Joehoe, roept de bus

Alle keren staat Volendam onwrikbaar op het programma.
'Het is écht waar!' Wilma Xavier uit Brazilië kijkt blij verrast naar de oude man die op klompen naast z'n fiets naar de visboer loopt. 'Zit dat nou niet ongemakkelijk?', vraagt ze. 'O, jullie dragen ze alleen buiten en niet binnen?' Ze maakt een foto van de man bij de viskraam. Klompen prominent in beeld. 'Ze willen ook altijd hetzelfde', bromt de man gemoedelijk.
Xaviers reisgenoot Gilson Carvalho zet zijn voeten in de meer dan mansgrote klompen die buiten de Markense souvenirwinkel staan en laat zich fotograferen. Zoals talloze toeristen voor hem en na hem.

Drie busladingen Keytours-dagjestoeristen zijn er net over Marken uitgestort, de eerste tussenstop op deze vier uur durende excursie naar Volendam. Er zijn voornamelijk Spanjaarden en Italianen, op deze koude vrijdag. 'Ze hebben een feestdag en dan maken ze er een lang weekend van', zegt gids Karin Buis die onderweg in vloeiend Spaans en Italiaans vertelt over de kleine, kleine visserhuisjes en het vele, vele water. Maar ook over de irritatie bij de Amsterdammers over de Noord-Zuidlijn, die niemand wil en die er toch komt.
De Volendamtoer is het absolute succesnummer, al járen, weten ze bij Keytours. Waarom? Dat kunnen ze weer niet zo één, twee, drie vertellen. 'Ze vinden alles mooi', zegt Buis. 'Echt, álles.'

Carvalho luistert in de bus maar met een half oor. Het is zijn zesde keer in Nederland vertelt hij. 'Eh, is het nou Nederland of Holland?', vraagt hij in een adem door. En alle keren Volendam onwrikbaar in z'n programma. 'Zo mooi', zegt hij. Gewoon alles, ja. 'I love Holland.' Hij kijkt bedachtzaam naar de rijp op de weilanden en opeens klaart zijn gezicht op. 'Jullie hebben natuurlijk puntdaken zodat de sneeuw er vanaf kan.'

Het zijn er veel, weet Buis, die vaker terugkomen en echt wel zes, zeven keer zo'n toer doen. Ze is al vijftien jaar gids en was eigenlijk van plan het een jaartje te doen na haar studie in het buitenland. Maar het is verslavend, dit werk. 'Dat contact met die mensen en culturen, je bent zo vrij als een vogeltje en de mensen genieten er erg van. Ze zijn altijd vrolijk en blij. Altijd enthousiast.'

Wat ze zo mooi vinden, weten de meesten in de bus van Buis ook niet zo precies te vertellen. 'Alles is anders hier', zegt Xavier. 'Het weer, de huizen, het eten.' Ze lopen door Marken, vinden het koud, gaan de souvenirshop binnen, want daar is het warm en kijken nog even naar de haven. Er is een huisje te koop, 300 duizend euro. Maar ze hoeven het niet. 'Nee, er is hier verder niets te beleven.'

Dan gaat het alweer verder, in de bus richting kaasboerderij Alidahoeve bij Volendam. Op de dijk wijst Buis nog even naar een nieuwbouwwijk van Monnickendam en vertelt dat Frank de Boer, broer van Ronald, daar woont. 'Van Barcelona', zegt ze erbij. 'Joehoe', roept de bus. Bij de eerste windmolen van de dag, vlak voor de Alidahoeve zet chauffeur Bertus de bus stil en meteen klikken de camera's. Zelfs de camera's van de mobiele telefoons.
Maar het is druk bij de kaasboerderij, dus Buis besluit het schema om te gooien. Eerst maar Volendam en dan weer terug naar de kaas. Bij hotel Spaander gaat de bus weer open en wordt de lading traditiegetrouw een filmhoekje bij souvenirshop Többe binnengeloodst voor een korte film over waterwerken, tulpen en koeien. 'Vinden ze prachtig', zegt Buis. Winkeleigenaar Többe knikt. 'Wij denken dat ze leuk moeten vinden wat wij leuk vinden, maar dat is niet zo. Wij willen dat ze nieuwe dingen leuk vinden, maar zij willen gewoon tulpje-klompje-kaas.'

Eigenlijk, lijkt het die dag, wil het merendeel van de bus-Buis vooral warmte. Het labyrint, waarover ze nog zo enthousiast heeft verteld ('heel veel kleine straatjes, heel veel kleine huisjes') blijft grotendeels onbezocht. Foto's in klederdracht is niet iets waar de Italianen en de Spanjaarden voor staan te dringen. 'Meestal de Aziaten, hè', zegt Frits van de Finest Food Corner op de dijk, waar de een groot deel van de buspassagiers het uurtje Volendam doorbrengt. 'Zo zien ze niks', zegt Buis. Maar ja, ervaring heeft geleerd dat groepen als deze toch het liefst hun eigen gang gaan. 'Als je echt een vaste groep hebt, worden ze graag rondgeleid, maar met losse mensen, zoals nu, willen ze vrij rondlopen.'

Carvalho is wel op de dijk geweest. Tevreden laat hij een plastic tas van C1000 zien met een windjack erin. 'Heel goedkoop', lacht hij trots. De mensen die zo rond kerst komen, komen vooral om te winkelen, bevestigt Buis. Dat blijkt ook wel bij de kaashoeve. Beleefd luistert de groep naar de uitleg van het Alida-kaasmeisje. Grootste succesnummer is de kaasschaaf waarmee ze triomfantelijk een paar plakjes van een Edammer afschaaft. 'Oh!', 'Ah!', doet de groep.

En dan overstromen ze het winkelgedeelte. Richard Burgues uit Barcelona, die met zijn vrouw en dochter in de Amsterdamse Grand logeert, laat een tas vol kaasschaven zien. Die hebben ze in Barcelona ook wel, maar ja, z'n vrouw, knikt hij schouderophalend. 'Ze vond het leuke cadeautjes.'

De luiken onderin de bus staan open voor de tassen kaas, Buis telt de mensen en dan rijden we alweer naar Amsterdam. Nee, het is niet ver. Dat is ook wat de mensen zo mooi vinden aan Nederland, vermoedt de gids. 'Het is het gezellige, dat alles zo dichtbij is - het platteland, al die kleine dorpjes, die elk hun eigen karakter hebben.'

Zeker, bevestigt de docent communicatie aan de universiteit van Vigo, die vindt dat Volendam en Marken zo lijken op de vissersplaatsjes bij hem in Galicië ('vissers, goed eten en zulke áárdige mensen'). Alles is dichtbij in Nederland: Londen, Brussel. Álles.