Bisdom: Geen fraude begrafenisfonds, wel eigenmachtig handelen en gebrek aan transparantie

Bisdom: Geen fraude begrafenisfonds, wel eigenmachtig handelen en gebrek aan transparantie
Afgelopen vrijdag kwam bisdom Haarlem met het bericht dat er geen fraude is gepleegd bij het begrafenisfonds. Dat concludeerde het bisdom na onderzoek van de jaarverslagen van het fonds. Wel is er kritiek op de jaarverslagen. Zo constateert het bisdom eigenmachtig handelen en gebrek aan transparantie. Een extern bureau gaat de financiën van het begrafenisfonds vanaf 1983 nog doorlichten.

Het bericht is vrijdag maar kort in het nieuws geweest op TV Noord-Holland, zodat de meeste mensen het niet hebben gezien. Kennelijk schaamde TV Noord Holland zich een beetje dat men eerder serieus was ingegaan op anonieme beschuldigingen van fraude. En terecht, want zulke ernstige beschuldigingen hoor je te onderzoeken voordat je die openbaar maakt. De mensen die deze beschuldigingen hebben geuit, hebben niet alleen de
kerk in diskrediet gebracht maar ook mensen die - zoals het bestuur van onze vereniging - met open vizier en met kracht van argumenten het debat met het fonds zoeken. Omdat de mensen achter de beschuldigingen anoniem te werk gaan, worden wij daar nu op aangesproken en aangezien. En volstrekt ten onrechte want wij hebben nooit beweerd of zelfs maar gesuggereerd dat het fonds geld achterover gedrukt heeft, want daar komt de beschuldiging van fraude feitelijk op neer. Vandaar dat wij in de Nivo van vorige week nadrukkelijk afstand van die beschuldiging hebben genomen en nu de aandacht vragen voor de ontlastende uitkomst van het onderzoek van het bisdom.

Hoewel geen sprake is van fraude, is volgens het bisdom wel sprake van eigenmachtig handelen en gebrek aan `transparantie´, dat wil zeggen openheid. En juist om die openheid is het onze vereniging begonnen. Wij willen onder andere antwoord op de volgende vragen.

Waarom is de prijs van een begrafenis zo sterk verhoogd?
In de afgelopen 5 jaar is de prijs van een begrafenis in Volendam met 65% verhoogd, ofwel met gemiddeld 13% per jaar. Dat is het driedubbele van de landelijke prijsstijging van gemiddeld 4½% per jaar. Als gevolg van de extra prijsverhogingen zijn de basiskosten van een begrafenis (uitvaart, grafrechten en mortuarium) in Volendam 1000 tot 1500 euro hoger dan de landelijk gemiddelde kosten waarvan grote landelijke verzekeraars als Dela en Centraal Beheer uitgaan. Nu kunnen er natuurlijk goede redenen zijn voor die prijsverhoging, maar die zouden wij dan wel graag horen. Ook willen wij weten waarom het fonds 1198 euro aan grafrechten heft, terwijl de kerk en de gemeente - wij allemaal dus - de begraafplaats gratis beschikbaar stellen. Wij vinden dat in ieder geval de verhoging moet worden teruggedraaid die het fonds eigenmachtig, dat wil zeggen zonder de voorgeschreven toestemming van de gemeente, heeft doorgevoerd.

Waarom moet iedereen meebetalen aan het mortuarium?
De uitkering van het fonds bij overlijden wordt in alle gevallen gekort met de kosten van het mortuarium (495 euro). Ook als je er geen gebruik van maakt, betaal je dus mee aan het mortuarium. Het gaat hier dus om een soort solidariteitsheffing. Onze vraag is of dat wel redelijk is gezien het feit dat het in Volendam van oudsher de gewoonte is om de doden thuis op te baren? Gegeven die gewoonte vragen wij ons ook af waarom het fonds heeft besloten zo´n duur gebouw neer te zetten? En dat ook al omdat het fonds de aanspraken van de leden heeft verlaagd omdat men onvoldoende geld zou hebben.

