Hele luchtdossier nog compleet gehuld in nevelen

Hele luchtdossier nog compleet gehuld in nevelen 
De plannen waarmee Van Geel de Nederlandse bouw- en infraprojecten uit de gevarenzone op het gebied van luchtkwaliteit wil halen, zijn omgeven door onzekerheden. Het hele luchtdossier is feitelijk een groot vraagteken.

Dat begint al bij het probleem zelf: de werkelijke omvang is tot op heden in nevelen gehuld. Omdat het in de meeste gevallen gaat om plannen die nog in de voorbereidingsfase zitten, zijn de gevolgen niet tastbaar. Daar komt bij dat ook uit de jurisprudentie geen duidelijk beeld naar voren komt. Van de ongeveer 125 rechterlijke uitspraken waarbij de luchtnormen de afgelopen twee jaar in het geding waren, werden slechts drie plannen daadwerkelijk naar de prullenbak verwezen op basis van een inhoudelijke toetsing aan de luchtnormen.

In de resterende zaken is het nog maar de vraag of de luchtnormen de uitvoering ook echt belemmeren; de plannen zijn in de ijskast terechtgekomen omdat betrokken gemeenten te weinig of geen onderzoek naar de gevolgen voor de luchtkwaliteit hadden gedaan. Vooral verkeersminister Peijs heeft het afgelopen halfjaar wel een tip van de sluier opgelicht hoe ernstig de situatie werkelijk is. Haar gegevens liegen er niet om. Tot en met 2009 dreigt de aanleg van in totaal 149 kilometer spitsstroken te stranden op de slechte luchtkwaliteit. In totaal heeft Peijs vorig jaar 150 miljoen euro overgehouden omdat de vervuilde lucht de aanleg van spitsstroken belemmert. Voor dit jaar voorziet Peijs dat ze 277 miljoen euro in de knip houdt omdat voorgenomen wegverbredingen niet kunnen doorgaan.

Woningbouw
Minder zicht is er op de omvang van de problemen die de woningbouwproductie boven het hoofd hangen. VROM-minister Dekker heeft naar buiten toe vooral gepoogd ongerustheid over een stagnerende nieuwbouwproductie te sussen. De komende jaren kunnen er in Nederland zeker 232.000 nieuwe huizen komen omdat ze staan in plannen die alle procedures, inclusief de Raad van State, hebben doorlopen, verklaarde ze. Intern is men er op het departement echter allerminst gerust op, zo blijkt uit diverse rapportages. In het voorjaar merkten ambtenaren in een interne notitie op dat “de aanleg van woningbouwlocaties, bedrijventerreinen en wegen en daardoor de uitvoering van de Nota ruimte in grote delen van het land onmogelijk dreigt te worden”.

Met prinsjesdag brachten Dekker en Van Geel zelf de eerste schatting van de speciale taskforce luchtkwaliteit naar buiten: de helft van alle ruimtelijke plannen zit in de gevarenzone en eenderde staat echt op losse schroeven. De bezorgdheid op het departement zal zeker niet zijn afgenomen nu een inwoner van Capelle met een beroep op de luchtnormen de strijd aanbindt tegen een wegverbreding voor zijn deur. Tot op heden met succes. Ambtenaren zullen de zaak, waarin het Haagse gerechtshof op 9 februari uitspraak doet, met argusogen volgen. Het betreft immers de eerste zaak waarbij een goedgekeurd plan in het geding is dat onherroepelijk werd voordat in 2001 toetsing aan de luchtnormen wettelijk werd verplicht.

Als de Capellenaar wint, kan dit verstrekkende gevolgen hebben. Alle oudere goedgekeurde en vastgestelde plannen zouden dan opnieuw kunnen worden aangevochten, omdat de betrokken gemeente alsnog onderzoek moet doen naar de gevolgen voor de luchtkwaliteit.
Afgezien van ongewisse uitkomst van de lopende zaken – ook van de Raad van State wordt een belangrijke uitspraak verwacht over de bouw van het Haagse ADO-stadion – bevat het luchtdossier van Van Geel talrijke vragen waarop het antwoord vooralsnog ontbreekt.
Zo is het nog allerminst zeker of de salderingsregeling, die in augustus in het nieuwe Besluit luchtkwaliteit van kracht is gegaan, ook echt de ruimte biedt die de staatssecretaris beoogde. Kern van de salderingsregeling is dat de kwaliteit van de lucht op een beperkte plek mag verslechteren mits dit met compenserende maatregelen leidt tot een verbetering van de luchtkwaliteit in een groter gebied eromheen.

