Martijn Smit heeft de genen van een burgervader

Martijn Smit heeft de genen van een burgervader
Ruim vijf jaren politieke storm in Edam-Volendam. Je zou verwachten dat Martijn Smit als burgemeestér in het rustige, landelijke Zeevang wat moet bijkomen. Onzin, zegt hij zelf. Met het burgemeestersambt is een droom in vervulling gegaan. Zeevang is een heerlijke gemeente om te beginnen. En niks rustig aan: Martijn Smit brandt van ambitie. Nieuwjaarsramp. Drugsaanpak. Bouwen in de Zuidpolder. Het zijn zaken die een mens niet in de koude kleren gaan zitten. Tropenjaren zijn het geweest. En dan de harde, soms persoonlijke, oppositie in de gemeenteraad. Maar het heeft Martijn Smit niet geraakt, zegt-ie. „Ik laat het van mijn schouders afglijden."

Het terras van het Damhotel wordt op deze lenteavond door een zacht zonnetje verwend. Tussen een groet aan een voorbijganger en een telefoontje van thuis door komt een snelle wedervraag en een lach. Of het een afscheidsverhaal van Edam-Volendam wordt of een introductie voor Zeevang? Bij de eerste ligt zijn hart, bij de tweede zijn ambitie.

Smit - 42 jaar, geboren in Edam en zoals altijd gekleed in donker pak met hemd zonder das - probeert het interview te sturen. Wil toch vooral benadrukken hoe fijn het is burgemeester van Zeevang te worden. En dat het geen saaie stille gemeente is waar nooit iets gebeurt. Uitdagingen genoeg. Dat hij burgemeester wordt - woensdag wordt hij geïnstalleerd - betekent een voortzetting van de familietraditie. Zijn grootvader was zestien jaar wethouder in Edam-Volendam. „Een man zonder opleiding, die werkte als baggeraar en in de avonduren wethouder was voor de SDAP. Grote sterke man in zo'n manchester pak. Zijn opvatting was dat zijn kinderen moesten leren", herinnert Smit zich. Zijn vader trad in de voetsporen van grootvader en schopte het tot burgemeester van Midwoud.

En dus is de carrière van (klein)zoon Martijn geen verrassing. „Een kind uit een burgemeestersgezin is anders. Het zit een beetje in de genen. Je bent het gewend. Ik voel me burgemeester. Dat is net zoiets als het vaderschap op een bepaald moment ben je het." Toch had hij als kind een ander bestaan in gedachten. „Mijn interesse voor de politiek is pas later ontstaan, ik was al 25. En op de avond van mijn kandidaatstelling als raadslid voor de PvdA overleed mijn vader. Hij heeft het nooit meegemaakt, jammer." Na twee korte perioden als raadslid - tussendoor viel hij voor vier jaar buiten de raad - werd hij wethouder toen het college van Volendam'80 en CDA brak. Smit noemt het een eervol bestaan om een gemeenschap te mogen dienen. „Dat is heel bijzonder. Je kunt iets doen voor mensen, draagt een grote verantwoordelijkheid en mag overal over meedenken en meebeslissen. Natuurlijk is er ook veel kritiek. je werkt in een glazen huis. Daarom doe je het alleen goed als je de lat hoog legt."

Burgervader
Van de contacten met mensen kan Smit genieten. „Ik heb een rol als burgervader, dat neem ik zeer serieus." Maar dan wel ingevuld op een moderne manier. Zeevang krijgt een zakelijke, pragmatische bestuurder. „Maar ik ben niet hard. Dat is iets anders. Integendeel, ik heb een sterk sociaal gezicht. Dat zakelijke hoeft je rol als burgervader trouwens niet in de weg te staan." Hij is ook een knokker. „Inde zin van vasthoudend, ik geef niet snel op." En Smit is, hij geeft het schoorvoetend toe, ongeduldig. Soms te ongeduldig. „Af en toe pakt dat goed uit, helpt het iets te doorbreken. Maar soms denk ik wel eens 'had nou nog even je mond gehouden'." En Smit is bereid om in het belang van de bevolking impopulaire maatregelen te nemen. „je moet als bestuurder over je horizon heenkijken. En als je niet durft te kiezen ben je een zwakke bestuurder. Bovendien ben je gekozen om beslissingen te nemen. Daarom ben ik geen voorstander van een referendum. Een aardige bestuurder is nog geen goede bestuurder." Van humor houdt Smit wel. Van het afwijken van paden eveneens. „Je moet wel eens een grapje kunnen maken. En in welke functie ik ook werk, ik ben en blijf Martijn Smit. Als je dicht bij jezelf blijft, blijf je dicht bij de waarheid. Dat is wel zo prettig werken. Daarom ben ik geen partijtijger. Ik donder wel eens een appel in de grijze bak. Dat is toch de charme van het leven."

Een prikkelende vraag: wat moet een ambitieuze bestuurder in het saaie Zeevang? Een verontwaardigd antwoord: “Zeevang is niet saai. In EdamVolendam is er altijd wat aan de hand. Gaat het niet om voetbal of drugs, dan wel om iets anders Maar het zijn dezelfde mensen als die in Zeevang Wonen. En daar mag ik mee werken. Of Zeevang een tussenstation is? Daar wil ik nog helemaal niet aan denken. Ik stap woensdag op deze trein en kan niet zeggen wanneer ik er uit stap." Zeevang is zelfs een kansrijke gemeente liet Smit bij zijn kandidaatstelling weten. „Zeevang is heel mooi. Prachtig landschappelijk en aan het IJsselmeer. Met kansrijk bedoel ik dat het fantastisch is om er te wonen en dat we er veel aan moeten doen om dat zo te houden. Zeevang moet zelfstandig blijven om zijn eigen karakter te kunnen behouden, maar dan moetje wel wat anders organiseren. Bijvoorbeeld de samenwerking met Beemster, GraftDe Rijp en Schermer. Ook is het belangrijk dat je beperkt kunt bouwen in alle kernen. Anders tast je de leefbaarheid aan. Je moet zo de jeugd én de senioren vasthouden. Financieel is bouwen eveneens van belang. Want als iedere kleine gemeente staat ook Zeevang onder druk. Als je dat bij elkaar optelt, zijn er veel uitdagingen."

