau te krijgen.

Een flink aantal vissers heeft het echter gehad met al die verboden, regelingen en onzekerheden. Vissen willen ze! Daarom hebben zo’n 55 spieringvissers een kort geding aangespannen tegen de staat om alsnog te mogen proefvissen op spiering. Dat kort geding dient maandag. Verder heeft het Productschap Vis een brandbrief geschreven naar minister Veerman toch vooral maar aan de Europese Commissie te laten weten, dat om de paling te redden in héél Europa moet worden ingegrepen en niet alleen in Nederland.

Sinds 1989 leveren ze alleen maar in, stelt Patrick Schilder. In dat jaar kregen de vissers een beperking van de viscapaciteit opgelegd van 40 procent. In 1996 werd van de 60 procent die toen nog over was, nog eens 20 procent ingeleverd. Verder werden bepaalde delen van het IJsselmeer gesloten en mochten de vissers maar vijf maanden vissen in plaats van het gehele jaar. In 2000 ging er nog eens 11 procent van de viscapaciteit af.


• Patrick Schilder en collega-visser Gerrit Schilder (geen familie) uit Volendam: „Wij zijn praktijkmensen. Wij weten wat er onder water gebeurt.” FOTO: RUUD VAN DER LINDEN

„Er werd ons veel beloofd. De regering zou iets tegenover de afgenomen viscapaciteit zetten. Maar niks van dat alles. De aalscholvers ja, die vreten alles op. Er bevinden zich ongeveer 150.000 aalscholvers rondom het IJsselmeer. Die eten een kilo per dag. In totaal eten zij meer in één week dan dat vissers in één jaar vangen. Bovendien jagen ze de aal op. Ooit riep minister Van Aartsen dat hij daar iets aan zou doen. Nooit iets gebeurd”, klinkt het teleurgesteld.

Stukadoor
Deze winter is hij aan de slag gegaan als stukadoor. Uit nood, om het hoofd boven water te houden. „Denk je dat het leuk is een troffel in je handen te houden terwijl je je hele leven hebt gevaren?” zegt hij fel. „Er moeten nu eens spijkers met koppen worden geslagen zodat we weer kunnen vissen. Wat ik nu doe, is echt drie keer niks.”

Volgens Schilder wordt het probleem elders in Europa veroorzaakt. „In landen als Spanje en Portugal vissen ze de glasaaltjes op voor de consument, zodat die jonge aal nooit volwassen kan worden en de kans krijgt te paaien. Hetzelfde gebeurde hier meer dan tien jaar in Nederland. De overheid gaf gewoon toestemming ook hier glasaal op te vissen tussen Kornwerderzand en Den Oever. Da’s pas voor het eerst dit jaar verboden.”

Door het opvissen van de glasaal voor onder meer de Spaanse en Franse kust stromen er te weinig vanuit zee Nederland binnen. Het onderzoek van Willem Dekker die in oktober 2004 promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam op zijn proefschrift Slipping through our hands; population dynamics of the European eel is helder: de afgelopen decennia is de stand van de aal drastisch verminderd. „Wordt gekeken naar heel Europa, dan zien we dat er vanaf 1980 nog maar 2 procent over is van wat het ooit is geweest”, vertelt hij over zijn bevindingen. „In 1950 werd nog 4000 ton aal uit het IJsselmeer gevist, nu is dat nog maar 200 tot 250 ton.”

Bergafwaarts
De vermindering van de palingstand begon geleidelijk in 1950, maar vanaf 1980 ging het steeds sneller bergafwaarts. Waarom precies is nog steeds niet boven water. Vermoed wordt dat door inpoldering, afdamming en de aanleg van waterkrachtcentrales de totale leefomgeving van de aal flink is afgenomen. Aalscholvers vinden een palinkje niet te versmaden en ook de visvangst heeft zijn steentje bijgedragen aan de vermindering, stelt Dekker.

