BZN: Tussen Feest en Vrees (foto's)

BZN: Tussen Feest en Vrees
BZN maakt zich op om het veertigjarig bestaan groots te vieren. Komend najaar begint de Volendamse band aan een jubileumtournee die tot het volgend voorjaar duurt. Bovendien komt er een drie-cd-box uit met alle 54 top-40-hits. Maar het feest wordt overschaduwd door de ernstige ziekte van producer Roy Beltman (59), al dertig jaar steun en toeverlaat en voor velen het zevende bandlid. Een ongeneeslijke vorm van kanker heeft het einde van zijn leven zeer nabij gebracht. Maar de altijd positieve Beltman blijft actief. Het afmixen van een nieuwe medley-cd is zijn eerste doel en wellicht is hem nog een jaar gegund met zijn vrouw Nel en hun drie zoons.

Hoewel Beltman medebepalend is geweest voor het succes van BZN, heeft hij zich nooit in het licht van de schijnwerpers bewogen. Hij speelde bijvoorbeeld een grote rol bij de drastische koerswijziging van rock-’n-roll naar palingsound. „Ik werkte al voor platenmaatschappij Negram met Fungus, Long Tall Ernie en Hank the Knife, die toen grote hits scoorden. Mijn latere compagnon Cor Aaftink vroeg me eind 1975 eens naar een nieuwe band te gaan kijken in Egmond-Binnen. Wat ik daar zag en hoorde was goed, maar ik wist meteen dat er méér inzat. In de gesprekken die we voerden, werd al snel duidelijk dat we op zoek moesten naar een zangeres.” ’Mon Amour’ was het eerste bewijs van de nieuwe muzikale koers. De zangeres die de bandleden op het oog hadden was Marietje Kwakman (later bekend als Maribelle). Zij stond in 1976 dertien weken naast Jan Keizer en zong zelfs de demoversie van ’Mon Amour’ in. Maar het thuisfront van de jonge Marietje zag het roerige bestaan van een popgroep niet zitten.

Al snel werd Annie Schilder, net als Marietje van het plaatselijk kerkkoor, gevonden. Een schot in de roos, want met ’Mon Amour’ scoorde BZN meteen een nummer- 1-hit. „Toch is het altijd een albumband geweest”, verklaart Roy Beltman in zijn tuin in Laren. Hij praat moeilijk door een gedeeltelijke gelaatsverlamming. De kanker in zijn lichaam is niet te genezen, maar wel rustig te maken via het inkapselen van de woekerende cellen.
Als het over BZN gaat zit hij nog steeds vol enthousiasme. „We hebben bij alle elpees en cd’s gewerkt aan nummers die goed op elkaar zijn afgestemd. Zo’n productie was één geheel. Natuurlijk waren de singles trekkers, maar zo’n album is geen verzameling losse nummers.”

Beledigend
BZN groeide uit tot de succesvolste groep in de historie van de Nederlandse muziek en versloeg zowel qua hitnotering als verkopen grootheden als de Rolling Stones, de Beatles en Elton John. Beltman heeft het altijd als pijnlijk en soms als regelrecht beledigend ervaren als er laatdunkend over de muziek van BZN werd gesproken. „Ik heb wel eens te horen gekregen dat ik gemakkelijk een nummer op een plaat smeet en daarmee weer een hit in handen had. Heel vervelend als je weet hoeveel uren en dagen we aan een nummer werken en de inspanningen die we doen voor een album. De BZN-sound komt niet vanzelf, daar denken we goed over na. Het gebruik van akoestische instrumenten, de tamboerijn, drums, noem maar op. Oké, je kan niet van BZN houden. Maar het is geen kopie van de Cats, het lijkt niet op Jan Smit en ook niet op Frans Bauer.”

Volgens Beltman is BZN een zuivere vertegenwoordiger van de palingsound. „Al in de rockperiode was dat zo. Net als de Cats natuurlijk. Het is volks maar heeft wel stijl. En met duidelijke Griekse invloeden. Veel mandoline, banjo en akoestische gitaren. Je hoort ook invloeden uit Spanje en Portugal. Want de echte oude Volendammers komen van oorsprong daar vandaan. Nog steeds zie je dat terug in de gelaatstrekken. En je hoort het in hun manier van zingen, dat doen ze niet recht vooruit. De palingsound wordt gekenmerkt door boogjes in de zangpartijen. Die haaltjes, die emotie met een popachtige begeleiding bepalen de sfeer en kleur.” BZN kende in de loop van de jaren grote successen. Alle elpees en cd’s werden goud en platina. Goed voor verkopen van boven de 100.000 exemplaren. De verzamelcd’s reikten zelfs tot aan de 300.000. „Nu zijn we al blij met 80.000 verkochte cd’s en met 40.000 doen we het al heel goed.”

De tijden zijn veranderd en de platenwereld zit in zwaar weer. Niet alleen door het illegaal downloaden via internet (waarvan BZN volgens Beltman niet zoveel last heeft), maar ook doordat er minder aan cd’s wordt uitgegeven. „Zeker het wat oudere publiek heeft schroom om naar een platenzaak te gaan. En van die fans moet BZN het wel voor een groot deel hebben. De optredens zijn steevast helemaal uitverkocht”, zegt Beltman.