Uitdagingen die Smit in EdamVolendam niet meer voor het oprapen zag. “Ik denk dat ik als wethouder aan het einde van deze periode . was gestopt. Niet omdat het zo zwaar was - hoe zwaarder hoe leuker in de politiek. Maar ik wilde verandering. En heb altijd gezegd datje zoiets maximaal twee perioden moet doen. Ik zit op anderhalf. Maar er is in die tijd zoveel gebeurd, dat het voor Edam-Volendam en mezelf beter is dat er een ander komt'

Edam
Zijn grootste overwinning in die tijd is dat Edam weer volwaardig meetelt in de gemeente. „De PvdA heeft hier het verschil gemaakt. Voorheen werden er geen drempels gelegd in Edam. En de mensen moesten vechten om te voorkomen dat hun begraafplaats werd verwijderd. Toen ik in het college kwam, kreeg ik een kamer met een telefoon en een computer. Verder niets. Geen stukken, geen beleid op het gebied van cultuur en welzijn. We hebben nu drempels in Edam, al zal niet iedereen daar blij mee zijn, drugsbeleid, subsidiebeleid, inspraak, een seniorenraad en een jongerenraad en een gehandicaptenbeleid met de beste voorzieningen van de hele regio. Maar het belangrijkste is dat Edam-Volendam weer één gemeente is geworden. Ook Edam is weer volwaardig. De politiek functioneert op een normale manier. Daar heeft de PvdA, maar ook het CDA en andere partijen een belangrijke rol in gespeeld. Zelfs Volendam'80 is voor een deel een partij van heel EdamVolendam geworden. In het gemeentebestuur zie ik vrienden en kennissen. Er is een andere bestuursmentaliteit: kijk naar Marisa Kes, Loek Kras en de CDA-fractie. De gemeente is een eenheid met twee kommen. Of beter twee kernen. Ik heb altijd in kommen gedacht."

Cafébrand
Een dieptepunt was de cafébrand. „Er gaan nog altijd weinig dagen voorbij datje er niet mee geconfronteerd wordt. Ik voel me geen getroffene of slachtoffer, maar het staat toch voor altijd in je ziel gegrift. Als wethouder ben je in zo'n situatie net als een huisarts. Je moet vooral proberen je werk zo goed mogelijk te doen. Daarbij komt ook dat we ons als gemeente moesten verantwoorden. Toch heeft de brand ook een enorme betrokkenheid, ook in Edam, teweeggebracht. Iedereen wilde helpen."

Als mens heeft die periode Smit bijna opgebroken. „Ik kon me een aantal maanden niet meer opladen voor mensen die kwamen klagen dat een paaltje verkeerd stond. Dan dacht je: heb je niks beters te doen? Maar het hoort erbij als wethouder. Gelukkig,is dat over gegaan, is de passie voor het besturen na vijf maanden teruggekomen."

Een nederlaag voor Smit was het afketsen van een transferium voor Edam. „Een teleurstelling,,omdat het bitter nodig is. Binnen twintig jaar is de Edamse binnenstad dichtgeslibd. Maar er was geen houden aan. Dan moet je als wethouder ook de stekker eruit durven trekken. Daarom is het Korsnas-verhaal zo belangrijk. Daar, moeten 300 ondergrondse parkeerplaatsen komen. En er moet betaald parkeren komen.' Alleen met geld kun je sturen."

Leefstijl
Maar veel belangrijker dan de bouw van buurthuizen en het regelen van parkeren, noemt Smit het invoeren van het programma leefstijl op de scholen. „Een programma dat kinderen op een speelse manier moet leren eigen keuzes te maken en . nee te zeggen tegen een groep. Want het drugsprobleem hier is vooral een groepsgebeuren: Maar leefstijl is een voorbeeld van je werk als wethouder. Tachtig procent van watje doet is onzichtbaar. Met leefstijl was ik heel blij maar dat feestje moest ik alleen vieren. Dan ga ik lekker met mijn vrouw Marianne tapas eten in IJmuiden.'

Hij zal Edam-Volendam gaan missen. Nou behalve de aanvallen van politiek tegenstander Volendam'80 dan. Zoals raadslid Wim Keizer stelde dat Smit alleen een goede wethouder voor Edam is geweest. „Ik ben wel een beetje moe van dat gevecht. Het gemak waarmee een raadslid zoiets zegt, is stuitend. Natuurlijk word ik met Edam geassocieerd, maar ik heb qua tijd ook heel veel in, spanning aan Volendam, denk aan de cafébrand en het drugsbeleid, geleverd. Het is van den gekke als iemand dat in een klap van tafel probeert te vegen. En het bijzondere is dat ik het jammer vind dat ik niet', meer in Volendam werk. Bepaalde clichés zijn namelijk;, waar. Volendammers hebben een enorme humor en houden van aanpakken. Ik vind ze aardig en vaak verrassend openhartig. Voor iemand als Gary Kok (Moedige moeders, red.) heb ik grote bewondering. Die opmerking van Keizer doet niet zozeer mij, maar vooral Volendam te kort."