Hoe minder paling, hoe geliefder de vissoort echter lijkt te worden. Volendammer Jan Smit van het paviljoen Smit-Bokkum is een van de bekendste palingrokers in ons land. „Ook ik kan niet begrijpen hoe we hier omgaan met iets waar we trots op zouden moeten zijn. Van de zomer kreeg ik veertig culinair journalisten uit binnen- en buitenland via het Nederlands Visbureau op bezoek. Tijdens de rondleiding legde ik hun de huidige situatie uit. ’Unbelievable’ klonk het na het proeven, zo uniek vonden ze de smaak van het IJsselmeeraaltje. Maar ’ongelooflijk’ vonden ze het ook dat Nederland niet vecht voor zo’n prachtig product. Wat ze nu doen, de vissers de schuld geven, is krom”, baalt hij.


FOTO: RUUD VAN DER LINDEN

Smit was onlangs met vakantie in de Spaanse hoofdstad Madrid. „Toen ik daar in de supermarkt kwam en de potten met ’anguilas’, glasaaltjes, zag kon ik wel janken. Omdat Frankrijk, Spanje, Engeland en Portugal die jonge glasaal voortijdig opvissen, bereikt een steeds kleiner percentage onze zoete wateren. Maar voor de vissers in de zuidelijke landen is glasaal ontzettend interessant geworden, daar China een grote afnemer is. Er wordt tussen de zevenhonderdvijftig en duizend euro betaald voor een kilo glasaaltjes. Voor één kilo!” klinkt het ongeloofwaardig. „De Europese Unie moet ingrijpen zodat dit niet meer kan gebeuren.”

Populair
Willem Dekker beaamt het verhaal van Jan Smit. „Halverwege de jaren tachtig raakte het mesten van paling erg populair, ook in China. De vissers in de zuidelijke lidstaten van de Europese Unie verdienen goud geld aan het opvissen van de glasaaltjes omdat de Chinezen er veel voor willen betalen.” Door de opvispraktijken in onder meer de zuidelijke lidstaten van de Europese Unie komen minder glasaaltjes in zoet water terecht om daar volwassen te worden. Paling trekt, als het de volwassen leeftijd heeft bereikt, terug naar de Sargassozee om daar te paaien en vervolgens te sterven.

Hoe de paling zich voortplant, is overigens nog steeds een groot raadsel. De paai en de eieren zijn in de natuur nog nooit waargenomen. „In Japan wordt er op dit moment veel onderzoek naar gedaan, maar of het op tijd lukt...” Dekker vreest dat het al te laat is. „De afgelopen dertig jaar is er nauwelijks vooruitgang geboekt in het zelf kweken van paling. Nog even en er is helemaal geen paling meer. Eerlijk gezegd geloof ik niet dat ze in pakweg twee jaar tijd voor elkaar krijgen wat de afgelopen drie decennia nog niet is gelukt.”

Verbod
De vissers kunnen zich best indenken dat moet worden ingegrepen om de palingstand weer ten goede te doen keren, maar kunnen niet leven met de voorstellen waarmee de Europese Commissie (EC) wil komen. Die wil de vangst op rode aal tussen 1 juli tot en met september verbieden. Verder wil de EC een verbod op de vangst op schieraal (volwassen paling die op het punt staat om terug te gaan naar de Sargassozee) van oktober tot en met november, laat Sicko Heldoorn, voorzitter van de Combinatie van Beroepsvissers, weten. „Dat zijn precies de maanden waarin op paling wordt gevist!”

Hij vindt de plannen veel te eenzijdig. „Het probleem ligt niet alleen bij ons in Nederland, maar in heel Europa. Willen we de palingstand herstellen, dan moeten alle vissende lidstaten van de Europese Unie meedoen.” Vandaar de brief die onder anderen de beroepsvissers onder de paraplu van het Productschap Vis naar minister Veerman hebben geschreven om de voorstellen zoals die liggen bij de EC, ongedaan te maken.

Patrick Schilder houdt het voorlopig nog maar bij de strijd om het proefvissen op spiering. Elk jaar trekken vier schepen erop uit om honderd proeffuiken uit te zetten. Wordt per fuik meer dan twintig kilo gevangen, dan wordt de spieringvisserij vrijgegeven. „Wij zijn praktijkmensen. Wij weten wat er onder water gebeurt. Het ministerie laat ons niet proefvissen op spiering, uit vrees dat wij bewijzen dat er wel genoeg zit. Mocht er niet voldoende zijn, dan vissen we niet.”