Hoe wordt belangenverstrengeling voorkomen?
Een jaar of 10 geleden heeft de voorzitter van het fonds zijn zoon een plaats aangeboden in de begrafenisonderneming (Nicodemus B.V.). Deze zoon kreeg 50% van de aandelen in deze onderneming. Over de service van Nicodemus B.V. horen wij niets dan goeds, zodat we zonder meer kunnen stellen dat daar de juiste mensen op de juiste plaats zitten. De vraag is echter of dat ook voor de voorzitter van het fonds geldt. In een situatie waarin een bedrijf - zoals Nicodemus B.V. - maar weinig concurrentie heeft, zie je de prijzen vaak bovengemiddeld omhoog gaan. Het is de taak van het fonds die prijsverhogingen te beteugelen. Dat staat ook in de statuten van het fonds waarin te lezen is dat het fonds onder andere ten doel heeft `te voorkomen dat de uitvaartbezorging een voorwerp van winstbejag wordt´. Maar als degene die moet controleren (de voorzitter van het fonds) een familierelatie heeft met degene die gecontroleerd moet worden, kun je te maken krijgen met tegenstrijdige belangen: Het fonds en zijn leden hebben belang bij lage prijzen terwijl Nicodemus B.V. juist belang heeft bij hoge prijzen. Als je als vader in zo´n situatie moet kiezen tussen het belang van (de leden van) het fonds en het belang van je zoon, kunnen belangen verstrengeld raken.

Volgens codes voor goed bestuur, zoals de code Tabaksblatt, dient elke vorm of schijn van belangenverstrengeling echter vermeden te worden. Een bestuurder mag geen aandeel nemen in besluiten waar een familielid een financieel belang bij heeft. Als zulke besluiten - zoals bij het fonds - vaak kunnen voorkomen, is het gebruikelijk dat de betrokken bestuurder zijn bestuursfunctie opgeeft om de schijn van belangenverstrengeling te voorkomen. Hier heeft de voorzitter echter niet voor gekozen, zodat wij ons afvragen hoe hij en de andere bestuursleden in het verleden zijn omgegaan met tegenstrijdige belangen en hoe men dat in de toekomst verwacht te doen? Los hiervan zijn wij van mening dat ook de fondsbestuurders zich dienen te houden aan de maximale termijn van 12 jaar voor kerkelijke functies.

Waarom heeft het fonds het bedrijfsgebouw verkocht?
Een concreet voorbeeld van tegenstrijdige belangen betreft het bedrijfsgebouw van het fonds, de `Langstlevende´ genaamd. Het fonds en zijn leden hebben er belang bij dat dit gebouw eigendom van het fonds blijft, terwijl Nicodemus B.V. er belang bij heeft in plaats van huurder zelf eigenaar van dat gebouw te worden. In 1999 heeft het fonds het belang van Nicodemus B.V. het zwaarst laten wegen en het bedrijfsgebouw met toebehoren verkocht voor een bedrag van omgerekend 122.500 euro. Volgens de notariële akte mag het fonds het gebouw terugkopen als Nicodemus BV het gebouw van de hand wil doen, maar wel tegen de dan geldende marktprijs. Je hoeft geen makelaar te zijn om te snappen dat de prijs dan aanzienlijk hoger zal zijn. De leden van het fonds krijgen dan de rekening gepresenteerd en dat had niet gehoeven als men het pand gewoon had blijven verhuren. Wij vragen ons af of het fonds ook hier eigenmachtig, dat wil zeggen zonder toestemming van bisdom, heeft gehandeld. Als dat zo is, dan vinden wij dat de verkoop moet worden teruggedraaid.

Heeft het fonds geld verloren op de beurs?
Zoals bekend hebben beleggingsinstellingen veel geld verloren op de beurs. Wij zouden graag weten of het fonds ook op de beurs belegd heeft en zo ja welk verlies geleden is? Als sprake is van een groot verlies dan willen wij weten wat hiervan de gevolgen kunnen zijn voor toekomstige uitkeringen van het fonds.