De taskforce luchtkwaliteit heeft twaalf projecten in de gevarenzone geselecteerd, waaronder Amsterdam de A10 west, Project Mainport Rotterdam, Utrecht Centraal Stationsgebied en Den Haag Leidschenveen/Ypenburg en bekijkt in samenspraak met gemeenten en provincies of deze plannen op basis van de salderingsmethode vlot te trekken zijn.

Mainport Rotterdam
Staatssecretaris Van Geel verwacht de eerste resultaten van deze operatie begin dit jaar. In een brief aan de Tweede Kamer is hij vooralsnog niet erg enthousiast. Toepassing van de salderingsmethode blijkt “een hele opgave”, aldus Van Geel, die spreekt van “heel veel onzekerheden” rondom de invulling van de regeling. Veel aandacht van de taskforce zal ongetwijfeld uitgaan naar het Project Mainport Rotterdam. Het project dat begin vorig jaar nog totaal onverwacht op een zijspoor terecht kwam vanwege onduidelijkheid over de gevolgen voor het vislarventransport richting Waddenzee. Nu wordt het project bedreigd door de vieze lucht. Project Mainport Rotterdam wordt als een heel lastige ervaren omdat het onomstotelijk meer luchtvervuiling tot gevolg heeft in ook nog eens een gebied waar de normen nu al worden overschreden.

Onzekerheid troef: niet alleen over de projecten maar ook over de weg die Van Geel dit jaar gaat bewandelen om Nederland met wet- en regelgeving van het slot te halen.
Van Geel wil van Brussel clementie maar het is sterk de vraag of hij steun krijgt voor een flexibeler benadering. De eerste onderhandelingen over de nieuwe Europese luchtkwaliteitsrichtlijn bieden – afgezien van enige versoepeling en een beperkt uitstel – weinig hoop. Sterker nog: Brussel koerst aan op de introductie van een nieuwe norm voor de allerkleinste stofdeeltjes en wil in de richtlijn een standstill-beginsel opnemen, waardoor de kwaliteit van de lucht in geen geval mag verslechteren. Deze bepaling zou in een klap de Nederlandse salderingsmethode, die juist wel een beperkte verslechtering toelaat, onmogelijk kunnen maken.

Ook in eigen land wacht Van Geel nog een flinke hobbel. De staatssecretaris sleutelt nog steeds aan zijn wetsvoorstel luchtkwaliteit, waarmee hij vervuilende bouwprojecten alsnog van de grond wil tillen in ruil voor maatregelen van de drie overheden om de luchtvervuiling terug te dringen. De Raad van State heeft naar verluidt in zijn advies pittige kritiek geleverd op Van Geels aanpak. En ook de Tweede Kamer, die het voorstel officieel nog moet ontvangen, is bij voorbaat negatief onder andere omdat wordt gevreesd voor een enorme bureaucratische rompslomp.

Pleidooi
Het herhaalde pleidooi van het bedrijfsleven voor volledige ontkoppeling van de luchtnormen met de ruimtelijke ordening, zodat net als in het buitenland de bouw niet meer wordt gehinderd, vindt ook in Den Haag steeds meer weerklank. Ook over al dan niet ontkoppelen zal Van Geel nog een stevig robbertje moeten vechten. De staatssecretaris komt naar verwachting binnen een paar weken met nadere gegevens over de voor- en nadelen maar voelt er principieel niets voor de milieunormen helemaal los te laten. Ook ziet hij juridische risico’s. Als de wet toetsing van plannen aan de luchtnormen niet voorschrijft, geeft dit een rechter de ruimte zelf direct aan de Europese grenswaarden te toetsen, is de vrees. En dan is iedereen nog verder van huis.