PvdA: ook overheid is te vervolgen

PvdA: ook overheid is te vervolgen
De overheid moet strafrechtelijk vervolgbaar zijn. Op grond van het gelijkheidsbeginsel is het onverdedigbaar dat personen en bedrijven wel voor de strafrechter kunnen worden gebracht, maar gemeenten, provincies en andere overheidsorganen niet.

Dat stelt het Tweede-Kamerlid Wolfsen (PvdA), die met een initiatiefwetsvoorstel komt om dit te veranderen. Hij wil expliciet in de wet opnemen dat de staat en lagere overheden ‘niet zijn uitgesloten van strafvervolging’. ‘Er wordt door het kabinet veel gesproken over normen en waarden. Maar hoe kun je daarover gezaghebbend spreken als onder verantwoordelijkheid van hetzelfde kabinet massaal strafbare feiten worden gepleegd’, zegt Wolfsen. Hij verwijst naar recent onderzoek van de Amsterdamse hoogleraar bestuurskunde Huberts, waaruit blijkt dat de staat en lagere overheden tussen 1999 en 2002 552strafrechtelijke overtredingen begingen. Veelal ging het om schending van milieuregels.

‘Waarom moeten bijvoorbeeld bedrijven zich houden aan de Arbeidstijdenwet, maar kunnen overheidsinstellingen daar ongestraft de hand mee lichten’, zegt de PvdA’er. Hij stelt dat de mogelijkheid van vervolging ook een aansporing kan zijn voor ambtenaren om hun werk goed te doen. Wolfsen noemt het onbevredigend dat er na de vuurwerkramp in Enschede en de cafébrand in Volendam geen strafrechtelijk onderzoek naar het optreden van overheidsorganen is ingesteld. Onderzoekscommissies en rechters plaatsten in deze zaken onder meer vraagtekens bij het optreden van gemeenten.

Niettemin stelde het Openbaar Ministerie dat uitspraken van de Hoge Raad vervolging in de weg staan en dat daarom onderzoek zinloos is. Wolfsen: ‘In strafrechtelijk onderzoek kan dankzij dwangmiddelen grondig onderzoek worden verricht. Dat komt de waarheidsvinding ten goede.’

De Hoge Raad heeft bepaald dat de staat niet strafrechtelijk vervolgbaar is. Lagere overheden genieten ook immuniteit als het gaat om de uitoefening van een exclusieve overheidstaak. Zowel bij de vuurwerkramp in Enschede als de cafébrand in Volendam was hiervan volgens het Openbaar Ministerie sprake. Bij beide gebeurtenissen was het toezicht van gemeenten op vergunningen in het geding. Die taak is alleen aan de overheid voorbehouden.

Over de vervolgbaarheid van de overheid wordt al jaren gediscussieerd. In 1997 nam de Tweede Kamer een motie aan dat het kabinet de mogelijkheden tot strafrechtelijke vervolging van overheden moest verruimen. Dat voorstel is nooit uitgevoerd. In 2002 kwam een door het kabinet ingestelde adviescommissie met concrete voorstellen voor verruiming. Minister Donner van Justitie zei in 2003 dat hij een reactie van het kabinet hierop zal ‘bespoedigen’. Die is tot nu toe achterwege gebleven.