De laatste twee cd’s van BZN (’Leef je leven’ en ’Die mooie tijd’) waren geheel Nederlandstalig. Die koers wordt naar alle waarschijnlijkheid niet vervolgd. Wat dat betreft is er nog niets zeker over de toekomst. Zelfs een rustperiode wordt niet uitgesloten. De viering van het jubileum krijgt voorrang met de cd-box, een dvd met de hits en een reeks cd’s van alle uitgebrachte platen. „Ik hoop dat allemaal mee te maken”, verzucht Beltman. Hij praat gepassioneerd over de successen van BZN, van hemzelf en zijn andere muzikale avonturen met bijvoorbeeld Tee Set, Lobo, Blue Feather en natuurlijk Jan Smit en Vitalis (Zilveren Harp in 1995). Voor zijn werk met onder anderen BZN kreeg hij in 1998 een Gouden Harp en voor het succes van Jan Smit in het buitenland in 2001 de Export Prijs van Conamus.
Ook was hij deelgenoot van mindere tijden bij BZN. De breuk met Annie Schilder, de hartproblemen van zanger Jan Keizer, de hersenbloeding van Carola Smit en het overlijden van Dirk van der Horst in 2004.


BZN steunt haar zevende bandlid in deze zware tijd. FOTO: GLENN WASSENBERGH


BZN in de samenstelling van de eerste grote successen, mét zangeres Annie Schilder. FOTO: KIPPA


Tee Set. FOTO: KIPPA


Marietje Kwakman, Maribelle, de eerste zangeres van BZN.

Goede sfeer
Beltman: „We hebben natuurlijk ook prachtige dingen meegemaakt. Veel gelachen. Ik heb altijd voor een goede sfeer willen zorgen, in de platenstudio en erbuiten. Dat is heel belangrijk. En dat is goed gelukt. Ik had het voor elkaar, kon het rustig aan gaan doen. En nu ben ik ziek. Het is toch niet te geloven.” Maar Beltman zit niet bij de pakken neer en kijkt vooruit. Naar de ontwikkeling in de muziekindustrie bijvoorbeeld. „Downloaden via internet wordt veel minder belangrijk. Ik zie een grote toekomst voor de mobiele telefoons op muziekgebied. Je kunt er muziek mee opnemen en afluisteren, maar ook nummers tijdens een feestje via je telefoon op een installatie afspelen. Daardoor worden albums minder belangrijk.”  „Ik denk ook dat de grote platenmaatschappijen het moeilijk krijgen. De artiesten gaan het uitbrengen van hun repertoire allemaal zelf regelen door afspraken te maken met de grote leveranciers van mobiele telefoons. Mits de geluidskwaliteit sterk verbetert, is dat echt de toekomst.”

Het is pijnlijk om te constateren dat iemand zo snel zo ziek kan zijn. Nog maar vier maanden geleden stond hij langs het voetbalveld en moedigde zonen Sebastiaan en Daniël aan. Beltman toont foto’s van de wintersport toen er nog niets met hem aan de hand was. Maar Beltman (tussen 1963 en 1967 lid van de popgroep The Caps) zag op een avond in april een beetje dubbel. En dat ging niet meteen weg. Een bezoek aan de neuroloog wees uit dat er een gezwel bij de hersenstam zat, waardoor een zenuw werd weggedrukt. Als gevolg daarvan verslapten spieren in het gelaat en werd praten steeds lastiger. Bovendien zit er een plek op een van zijn longen.

De reconstructie van de gang van zaken maakt veel emoties los bij de gevierde producer, die ook al jaren zeer actief is in de besturen van auteursrechtenorganisatie Buma en belangenvereniging voor muziekauteurs Palm. Vooral het besef dat zijn vrouw Nel en zonen Jeroen (22) – min of meer in de voetsporen van zijn vader en druk bezig als producer van dancemuziek –, Sebastiaan (20) en Daniël (15) achterblijven doet hem veel verdriet. Maar vechten doet Beltman ook. Hij voelt dat hij daarin niet alleen staat.

Katholiek
„Het kan best zijn dat ik nog een tijd meega. Dat ik niet meteen in levensgevaar ben. Ik ben een hele positieve denker. Ik ben katholiek, ga ook regelmatig naar de kerk, maar ik ben niet iemand die de hele dag zit te bidden en te danken. Ik ben er ook van overtuigd dat er een universeel denken is. Je kunt het God noemen.” „Ons lichaam is bedoeld om gezond te zijn en wat ik heb is een disharmonie. Met de geest die in me komt probeer ik dat tegen te gaan. Die God in me, hij doet het werk. Ik wil niet proberen het allemaal zelf op te lossen. Ik laat het los en ga ervan uit dat die geest, dat denken, die God, hoe je het maar wil noemen, me weer beter maakt. Eigenlijk voel ik me niet eens zo heel slecht. Die duizelingen zijn er nog en daar word ik ontzettend moe van. En door die slappe spieren loop ik ook slecht. Dat is heel vervelend.” Vreugde om het jubileum, treuren om de ziekte. Het is bitter. „Bizar toeval dat dit allemaal tegelijk gebeurt. Maar ik geef niet op. Ik ga door zolang het lukt.”