Waarom krijgen de leden geen verzekeringspolis?
Volgens de statuten van het fonds staan tegenover de bijdragen van de leden geen contractuele aanspraken. Wij zouden graag weten waarom het fonds de leden geen verzekeringspolis geeft zodat men weet waar men aan toe is. En als het fonds geen garantie kan geven dat men ook in de toekomst zal kunnen uitkeren, waarom draagt het fonds de leden dan niet over aan een verzekeringsmaatschappij die deze garantie wel kan geven? Dan is tevens de kwestie van toezicht en verantwoording opgelost omdat verzekeringsmaatschappijen onder een onafhankelijk toezichthoudend orgaan vallen.

Met nadruk wijzen wij erop dat wij hier slechts vragen stellen en geen oordelen uitspreken. Als voor de prijsverhogingen goede redenen zijn aan te voeren, is daarmee voor ons de kous af. Maar als die redenen er niet zijn dan vinden wij dat de prijs van een begrafenis weer in de pas moet gaan lopen met het landelijk gemiddelde. Het staat buiten kijf dat de aandeelhouders en werknemers van Nicodemus BV goed mogen verdienen, hun werk is zwaar en emotioneel belastend, maar die inkomsten moeten wel worden opgebracht door de leden van het fonds. En die mogen verwachten dat die inkomsten in verhouding blijven tot wat landelijk gezien gangbaar is. Want de extra verhogingen van de prijs van een begrafenis betekenen wel dat bejaarden met alleen een AOW-tje een verzekeringsagent op bezoek krijgen die hen komt vertellen dat ze voor 1000 euro onderverzekerd zijn en zich voor de tweede keer moeten bijverzekeren.

Maar belangrijker nog dan de financiële kant is de menselijke kant van het begraafgebeuren. In de Nivo van vorige week omschreef pastoor Berkhout de voorzitter van het fonds als een goed mens met een warm kloppend hart voor de parochie. Dat compliment gunnen wij hem van harte. Maar pastoor Berkhout schreef ook dat deze voorzitter bot en vierkant uit de hoek kan komen in de omgang met mensen en dat van zichzelf weet. Als de fondsvoorzitter zich daar inderdaad bewust van is, dan vragen wij ons af waarom hij zelf klanten van het fonds te woord staat. Legio zijn inmiddels de verhalen van klanten die zich afgesnauwd voelden. En als de voorzitter zich niet kan inleven in de emoties van mensen, waarom neemt hij dan besluiten die mensen hevig raken, zoals het besluit de grafstenen op het middenstuk van het graf te vernietigen zonder de lichamen te ruimen. Laat hem en zijn medebestuurders zulke besluiten overlaten aan mensen die zich kunnen inleven in wat die besluiten betekenen voor nabestaanden.

Zoals wij vorige week reeds lieten weten, doet het bisdom momenteel onderzoek naar de voorwaarden waaronder het fonds verzelfstandigd kan worden. Wij zien onze rol daarin nadrukkelijk niet als actiegroep maar als gesprekspartner om die verzelfstandiging zo goed mogelijk vorm te geven en daarmee de belangen van de leden van het fonds zo goed mogelijk te dienen. Graag zouden wij ook voor fonds en kerkbestuur een gesprekspartner zijn, maar uitnodigingen voor overleg zijn tot nu toe van de hand gewezen. Mede gezien het feit dat men naar eigen zeggen niets te verbergen heeft, kunnen wij dat niet plaatsen. Wij spreken immers niet voor onszelf maar voor de leden van het fonds. Het zou het fonds sieren als men die leden alsnog het respect zou betonen waarop zij aanspraak maken als verstrekkers van het geld dat het fonds beheert. Dan en alleen dan zal ook de rust rond het fonds eindelijk hersteld kunnen worden.

Het bestuur van de Vereniging nabestaanden Volendam,
Klaas Bond, voorzitter
Edwin Schokker, secretaris